news-inner
clock11:58 calendar-gray 06 Dekabr 2016 view-gray290 dəfə oxunub
view-gray290 dəfə oxunub

Qan Turalı ilə qətiyyən razılaşmıram - YAZIÇI MİSSİYASI

Qan Turalının “Yazıçı alkoqolikə çevriləndə uduzduq biz...” məqaləsi müzakirəyə təhrik eləyən, bir az da sadəlövh yazıdır.

Müəllif yazır: “Bizim işimiz nədir? Yazmaq! Sonra? Ölkədə maarifi yaymaq, mümkün mərtəbə daha çox insana çatmaq, onların ruhunu oyatmaq... Onları ədəbiyyatın cazibəsinə salmaq, daha yaxşı insan, daha yaxşı vətəndaş etmək”.

Maarifçilik geniş anlayışdır, biliklərin, mədəniyyətin (bu sözlərin böyük anlamında) ötürülməsi, yayılmasıdır.

Yazıçının maarifləndirmək missiyasından danışılanda konkret nə nəzərdə tutulur?

Yalnız ədəbiyyat bilgilərinin ötürülməsimi? Yoxsa, ötən əsrin əvvəllərində olduğu kimi ədəbiyyat adamlarının fikir azadlığının, dünyəviliyin, təhsilin önəmini vurğulayan təbliğatımı?

Ümumiyyətlə, bizdə maarifçilik deyəndə onun bağlarını bir qayda olaraq ədəbiyyata, ədəbiyyat adamlarına pərçimləyirlər və çoxunun da ağlına gələn maarifçiliyin ədəbi, mədəni konteksti olur. Çünki ağıllı adamlardan birinin dediyi kimi, ölkəmizi, dünyanı və s. anlamaq üçün bizdə bədii tekst elmi, hüquqi, fəlsəfi tekstlərdən önə keçdi, indiyədək də bunu dominant kimi qəbul edirik.

Mental, milli kodlarımızı anladan, Həsən Quliyevin “Arxetipik Azərilər: mentalitetin simaları” elmi araşdırmasını cəmiyyət üçün daha praktik, faydalı hesab edirəm, nəinki bunun bədii interpretasiyasını oxumağı.

Yaxud “Molla Nəsrəddin” jurnalının qabartdığı problemləri sosiologiyanın dili ilə anladan, cəmiyyətimizi analiz edən əsərlərin yazılması daha vacibdir. Dövr çoxdan tələb edir ki, problemlər yeni formada deyilsin, konseptual yanaşmalar olsun. Bu mənada cəmiyyətin maariflənməsi üçün ədəbiyyat yox, problemlərlə peşəkar məşğul olan digər sahələr önə çıxmalıdır.

Qısası, maariflənmənin istiqamətləri çoxdur: hüquqi, siyasi, pedaqoji, dini tolerantlılıq, iqtisadi mexanizmlər, insan haqları, cinsi münasibətlər və s.

Biz Mirzə Cəlil dövründə yaşamırıq ki, bunlar ədəbiyyat adamlarının öhdəsinə buraxılsın.

Məsələn, Natiq Cəfərlinin iqtisadi, Erkin Qədirlinin hüquq sahəsindəki maarifləndirici yazıları yaxşı vətəndaşın yetişdirilməsində nəinki çox əhəmiyyətlidir, hətta müqayisədə bir yazıçının qələmə aldığı romandan, rejissorun çəkdiyi filmdən daha funksionaldır.

Ona görə ədəbiyyat adamlarını fövqəladə missiya ilə yükləməyə ehtiyac yoxdur.

Kiminsə yaxşı vətəndaş olmasından ötrü onun illah da ki, bədii ədəbiyyat oxuması da gərəkmir. Ədəbiyyatın, sənətin əhəmiyyətini inkar eləmirəm, özüm də bilavasitə incəsənətin bir sahəsiylə məşğulam, sadəcə absolyut qaydaların təyininə qarşıyam. Bir həkim peşəkardırsa, vicdanla işini görürsə, o, artıq yaxşı vətəndaşdır.

Amma ola bilsin ki, Qan Turalının “Fələk qırmancı” əsərindən xəbərsiz olsun.

Turalın gəldiyi qənaət budur ki, yazıçı məşəqqətlərə, əzablara dözməlidir və nümunə kimi keçmişi önə çəkir. Niyə yazıçı, aktyor, sənət adamı insan kimi yaşamamalıdır, əzab çəkməlidir, maddi vəziyyəti acınacaqlı olmalıdır və bunu dilə gətirməməlidir? Bu fikir hardan qaynaqlanır, əsası nədir? Niyə Azərbaycanda düşünürlər ki, sən yazıçısansa, sənətlə məşğulsansa acından gəbərməlisən, amma fədakar olmalısan. Fədakarlıq hissi niyə güclə yazıçının alnına yazılsın? Məmurdan dahamı fədakar olmalıdır yazıçı?

Yazıçı adi adamdır, hansısa planetdən gəlməyib, su ilə, hava ilə qidalanmır, cəmiyyətdə baş verənlər ona da təsir edir. Ona görə sosiumdan, hansısa problemlərdən danışması, vətəndaş kimi haqqını tələb eləməsi normaldır.

Hər halda daha fərqli sosial, ictimai, iqtisadi dəyərləri olan ölkədə yaşayırıq. Belə bir dövrdə yazıçının Sabir kimi, Hadi kimi məşəqqətlərə dözməsi normal deyil, əksinə, onun normal güzəranın olmaması anormaldır.

Məgər Sabirin yaradıcılığında ictimai, sinfi, sosial ədalətsizliyə etiraz yoxdumu? Və bu, həm də onun şəxsi təcrübəsindən doğan etiraz deyildimi?

Turaldan fərqli olaraq düşünürəm ki, bizdə ədəbiyyat, sənət ona görə acınacaqlı durumdadır ki, biz yazıçını, sənət adamını məhz acınacaqlı durumda olmasını təbiilik kimi qəbul edirik və üstəlik, ağır sosial şərtlərdə yaşamağı onun boynuna qoyuruq.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

“Azərbaycan–ispan danışıq kitabçası” çap olunub
18:18 12 May 2021
Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin toplusu Şuşada təqdim olundu - Foto
17:41 12 May 2021
"Xarıbülbül" musiqi festivalı başlandı
15:00 12 May 2021
Mənim Tanrım gözəllikdir, sevgidir - Hüseyn Cavidin şeirləri
14:24 12 May 2021
Ağadadaş Ağayev əməliyyat öncəsi fotosunu yaydı
13:09 12 May 2021
30 ilin ən gözəl müjdəsi
12:04 12 May 2021
Tanınmış aktyor vəfat etdi
12:00 12 May 2021
Bu gün Şuşada «Xarıbülbül» müsiqi festivalı başlayır
10:12 12 May 2021
İrəvandan yük maşınında qaçan, özündən 24 yaş böyük direktorla evlənən, İran şahının sevimlisi olan Xalq artisti
09:03 12 May 2021
Sonsuz - Şərif Ağayarın hekayəsi
17:00 11 May 2021
Filmimiz Braziliyada beynəlxalq festivalda sertifikata layiq görülüb
15:50 11 May 2021
Soljenitsının Nobel almasının gizlinləri
14:45 11 May 2021
İntəhasız acı nəğmə - Qorki haqqında esse
13:25 11 May 2021
Sevgiliyə gül uzadan əllərin tənhalığı - Ramil Əhməddən yeni şeirlər
12:00 11 May 2021
Tom Kruz mükafatlarından imtina etdi - Qalmaqal
11:30 11 May 2021
“Qarabağa sülh, sevgi və ümid” adlı xeyriyyə konserti keçiriləcək
10:26 11 May 2021
II Nikolayın qızı onun şəklini istədi, çar öz sarayına qonaqlığa çağırdı - Azərbaycanlı qaçağın film kimi həyatı
09:00 11 May 2021
Berlin Film Festivalı açıq havada keçiriləcək
17:35 10 May 2021
Musa Dədə əbədiyyət yaşında
15:51 10 May 2021
Çingiz Qənizadə: “Kəramət Böyükçölü maliyyələşdirib üstümə göndərənləri yaxşı tanıyıram” – Müsahibə
14:30 10 May 2021