Bu gün görkəmli türk şair, yazıçı, rəssam, ssenarist və dramaturq, ictimai xadim, türk inqilabi poeziyasının banisi Nazim Hikmətin anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Nazim Hikmət təkcə türk ədəbiyyatının deyil, dünya poeziyasının ən böyük və ən təsirli simalarından biridir. Sərbəst şeirin öncülü, "Mavi gözlü dev" kimi tanınan bu dahi şairin həyatı sürgünlər, həbslər, böyük sevgilər və sarsılmaz bir mübarizə ilə keçib. Onun keşməkeşli ömür yolu və zəngin yaradıcılığı haqqında oxuyanda insan həm kədərlənir, həm də heyran qalır.

Nazim Hikmət rəsmi sənədlərdə 15 yanvar 1902-ci il təvəllüdlü göstərilsə də, əslində 20 noyabr 1901-ci ildə Salonikidə doğulub. Ailəsi yeni ilə keçsin deyə onun təvəllüdünü bir az gec qeydiyyata aldırıb. O, tamamilə zadəgan bir ailədə böyüyüb. Atası Hikmət bəy Xarici İşlər Nazirliyinin mütəxəssisi (diplomat), babası Nazim paşa isə qubernator və şair idi.

Nazim cəmi 11 yaşında olarkən ilk şeirini -"Fəryadi-Vətən"i yazıb. Bu şeir Balkan müharibələrinin ailədə yaratdığı böyük narahatlığın nəticəsi idi.

Gəncliyində Heybəliada Hərbi Dənizçilik Məktəbinə daxil olub və buranı bitirib. Bir müddət hərbi gəmidə göyərtə zabiti kimi çalışsa bədəninin zəifliyi (plevrit xəstəliyi) ucbatından ordudan tərxis edilib.

Anadoluya keçib İstiqlal müharibəsinə qoşulmaq istəyəndə Mustafa Kamal Atatürk ilə görüşüb. Atatürk gənc şairə xalqa ruh verəcək, qəlbləri coşduracaq şeirlər yazmağı tövsiyə edib.

Moskvada təhsil aldığı illərdə Şərq Zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetində (KUTV) oxuyub. Orada rus futurist şairi Vladimir Mayakovskinin yaradıcılığı ilə tanış olub və ondan dərindən təsirlənib.

Türk poeziyasına o dövr üçün inqilabi sayılan "sərbəst vəzni" və pilləli şeir formasını məhz Nazim Hikmət gətirib. Ənənəvi əruz və heca vəzninin qəliblərini tamamilə qırıb atıb.

Onun ən məşhur ləqəblərindən biri "Mavi gözlü dev" idi. Bu ad həm onun fiziki görkəminə (uca boyu və mavi gözlərinə), həm də ədəbiyyatdakı nəhəngliyinə işarə edirdi.

Nazimin şah əsəri sayılan və minlərlə misradan ibarət olan "Məmləkətimdən insan mənzərələri" əsəri Bursa həbsxanasında qələmə alınıb.

Kitablarının qadağan olunduğu dövrlərdə o, qəzetlərdə Orhan Selim, Mümtaz Osman, Ercüment Er kimi gizli adlarla felyetonlar, ssenarilər və məqalələr yazmaq məcburiyyətində qalıb.

Fərqli siyasi baxışlarına görə Nazim Hikmət ümumilikdə 11 dəfə məhkəmə qarşısına çıxarılıb və həyatının təxminən 17 ilini həbsxanalarda keçirib.

1938-ci ildə hərbi məhkəmə tərəfindən "ordunu üsyana təhrik etmək" ittihamı ilə absurd bir şəkildə 28 il 4 ay həbs cəzasına məhkum edilib.

1950-ci ildə ədalətsiz həbsinə etiraz olaraq başladığı aclıq aksiyası bütün dünyada əks-səda doğurub. Pablo Pikasso, Jan-Pol Sartr, Lui Araqon kimi dünya nəhəngləri onun azadlığı üçün komitə qurublar.

1950-ci ildə həbsdən çıxdıqdan qısa müddət sonra Beynəlxalq Sülh Mükafatına (Pablo Neruda ilə birlikdə) layiq görülüb.

Onun şeirləri o qədər təsirli idi ki, həbsdə olduğu illərdə belə insanlar onun misralarını gizlicə əzbərləyir, vərəqlərə köçürüb divarlara yapışdırırdılar.

Həbsdən çıxsa da, 50 yaşında onu yenidən hərbi xidmətə çağırmaqla öldürmək istəyirdilər. O, 1951-ci ildə qayıqla gizlicə Qara dəniz vasitəsilə Türkiyəni tərk etmək məcburiyyətində qalıb.

Qaçışından bir müddət sonra, 1951-ci ilin iyulunda Türkiyə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Nazim Hikmət Türkiyə vətəndaşlığından çıxarılıb. O, ömrünün sonuna qədər Polşa vətəndaşı (baba tərəfindən Polşa kökləri var idi) olaraq qalıb və Borzecki soyadını daşıyıb.

Nazim Hikmətin Azərbaycana, Bakıya xüsusi sevgisi var idi. O, Bakıya tez-tez gəlir, buradakı ədəbi mühitlə yaxından maraqlanırdı. Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza kimi şairlərlə çox yaxın dost idi.

Şairin "Fərhad və Şirin" dramı əsasında dahi bəstəkarımız Arif Məlikov dünya şöhrətli "Məhəbbət əfsanəsi" baletini bəstələyib. Nazim bu baletin premyerasında şəxsən iştirak edib və heyranlığını gizlətməyib.

Onun əsərləri Türkiyədə qadağan olunduğu illərdə Bakıda kütləvi şəkildə çap olunur, radio və teatrlarda səsləndirilirdi. O, Bakını özünün ikinci evi hesab edirdi.

Nazim çox ehtiraslı və sevgi dolu bir adam idi. Həyatında Nüzhet, Piraye, Münevver və Vera kimi qadınlar olub. Onun ən gözəl sevgi şeirləri məhz bu qadınlara (xüsusilə həbsxanadan Pirayeyə yazdığı məktublar) həsr olunub.

Nazimin sonuncu həyat yoldaşı özündən 30 yaş kiçik olan rus qadını Vera Tulyakova idi. Şair ömrünün son illərini onunla keçirib və məşhur "Saçları saman sarısı, kirpikləri mavi" misralarını Veraya yazıb.

Onun atom bombasının qurbanı olan azyaşlı yapon qızının dilindən yazdığı "Qız uşağı" şeiri dünyada sülhün rəmzinə çevrilib. Bu şeir ingilis dilinə tərcümə edilərək məşhur musiqi qrupları tərəfindən oxunub.

Nazim Hikmət təkcə ana dilində yazmırdı. O, fransız və rus dillərini mükəmməl bilirdi, bu dillərdə sərbəst mühazirələr oxuyurdu.

Şair təkcə söz ustadı deyil, həm də yaxşı rəsm çəkmək qabiliyyətinə malik idi. Həbsxanada olduğu illərdə bəzi dostlarının portretlərini çəkmişdi.

Nazim Hikmət 3 iyun 1963-cü ildə Moskvadakı evinin qapısında, səhər qəzetlərini götürmək istəyərkən infarktdan vəfat edib.

Onun məzarı bu gün Moskvada, məşhur Novodeviçye qəbiristanlığında yerləşir. Şair özünün "Vəsiyyət" şeirində "Məni Anadoluda bir kənd qəbiristanlığında dəfn edin, başımda da bir çinar ağacı olsun, yetər" desə də, onun cənazəsi hələ də Türkiyəyə gətirilməyib.

Ölümündən tam 46 il sonra, 2009-cu ildə Türkiyə hökuməti böyük tarixi səhvi düzəldərək Nazim Hikmətə Türkiyə vətəndaşlığını rəsmən geri qaytarıb.

UNESCO şairin dünya mədəniyyətinə verdiyi töhfələri nəzərə alaraq 2002-ci ili (onun anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə) bütün dünyada "Nazim Hikmət İli" elan etmişdi.

Nazim Hikmət, cismi mühacirətdə qalsa da, ruhu və misraları ilə sərhədləri aşmış bir sənətkardır. O, həm ağrıları, həm də ümidləri eyni heyranlıqla yazıya köçürməyi bacarırdı.

Bu gün onun yazdığı hər bir şeir insanlığa, sülhə və azadlığa açılan bir pəncərədir. Özünün dediyi kimi: "Yaşamaq - bir ağac kimi tək və hürr və bir meşə kimi qardaşcasına..."

• Metyu Perrinin ölüm işində şok detallar - Köməkçisi sübutları belə məhv edib
• Kinematoqrafçılar İttifaqına yeni sədr seçilir – Tarix və məkan açıqlandı
• Bakıda meksikalı rəssam Jazzaomartın əsərləri nümayiş etdirilir