Bu gün XIX əsrdə yaşamış dünya şöhrətli Avstriya bəstəkarı İohann Ştraussun anım günüdür.

Kulis.az onun beş məşhur valsı haqqında materialı təqdim edir.

İohann Ştraussa əbəs yerə "Valsın Kralı" demirlər. Onun bəstələdiyi valslar klassik musiqinin ən oynaq, ən enerjili və bu gün belə ən çox tanınan əsərləridir.

Ştrauss valsı sadəcə zallarda rəqs edilən bir musiqi növündən çıxarıb, yüksək sənət səviyyəsinə qaldırıb.

Onun valsları sanki kiçik bir hekayə danışır; hər birinin özünəməxsus giriş hissəsi, fərqli melodiyalardan ibarət zənciri və möhtəşəm finalı olur.

"Mavi Dunay" ("An der schönen blauen Donau", Op. 314)

"Mavi Dunay" dünyanın ən məşhur valsı və Avstriyanın qeyri-rəsmi himni sayılır. İnandırıcı görünməsə də, bu gün hər kəsin əzbər bildiyi bu şah əsər ilk ifasında böyük uğursuzluğa uğramışdı. 1867-ci ildə Ştrauss bu əsəri Vyana Kişi Xor Cəmiyyəti üçün, həm də xor versiyasında bəstələmişdi. İlk konsertdə tamaşaçılar əsəri çox soyuq qarşıladılar. Ştrauss incimiş halda dostuna yazırdı: "Vals cəhənnəmə olsun, sadəcə kodasına (finalına) heyfim gəlir..."

Bir neçə ay sonra Ştrauss Paris Ümumdünya Sərgisində bu əsərin sırf instrumental (orkestr) versiyasını ifa etdi və yer yerindən oynadı. Əsər elə bir sensasiya yaratdı ki, not vərəqlərinin çapı çatdırılmırdı. Bu əsər rejissor Stenli Kubrikin kult filmi olan "2001: Kosmik Odisseya" filmində kosmik gəminin hərəkəti fonunda səslənərək populyarlıq zirvəsinə ucaldı. O vaxtdan bəri bu vals vizual olaraq həm də "kosmik ritm" kimi qəbul edilir.

"Vyana meşəsinin nağılları" ("Geschichten aus dem Wienerwald", Op. 325)

Bu əsər təbiətin və kənd həyatının klassik musiqidəki rəsmi hesab oluna bilər. Ştrauss bu valsı 1868-ci ildə bəstələyib. Digər valslardan fərqli olaraq, bu əsər aristokratik salonları deyil, Vyananın ətrafındakı yaşıl meşələri, kənd həyatını və xalq musiqisini tərənnüm edir. Giriş hissəsi sanki meşədə sübh tezdən quşların oyanmasını təsvir edir.

Bu valsın ən böyük özəlliyi orkestrə Avstriya və Bavariya xalq aləti olan sitranın daxil edilməsidir. Sitranın ifa etdiyi nostaljik, həzin solo melodiyası valsı inanılmaz dərəcədə səmimi və təsirli edir. Böyük simfonik orkestrlər bu əsəri ifa edərkən mütləq kənardan xüsusi sitra ifaçısı dəvət edirlər.

"İmperator Valsı" ("Kaiser-Walzer", Op. 437)

"İmperator Valsı" iki monarxın dostluq rəmzi və siyasi şah əsərdir. 1889-cu ildə bəstələnən bu möhtəşəm vals əslində diplomatik bir addım idi. O vaxtlar Avstriya imperatoru Frans İosif ilə Almaniya imperatoru II Vilhelm arasında mühüm görüş keçirilirdi. Ştrauss bu əsəri hər iki ölkənin birliyini və gücünü qeyd etmək üçün yazmışdı. Əsərin ilkin adı "Əl-ələ" olsa da, sonradan naşirin məsləhəti ilə imperatorların şərəfinə daha əzəmətli adla əvəz olundu. Bu vals digərləri kimi sadəcə yüngül və oynaq rəqs deyil. Giriş hissəsi ciddi hərbi marş ritmləri ilə başlayır, sanki saray qvardiyasının keçidini xatırladır. Sonradan isə bu marş tədricən inanılmaz dərəcədə nəcib, əzəmətli və aristokratik bir valsa çevrilir.

"Bahar səsləri" ("Frühlingsstimmen", Op. 410)

Təbiətin oyanışını tərənnüm edən fırtınalı və parlaq bu valsın ən maraqlı tərəfi odur ki, Ştrauss onu orkestrlə yanaşı, həm də koloratur soprano (ən yüksək qadın səsi) üçün bəstələmişdi. İlk ifasını məşhur opera müğənnisi Berta Ehberq edib. Mətndə baharın gəlişi, bülbüllərin oxuması və təbiətin canlanması sevinclə bəyan edilir.

Digər valslara nisbətən "Bahar səsləri" daha sürətli, daha enerjili və dinamikdir. İlk saniyələrdən etibarən dinləyicidə daxili bir coşğu və sevinc hissi yaradır. İncəsənətdə bahar mövzusunun ən mükəmməl vizit kartlarından biridir.

"Vyana qanı" ("Wiener Blut", Op. 354)

Bu vals vyanalıların milli xarakterini və ruhunu ifadə edən bir əsərdir. "Vyana qanı" ifadəsi o dövrdə yaşayan insanların daxilindəki şənlik, həyat eşqi, musiqi sevgisi və bir az da ərköyünlük ruhunu ifadə edən populyar bir termin idi. Ştrauss bu valsı 1873-cü ildə, Avstriya imperatorunun qızının toyu şərəfinə bəstələmişdi. Bu vals o qədər populyar oldu və Vyana ruhunu o qədər dəqiq tutdu ki, bəstəkarın ölümündən bir az əvvəl onun digər musiqiləri və bu valsın əsasında eyniadlı "Vyana qanı" operettası yığıldı. Bu əsər bu gün də Vyananın rəqs mədəniyyətinin nüvəsi sayılır.

***

Bütün bu valsları dinləyərkən diqqət yetirsəniz, onların heç də birdən-birə sürətli rəqs ritmi ilə başlamadığını görərsiniz. Ştrauss hər bir valsın əvvəlinə "Giriş" ("İntro") hissəsi əlavə edirdi. Bu, salondakı bəylərin xanımları rəqsə dəvət etməsi, cütlüklərin yerini alması və hazırlaşması üçün düşünülmüş dahi bir bəstəkarlıq fəndi idi.

• Bleyk Layvli və Castin Baldoni məhkəmədə razılığa gəldilər
• Səni özüm sanaram - Nəbi Xəzri
• “İpək Yolları Gənclərin Gözü ilə” beynəlxalq foto müsabiqəsinə başlanıldı