İyirminci əsrin ən ziddiyyətli, ən qaranlıq və bəlkə də ən təhlükəli insanlarından biri. Bütün dünyanın irəliyə, tərəqqiyə, bərabərliyə və demokratiyaya doğru addımladığı bir vaxtda o, qətiyyətlə geriyə, çox qədimlərə, hər kəsin unudub boyun qaçırdığı mifik "Qızıl dövr"ə baxırdı. O, kütləni təhqir edir, demokratiyanı xəstəlik, bərabərliyi isə utanc adlandırırdı. Bəziləri üçün o, faşizmin ən ifrat ideoloqu, digərləri üçün isə müasir xarabalıqlar içində dayanmış sonuncu həqiqi aristokrat idi. Bu adam italiyalı filosof, ezoterik, rəssam və ənənəçi Baron Yulius Evola idi.
Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.
Dadaizmin xaosundan intiharın astanasına
Giulio Cesare Andrea Evola 1898-ci ildə Romada, əslən Siciliyadan olan aristokrat ailəsində dünyaya gəlmişdi. Öz qanını və mənşəyini həmişə ucaldan Evola gəncliyində bir çox həmyaşıdları kimi üsyankar idi. Lakin onun üsyanı siyasi yox, sənətyönümlü idi. Birinci Dünya müharibəsində artilleriya zabiti kimi iştirak etdikdən sonra o, İtaliyada avanqard sənətin, xüsusən də Dadaizmin əsas nümayəndələrindən birinə çevrildi.
Onun rəsmləri xaosu, abstraksiyanı və dövrün rasionallığına qarşı nifrəti əks etdirirdi. Lakin sənət də onun ruhunu doyurmadı. 1922-ci ildə cəmi 24 yaşı olanda Evola hər cür incəsənət fəaliyyətindən iyrənərək imtina etdi. Həyat onun üçün o qədər mənasızlaşmışdı ki, intihar etmək astanasına gəlmişdi. Onu bu uçurumdan xilas edən isə buddizm və qədim Şərq ezoterizmi oldu. Gənc baron anladı ki, müasir dünyanın boşluğundan xilas olmağın yeganə yolu bu dünyanı rədd edib, transsendental, yəni fövqəltəbii bir reallığa sığınmaqdır. Beləliklə, gənc rəssam magiya, əlkimya və qədim ənənələrin tədqiqatçısına çevrildi. O, məşhur "UR Qrupu"nu yaradaraq okkultizmlə dərindən məşğul olmağa başladı.
Evolanın rəsm əsəri
"Müasir dünyaya qarşı üsyan"
Evolanın adını tarixə yazan və bu gün də radikal sağçıların, ənənəçilərin masaüstü kitabına çevrilən əsəri 1934-cü ildə nəşr olunan "Müasir dünyaya qarşı üsyan" traktatıdır. Evola bu əsərində bəşəriyyətin inkişafı, tərəqqisi və sivilizasiya nağıllarını darmadağın edir. Onun fəlsəfəsinə görə, bəşəriyyət irəliyə doğru getmir, əksinə, davamlı bir tənəzzül və deqradasiya içindədir.
Hind fəlsəfəsindəki "Kali Yuqa" (Qaranlıq dövr) konsepsiyasına əsaslanan Evola inanırdı ki, biz hazırda ən aşağı, ən iyrənc dövrdə yaşayırıq. Qədim dövrlərdə cəmiyyəti ruhani liderlər və cəngavərlər idarə edəndə nizam var idi. Lakin sonradan hakimiyyət burjuaziyanın (tacirlərin) əlinə keçdi və pul hər şeyin ölçüsünə çevrildi. İndi isə qullar, yəni kütlələr hakimiyyətdədir. Evola demokratiyanı kütlələrin diktaturası hesab edirdi. Onun qənaətinə görə, bərabərlik təbii qanunlara ziddir; insanlar anadangəlmə fərqlidir və bəziləri hökmranlıq etmək, bəziləri isə tabe olmaq üçün yaranıb.
Faşizmdən də sağda duran adam
Evolanın siyasi mövqeyi hər zaman mübahisə obyekti olub. Çoxları onu "faşist filosof" adlandırır, lakin reallıq qat-qat mürəkkəbdir. Bəli, Evola Mussolinini və İtaliya faşizmini dəstəkləyirdi, çünki demokratiyaya və kommunizmə qarşı yeganə güc kimi onu görürdü. Lakin qısa müddət sonra o, faşizmdən uzaqlaşdı. Niyə? Çünki Evola faşizmi kifayət qədər radikal, kifayət qədər elitist hesab etmirdi.
Onun gözündə Mussolini populizmlə məşğul olan, xalqın rəğbətini qazanmağa çalışan bir plebey (aşağı təbəqə adamı) idi. Evola "totalitar dövlət" ideyasını deyil, "aristokratik imperiya" ideyasını müdafiə edirdi. O, kütləvi partiyaların yox, elit cəngavər ordenlərinin idarəçiliyini istəyirdi. Hətta faşist rejimi onun dərgilərini dəfələrlə senzura etmiş, onu təhlükəli şəxs kimi qeydə almışdı.
Evola daha sonra Üçüncü Reyxə, Almaniyaya maraq göstərdi, SS elitası ilə əlaqələr qurdu. Lakin nasistlər də onu tam qəbul etmədilər. Nasistlərin bioloji irqçiliyi Evolaya primitiv görünürdü. O iddia edirdi ki, qan, genetik təmizlik boş şeydir; əsas olan "ruhun irqi"dir. Yəni sarışın, mavi gözlü, alman qanlı bir adam ruhən "qul" ola bilər, tam fərqli bir etnosdan olan adam isə aristokrat ruhu daşıya bilər. Onun bu mürəkkəb "ruhani irqçilik" nəzəriyyəsi Gestapo tərəfindən "xəyalpərəstlik və Almaniya üçün faydasız" hesab olunaraq rədd edildi.
Vyanada göydən yağan od və iflic
1945-ci il. İkinci Dünya müharibəsinin son ayları. Sovet və müttəfiq qüvvələri Vyana şəhərini amansızcasına bombardman edir. Hər kəs qorxu içində sığınacaqlara qaçarkən Evola bunu etmir. O, xaosun, ölümün və məhv olan dünyanın tam ortasında, mütləq bir sakitliklə Vyana küçələrində addımlayır, partlayan bombaları izləyir. Bu onun tale ilə girmək istədiyi mistik bir oyun, bir növ samuray stoizmi idi. O inanırdı ki, əgər ölməlidirsə öləcək, yox əgər sağ qalacaqsa, bu onun ruhunun gücünü sübut edəcək.
Lakin tale onunla amansız bir zarafat etdi. Bombalardan birinin dalğası onu vurub yerə çırpdı. Evola ölmədi, ancaq onurğa beyni zədələndi. O, 47 yaşında beldən aşağı iflic oldu. Müasir dünyaya meydan oxuyan bu qürurlu mütəfəkkir ömrünün qalan 29 ilini əlil arabasında, "müasir dünyanın xarabalıqları arasında" keçirməyə məhkum oldu. Amma o, heç vaxt şikayət etmədi, zəiflik göstərmədi. Əlil arabası onun üçün sadəcə fiziki bir məhdudiyyət idi, zehni isə hər zamankındən daha iti işləyirdi.
Pələngi yəhərləmək: Xarabalıqlar içindəki quru
Müharibədən sonra İtaliyada o, sağçı gənclərin, neofaşistlərin qeyri-rəsmi qurusuna, "böyük ustad"ına çevrildi. Gənc radikallar onun Romanın mərkəzindəki mənzilinə ziyarətə gəlir, saatlarla onun tünd, bədbin, eyni zamanda, əzəmətli monoloqlarını dinləyirdilər.
Bu dövrdə Evola özünün iki digər vacib əsərini yazdı: "Xarabalıqlar arasında insanlar" və "Pələngi yəhərləmək".
O, tələbələrinə deyirdi ki, artıq bu dünyanı xilas etmək mümkün deyil, dünya tamamilə çürüyüb. Bəs o halda ənənəvi insan, yəni aristokrat ruhlu insan nə etməlidir? Evola Çin atalar sözünə istinad edərək çıxış yolunu göstərir: Pələngi yəhərləmək.
"Əgər pələng (yəni müasir dünya, xaos, qloballaşma) üstünə gəlirsə, ondan qaçma, çünki səni parçalayacaq. Qarşısına da çıxma, çünki əzib keçəcək. Sən sadəcə onun belinə min, onu yəhərlə və gözlə. Pələng qaçıb yorulacaq, taqətdən düşəcək və yalnız o zaman sən onun boynunu qıra bilərsən".
Yulius Evola 1974-cü ildə, 76 yaşında Romada stulunda oturarkən gözünü açıq pəncərədən görünən Janikul təpəsinə dikərək vəfat etdi. Vəsiyyətinə uyğun olaraq cəsədi yandırıldı və külləri İtaliyanın ən yüksək zirvələrindən biri olan Monte Roza dağının buzlaqlarına səpildi.
Bu gün Evolanın fəlsəfəsi yenidən dirçəlir. Avropadan tutmuş Rusiyaya, Amerikadakı "Alt-Right" hərəkatına qədər bir çox radikal cərəyanlar onun kitablarını yenidən kəşf edirlər. Onun siyasi baxışları təhlükəli, irqçi və ya antihumanist görünə bilər. Lakin Evolanın əsas sualı hələ də havada asılı qalıb: Texnologiyanın, kütləvi mədəniyyətin və pulun hökmranlıq etdiyi bu müasir dünyada, insanın ruhu doğrudanmı azaddır, yoxsa biz ən dəhşətli "qaranlıq dövr"ümüzü yaşayırıq? Evola bu sualın cavabını 90 il əvvəl vermişdi. Biz isə hələ də o pələngin belindəyik.
