Bu gün məşhur fransız rəssam və heykəltəraş Jan Dübüffenin (Jean Dubuffet) doğum günüdür.
Kulis.az onun 3 məşhur əsəri haqqında materialı təqdim edir.
Jan Dübüffe "Art Brut" cərəyanının banisi kimi sənət tarixinin axarını dəyişmiş xüsusi bir fiqurdur.
O, akademizmin və təmizlənmiş gözəllik anlayışının sərhədlərini yararaq sivilizasiyanın cilalamadığı, uşaqların və psixi xəstələrin şüuraltı azadlığından qidalanan sənət dilini yaradıb.
"Parça yığını" ("La Chiffonnade") 1962–1974.
"Parça yığını" ikonik silsiləsi Dübüffenin forma və rəngi ən ibtidai elementlərinə – qırmızı, mavi, ağ və qara hüceyrələrə parçaladığı memarlıq təcrübəsidir.
Şəbəkəşəkilli qara xətlərin ritmik rəqsi kanvas üzərində sərhədsiz bir kainat toxuyur; hər bir xətt izləyicini formanın öz-özünü doğurduğu vizual labirintə dəvət edir.
Dübüffe bu silsilədə varlığın strukturunu sorğulayır və dünyanı sabit obyektlər toplusu kimi deyil, bir-birinə dolaşmış enerjilər zənciri kimi yenidən təqdim edir.
Əsərdəki hər bir forma insan dərkinin parçalanmış təbiətini əks etdirərək zəkanın nizam axtarışı ilə xaosun qarşısıalınmaz cazibəsi arasındakı gərginliyi nümayiş etdirir.
Bu layihə sanki şüurun daxili xəritəsini çəkərək sivilizasiyanın insan zəkasına geyindirdiyi dar libası cırır və bizi varlığın ilkin, təmiz köklərinə qaytarır.
"Böyük Caz Band" ( "Grand Jazz Band"), 1944.
Rəssamın ilk dövr yaradıcılığının incisi sayılan bu əsər uşaq çəkilişlərinin sadəlövhlüyünü və ibtidai incəsənətin ekspressiyasını müasir incəsənətin mərkəzinə gətirən inqilabi bir bəyanat kimi qiymətləndirilir.
Perspektiv və nisbət qanunlarının şüurlu şəkildə darmadağın edildiyi bu tabloda caz musiqisinin sinkoplaşdırılmış ritmi təsviri sənətin kobud, lakin heyrətamiz dərəcədə canlı fırça zərbələrinə çevrilir.
Əsərdə təsvir olunan musiqiçilər sadəcə ifaçı deyil, varlığın ilkin nəriltisini, azadlığın maskalanmamış səsini kətana köçürən müasir şamanlardır.
Dübüffe klassik estetikanın saxta cilasını rədd edərək insanın ən saf emosiyalarının yalnız təmizlənməmiş, "xam" təzahürlərdə gizləndiyini sübut edir.
Rəsm musiqinin vizual əks-sədası kimi insan ruhunun çərçivələrə sığmayan coşğusunu əbədiləşdirərək sənətin azadlıq акtı olduğunu hayqırır.
"İnsan obrazı" silsiləsi, ("Corps de dame") 1950.
"Səhra bədəni" seriyası ənənəvi qadın fiquru və gözəllik kanonlarını kökündən sarsıdan, materialın (qum, gil, yağlı boya) özünün ifadə vasitəsinə çevrildiyi tekstura yönümlü şah əsərdir.
Kanvas üzərindəki qalın, relyefli faktura rəssamın barmaqlarının və alətlərinin izini saxlayaraq rəsmi sadəcə vizual deyil, eyni zamanda toxunula bilən fiziki bir materiyaya dönüştürür.
Dübüffe insan bədənini geoloji bir mənzərə – torpaq, qayalıq və səhra kimi təsvir edərək insanla təbiət arasındakı ontoloji sərhədləri tamamilə silir.
Klassik idealizasiyadan imtina edən rəssam insanın anatomik formasını deyil, onun materiya ilə qovuşduğu arxetipal, torpağa bağlı mahiyyətini çılpaqlığı ilə üzə çıxarır.
Bu əsər varlığın müvəqqətiliyini və fani materiyanın əbədi gözəlliyini tərənnüm edərək insanı öz bədəninin ilkin, işlənməmiş mahiyyəti ilə üz-üzə qoyur.
