writer1

Ayxan Ayvaz

Məqalə sayı

487
clock10:34 calendar-gray 13 Mart 2020 view-gray3964 dəfə oxunub
view-gray3964 dəfə oxunub

Mentaliteti məhv edən Cəmilə

Azərbaycan dilinin imkanlarının zəif olduğundan çox danışılır. Çoxları hesab edir ki, bu dildə şedevr yaratmaq az qala mümkün deyil. Nədənsə, dil məsələsi üzərində çox dartışılır, müzakirələr aparılır. Ancaq bunların hamısı onu göstərir ki, əslində mövzu heç də düzgün qoyulmayıb.

Bəzən elə məqamla üzləşirsən ki, millilik arxa plana keçir. İnsan kimi milli düşüncəyə sahib ola bilərsən və bu yaxşı haldır. Ancaq yaradıcı adam üçün rus da, alman da, ingilis də, fransız da eyni insan kimi görünür.

Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya çıxa bilməməsinin səbəbi Azərbaycan dili deyil. Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya çıxa bilməməsinin səbəbi, zənnimcə, Azərbaycandan kənara çıxa bilməməkdir, daha doğrusu hər zaman Azərbaycanlı kimi görünməkdir.

Razıyam, insan gərək milli olsun, elə yazar da. Ancaq Lev Tolsoyu götürək. O bəlkə milli deyildi? Hələ sizin düşündüyünüzdən də min qat milli təfəkkürlü yazıçı idi. Ancaq onun milliyi bir xətlə ölçürmürdü. Onun milliyi bəşəri duyğularla hesablanmışdı. Əslində onu dahi edən də məhz bu amildir.

Bizim yazıçıların bəlkə də axsayan tərəfləri milliliyi bir istiqamətdə görməkdir. Axı, ədəbiyyat sadəcə milliyətlə ölçülmür. Düzdü, gərək ədəbiyyatımız milli köklər üstündə qurulsun, fundament bu səbəbə əsaslansın. Ancaq budaqlanma, inkişaf dünyəvi, bəşəri olmalıdır.

Çingiz Aytmatov, məsələn, rus dilində yazırdı, amma milli düşüncə tərzini qırğız-türk elatından olduğunu təsdiqləyəcək kimlik rolu oynayan əsərləri vardı. Gəlin görək, o əsərlər yalnız öz içinəmi qapalıydı. Xeyr. “Cəmilə” povestində mentaliteti yıxıb dağıdan, məhv edən bir qadının obrazı var idi. O qadın sevgisini tapması nəticəsində öz adət-ənənlərini, dədə-babadan qalma milli düşüncə tərzini bir çırpıda kənara atdı. Çoxları onun səhv addım atamasını qınasalar da, Cəmilə əslində düşdüyü cəmiyyətə qarşı mübarizə apardı və çıxış nöqtəsini onları yıxmaqda gördü. Onlarla razılaşmadı, onları məğlub etdi. Onun sevgisi cəmiyyətə olan qələbəsi idi.

Ədəbiyyat gərək budaqlanma etapında haradasa insan faktını əsas götürməlidir.

Millilikdə dirənib qalmamalıdır. Yoxsa bu sadəcə olaraq sünilik və mənasızlıq yarada bilər.

Oysa ən böyük millilik, milli düşüncə tərzi insandır.

Gərək insan duyğusuna, sevgisinə, düşüncəsinə sayğı göstərək və ədəbiyyatda da əsasən bunu işıqlandıraq.

Bütün məşhur yazıçılar özündən, öz həyatından yazıblar. Bu danılmaz faktdır. Bir yazıçının da dediyi kimi, öz həyatını qələmə ala bilməyənlər istedadsızlardı.

Özünlə qarşı-qarşıya durmağı bacarmalısan. Bu yaradıcı adamlarn xarakterik cəhətidir. Özünü yazdığında çevrəni, mühitini, cəmiyyətini, dövlətini, xalqını, millətini yazmış olursan.

Ancaq yazıçının düşüncəsi bir yönə istiqamətlənməməlidir. Yuxarıdakı misalları elə-belə gətirmədim. Diqqətli oxucu nə dediyimi anlayacaq.

Yaradıcı adamı xırda məsələlər düşündürmür. O, daha dərin, daha geniş əhatələrə can atır. Hər yazdığımız yazıda daha güclü görsənmək istəyi var. Mən etiraf edirəm: bu dəqiqə böyür-başımda olan bütün yaradıcı adamlardan daha irəli getməyə çalışacam. Heç kim inciməsin, təvazökarlığın yeri deyil. Bir gün gələcək, o zaman hər kəs öz yerini tapacaq. Buna əminəm!

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Kamal Abdullanın romanı Almaniyada çap olunub
17:38 23 Yanvar 2021
Xudu Məmmədov Zəlimxan Yaquba onunla bağlı hansı sirri açdı? – Xatirə
16:30 23 Yanvar 2021
Aydın Kazımzadənin yeni kitabı işıq üzü gördü
15:30 23 Yanvar 2021
"Qaltan dərəsi" adlanan ərazidən tunc dövrünə aid tarixi abidələr tapılıb - Fotolar
14:20 23 Yanvar 2021
Yağışın xatırlatdığı qız – Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:31 23 Yanvar 2021
Cangüdəni və köməkçisi əfsanəvi modelyer haqqında kitab yazdı
12:23 23 Yanvar 2021
Pərakəndəlik Nizami ilinə heç nə verməyəcək - Filoloq yazır
11:01 23 Yanvar 2021
Xalq artisti TƏBİB-ə müraciət etdi: "Bu vəziyyət peşəkarların itkisinə aparır"
10:36 23 Yanvar 2021
Nazirlik qələbəmizlə bağlı film müsabiqəsi elan etdi
10:17 23 Yanvar 2021
Fuad Poladov: “Başımı qırxıb məni Sumqayıta göndərdilər” – Müsahibə
09:00 23 Yanvar 2021
“Qətibə İnanc” tamaşası nümayiş olunacaq
18:55 22 Yanvar 2021
Məşhur aparıcılar AzTV-də "ər-arvad" oldu - Foto
18:16 22 Yanvar 2021
Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş sərgi açılıb
17:35 22 Yanvar 2021
Hayl Hitler! - Qısa hekayə
16:55 22 Yanvar 2021
Zəfər Muzeyi harda olacaq? - Rəsmi açıqlama
16:23 22 Yanvar 2021
Bakıda Fransa filmləri festivalı başladı
15:55 22 Yanvar 2021
Birinci yerə layiq görülən yazar: “Bizdə müsabiqələr hamının könlünü almağa hesablanır” – Müsahibə
15:18 22 Yanvar 2021
Məşhur aktrisa vəfat etdi
14:37 22 Yanvar 2021
Bağırov onu Müdafiə naziri təyin etdi, erməni general sui-qəsd törətdi, vəzifəyə gəlməyinə bir gün qalmış qətlə yetirdilər – Həzi Aslanovun müəmmalı ölümü
14:02 22 Yanvar 2021
Ceyms Bond silsiləsindən yeni filmin premyerası yenə təxirə salındı
13:29 22 Yanvar 2021