news-inner
clock17:19 calendar-gray 16 Avqust 2016 view-gray147 dəfə oxunub
view-gray147 dəfə oxunub

Modernizm: Fərdlərin böyük çarəsizliyi- ARAŞDIRMA

Kulis.Az Ziyad Quluzadənin “Qaraçərçivəli Çeşməyin Modernizm Gəzintiləri” yazısını təqdim edir.

(I Səyahət- Antony Giddens)

“Söz gəzir ki, möcüzələr keçmişdə qaldı; fövqəl olanı və səbəbə söykənməyən nəsnələri bizə agah edən dühalar var, indi əlimizdə…”

V. Şekspir.

Bəlkə ilk cümləsindən qara çərçivəli çəşməyi əvvəlcə silməkdən, həmin bəsirət gözünü necə açdığımızdan danışacaqdım. Ancaq fikrimdən daşındım. Bu səyahətlər dəyərli İtalio Kalvinonun “Bir Qış Axşamı Əgər Bir Səyyah”ı kimi bu yay istisində bir dərviş sayağı modernizm kəhkəşanında gəzintiyə çıxmağı tezləşdirməkdə fayda var…

Bon Appetite!

A.Giddensin təbirincə ifadə etməli olsaq, “modernizm” terminin qarşılığında “Sənayeləşmiş Dünya” birləşməsini işlətməli olarıq. Bu ifadə feodalizm münasibətlərinin artıq köhnə bir Don Kixot silahı qədər gücünün olmadığına da eyhamdır. Yəni modernizm XIX əsrdə yaranmış post-fordist istehsalla birlikdə sənətdə və gündəlik həyatda keçmişin bütün qalıqlarını sıradan çıxarmaq, yerinə modern olanı qoymaq həvəsiydi. Sanki hər kəsin yüzillərin sənətini, həyat tərzini bircə həmlədə dağıdıb yerində nə isə modern təravəti olan bir şey qoymaq haray-həşiriydi. Məhz həmin o “bir şey” modernizmdir…

Ancaq şübhəsiz bu cərəyanın yarandığı ilk mərhələnin XVII əsrdə Avropada başladığını və təsirinin bütün dünyaya yayıldığını da qeyd etmək lazımdır. Di gəl ki bu gün bir çox modernizmin törəməsiylə yaranmış söz birləşməsi, termin mövcuddur; “İnformasiya cəmiyyəti”, “postmodernizm”, “post-fordizm”, “post-kapitalizm”...

Əziz oxucum! Əslində Modernizmə klassik düşüncə qəliblərindən yanaşaraq, sırf statistik məlumatları dadızdırmaq istəmədim. Onun üçün də, modernizm qasırğasının yaratdığı mövcud xaosun özəyinə enməkdə fayda var. Bu mənada bələdçimiz dəyərli Kembric Üniversitetinin professoru cənab Antony Giddensdir.

1. “Antony Giddens”lə “The Consequences Of Modernity” (Modernizmin Nəticələri) gəzintisi…

Əvvəlcə, bu dalğanın yaratdığı dağıntıdan danışmaqda fayda var. Çünki “modernizm” hər birimizi öz ənənəvi həyat tərzimizdən uzaqlaşdırmış, ondan tamamilə qopartmışdır. Yəni hər birimizi “mələz” bir nəsnəyə, “kollaja” çevirmişdi. Di gəl ki bəlkə də bunu ifadə edəcək ən yaxşı söz birləşməsi “kökündən qoparılma” ola bilər. Modernizm ənənəvi olanı dağıdaraq, yerli-dibli kökündən qopardaraq özünü inşa etmişdir. Xüsusilə bizdəki bu tendensiya Sovet imperiyası dağılandan sonra daha geniş vüsət aldı. Əslində hər şeydə olduğu kimi buradan da dünyanı, həyatı arxadan izləməli, yamsılamalı olduq. Dəyərli Giddens modernizmin digər cərəyanlardan fərqli cəhətini qeyd edərkən, vurğulayırdı ki, bu “geniş yayılması” və “dərinə nüfuz etməsi” baxımından çox əhəmiyyətli mövqeyə malikdir. Belə ki, bu qlobal bir dairədə yayılaraq bütün sahələrə təsir etdiyi kimi, dərinə nüfuz edib gündəlik həyatın hər mərhələsini dekanstruksiyaya məruz qoydu. Bəlkə də bizimlə paraleldə götürdükcə, cəmiyyətimizin uzun müddət lokal bir şəkildə ənənəvi mövcudluğunun kapitalizmlə birlikdə gec modernləşməsini də diqqətdə saxlamağımızda fayda olacaq. Nə edək ki Bakının küçələrində gəzişən insanların, memarlığımızın, düşüncələrdəki sayrışan şeirlərin ənənəvi qəliblərlə simurq lələyi axtarması hələ də sovuşub getməyib.

***

Modernizmin gətirdiyi digər ictimai fəlakət təhlükə riskinin gündəlik qayğı içərisində istifadə edilməsi oldu. Belə ki, A. Giddensin modernizmin müsbət və mənfi cəhətlərini qeyd edərkən vurğuladığı maraqlı bir məqam da vardır. Bəlkə də həmin məqama dair pasajı sizin üçün tərcümə etmək daha məqsədə uyğun olardı.

Adətən, modernizmin “fürsətləri” sosiooloqların bir çoxu tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Marks ve Dürkheym modern dövrü problemli bir məqam olaraq ifadə edirdilər. Di gəl ki onların hər ikisi modernizmin yaratdığı müsbət cəhətlərin çoxluğunun mənfi cəhətlərini ört-basdır etdiyini vurğulayırdılar. Marks yaranmış təbəqələr arası mübarizəni sırf kapitalizmin yaratmış olduğu bir sistem kimi görürdü; digər tərəfdən daha ali, humanist bir cəmiyyətin yaranacağına da ümidliydi. Dürkheim inanırdı ki, sənayeləşmənin bütün həyata nüfuz etməsi, iş bölümü və əxlaqı fərdiyyətçiliyin birləşməsi nəticəsində anlayışlı, doymuş və bütünlüyü olan bir sistem yaranacaqdır. Digər tərəfdən Maks Veber sosyalogiyanın bu üç dayağı içərisində ən bədbini idi. O modernizmi kapitalist sistem içərisində fərdin şəxsi yaradıcılığının və özəl həyatının məhvi bahasına yaranmış bürokratiyanın böyüməsi hesabına əldə etdiyi paradoksal bir vəziyyət kimi qiymətləndirirdi. Di gəl ki M.Veber də hələ modernizmin qaranlıq çöhrəsinin nə qədər dözülməz olduğunu bilmirdi.”

Halbuki, M.Veber tam mənada görə bilməmişdi ki, bu istehsalat mexanizminin azman bir dəmir parçasına çevrilməsi bütünlüklə cəmiyyəti hansı çıxılmaz fəlakətlərə sürüyəcək. Məsələ sadəcə ədəbiyyatda, sənətdə deyil. Eyni zamanda insanın gündəlik həyatında, qayğılarındadır da... Belə ki, modernizm bütünlüklə kapitala dayaqlı bir sistemi dəstəklədiyi üçün dövlət idarəetməsindəki ənənəvi qaydalar qəfildən öz mahiyyətini dəyişdi. Artıq “iqtidar” terminin ehtiva etdiyi mənalar modernizmin çətiri altında kapitala dayanmış bir qoca simvolundaydı. Dayanmadan istehsal edilən, eyni amansızlıqla istehlak edilən hər şey bir məqamdan sonra cəmiyyətin Lakanın təbirincə “Şizofrenik” bir başgicəllənməsi içərisində boşluqda dayaq axtarmaq cəhdinə bənzəyir.

Ardı var...

news-inner-user

16146 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Xurşudbanu Natəvana layihə həsr olundu - Video
12:20 15 Avqust 2020
Tanınmış bəstəkar koronavirus peyvəndinin sınaqlarında könüllü oldu
11:01 15 Avqust 2020
Məşhur gitara ifaçısı vəfat etdi
10:28 15 Avqust 2020
Bu filmə görə 400 nəfər işdən çıxarılacaqdı – Rejissorların boyun qaçırdığı Azərbyacan filmi
08:57 15 Avqust 2020
Daha bir nəşriyyat Polad Həşimovla bağlı kitab nəşr etdi - Foto
18:36 14 Avqust 2020
Ayı balalarını oğurlayan çoban - Qorxmaz Şıxəlioğlu yazır...
17:14 14 Avqust 2020
Tom Kruzun çəkildiyi filmin meydançasında yanğın baş verdi
16:05 14 Avqust 2020
Xalq artistinin qızı atasının şeirlər kitabını nəşr etdirəcək
15:19 14 Avqust 2020
Oğlu Xalq artistinə klip çəkdi - Video
14:28 14 Avqust 2020
Əsl adı Pənah idi, kasıb atası ona yalnız keçi dərisindən dəf düzəldə bildi - Sürücü, vaqon ustası, montyor Alim Qasımov - Maraqlı faktlar
13:32 14 Avqust 2020
Almaz Ələsgərli efirdə erməni mahnısı oxudu - Video
12:38 14 Avqust 2020
"Sevastopol uğrunda döyüş"ün qəhrəmanı vəfat etdi
12:17 14 Avqust 2020
Bizi kütləvi öldürmək məsələsi... - Bütün bunlar masonların işidir?
11:27 14 Avqust 2020
Gənc yazara ağır itki üz verdi
10:39 14 Avqust 2020
Filmimiz beynəlxalq festivalda mükafat qazandı
10:00 14 Avqust 2020
Məni şərləyib qardaşımın gözündən salmaq istəyirdi - Bircənin romanı
08:59 14 Avqust 2020
Türk aktrisası vəfat etdi
18:30 13 Avqust 2020
Azərbaycanda əcnəbi serialların yayımı bərpa olundu
17:57 13 Avqust 2020
Məşhur rejissorların ürəyində qalan 5 film - Çəkmək istəyirdilər, alınmadı...
17:02 13 Avqust 2020
"Avatar-2" filminin çəkiliş meydançasından fotolar
16:28 13 Avqust 2020