news-inner
clock09:00 calendar-gray 20 İyun 2015 view-gray155 dəfə oxunub
view-gray155 dəfə oxunub

İlqar Fəhmi: “Bilmək olmaz, əlli il sonra Kafka qalacaq, ya yox”

Kulis “Blitz müsahibə” layihəsindən İlqar Fəhminin cavablarını təqdim edir.

Azərbaycan ədəbiyyatının ən mühüm nəsr əsəri sizcə hansıdır və niyə?

- Bu suala otuz beş tərəfdən yanaşmaq olar və otuz beş istiqamətdə birinci olan əsərlərin adlarını çəkmək olar... Kriteriyalar çoxdu. Amma subyektiv desəm daha düzgün olar. Mənimçün Azərbaycan ədəbiyyatının ən mühüm nəsr əsəri hansıdır soruşsalar, Nizaminin "Xəmsə"nin adını çəkə bilərəm... O ki, şeirdi, soruşa bilərsiz?

Həm də şeirdi, deyərdim. Bəs niyə ən yaxşı? Ona görə ki, o əsər zaman keçdikcə dirilən əsərlərdəndi... Baxın, yazıldığı dövrdə cəmisi beş on-nəfər oxuyub əsəri. Daha sonra auditoriya böyüyüb, ən çox miniatürlər bu əsərə çəkilib. Ən çox üzü köçürülən kitab olub. XX əsrdə dünya dillərinə ən çox tərcümə olunan, ən böyük tirajlarla çıxan klassik əsərlərdən biri də odur. Bu , təkcə şeirin gücü deyil. Bu, Nizami düşüncəsinin epik əzəmətdir... Amma bu da hələ son deyil. Biz indi iyirminci, ən uzağı on doqquzuncu əsrin ikinci yarısında yazılan əsərləri daha mükəmməl, daha dərin və güclü hesab edirik.

Amma fikir verək, bu əsərlər hələ üç-dörd oxucu nəsli ötürüblər. Hələ bilmək olmaz, əlli il sonra Kafkanın, Kamyunun kitabları çıxacaq, ya yox, Sartrın, Bekketin pyesləri hansısa teatra lazım olacaq, ya yox... Yüz-yüz əlli il, zaman baxımından heç nədi, həm də nəzərə alsaq ki, bu onilliklər ərzində bəşər düşüncəsində heç nə dəyişməyib. Hələ ki, eyni paradiqma hökm sürür, baxmayaraq ki, hər il hansısa yeniliklərdən dəm vururlar. Bu yeniliklər sadəcə forma dəyişikliyidi, mahiyyət isə eyni qalır. Dediyim odu ki, indi adları dilimizdən düşməyən yazarların əsərləri hələ ki, paradiqma dəyişikliyiylə sınağa çəkilməyiblər. Və mən əminəm ki, bu sınaqdan çıxmayacaqlar. Ən uzağı ədəbiyyat tarixi dərsliklərində adları qalacaq...

Nizaminin “Xəmsə”si isə min ilə yaxın bir dövrdə təqribən yeddi-səkkiz paradiqma dəyişikliyiylə imtahana çəkilib və bu sınaqlardan uğurla çıxıb. Hər yeni düşüncə tərzi Nizami "Xəmsə"sinin yeni çalarlarını açıb göstərib. Əlbəttə bu fikirlər təkcə “Xəmsə”yə yox, bir çox klassik əsərlərə aiddir, lakin bizim ədəbiyyat üçün məncə ən əhəmiyyətli əsər dünən də, bu gün də, sabah da "Xəmsə" olacaq... Biz hələ onu bundan sonra tanıyacağıq. Və çox tanıdıqca daha çox sevəcəyik...

- Özünüzü hansı milli və xarici yazıçının davamçısı sayırsınız?

- Yaradıcılıq energetikası baxımından nədənsə Cəfər Cabbarlı ilə ruh yaxınlığı duyuram. Bir çox məqamlarda onun davamçısı hesab edə bilərəm özümü... Onun da yaradıcılığı çoxşaxəli idi, şeir nəsr, publisistika, kino, dramaturgiya... Elə bil ki, içində qəribə bir yaradıcılıq ehtirası vardı ki, ona rahatlıq vermirdi... Məndə də elə hallar çox olur.

Xarici yazarlardan daha çox Nabokov ruhuma yaxındır. Amma tam olaraq özümü onun davamçısı hesab edə bilmərəm, sadəcə ədəbiyyata münasibət baxımından ondan çox bəhrələnmişəm.

- Ölkəmizdə ədəbiyyata olan münasibət sizi narahat edirmi?

- Ədəbiyyata münasibəti ədəbiyyat özü yaradır. Məncə əgər biz münabsibətdən narazıyıqsa, günahı özümüzdə görməliyik. Əlbəttə, müxtəlif tədbirlərdə, televerilişlərdə yığışıb bunu müzakirə edirik, səbəblər axtarırıq. Amma ən böyük səbəb elə ədəbiyyatın özüdü. Əgər istənilən bir sənət özündə mənəvi işıq daşımırsa, insanların münasibəti də birmənalı olmayacaq...

- Sizcə Azərbaycan yazıçıları dünyaya çıxmaq üçün nə etməlidir?

- Biz bəyəm hansısa başqa dünyada yaşayırıq? Əgər xarici ölkələrdə çap olunmaq, satılmaq məsələlərini nəzərdə tutursuzsa, burda sırf bazar qanunları hökm sürür. Hansısa uzaq Fransada kitab satmaq istəyirsənsə, gərək fikirləşəsən ki, fransız oxucunu nəylə maraqlandıra bilərsən? Sənin hansı fikir və düşüncələrin, hiss və duyğuların ona maraqlı gələ bilər ki, bu fikirləri onların öz yazıçıları deməmiş olsun və oxucu sənin kitabına pul verib alsın?

Burda isə məsələ gedib siyasətə söykənir. Onlar tərəfindən bəyənilən bir çox fikir və düşüncələr də, bizim tərəfimizdən bəyənilmir. Belə olan halda yazıçı seçim arasında qalır... Mən eyni hadisəni kinoda da müşahidə eləmişəm. Tutalım hansısa xarici şirkətlərə sinopsis yollayırsan, ideya xoşlarına gəlir, qəbul edirlər, amma bildirirlər ki, biz bu filmə maliyyə ayırırıqsa, filan detallar filan cür işlənməlidir. Sən də baxırsan ki, əgər o filmi onlar istəyən kimi işləsən, film çəkiləndən sonra gərək Azərbaycandan köçüb gedəsən... Yəni hər bir mühit səndən nəsə alırsa, istər film olsun, istər kitab, əsər filan, hər biri öz şərtlərini diktə edir. Amma bu şərtlər bir çox hallarda qaneedici olmur.

- İnternetin kütləviləşməsi ədəbiyyata necə təsir edir?

İnterneti əsasən kiçik həcmli ədəbiyyata xidmət edir. Şeirlərin, kiçik hekayələrin yayılmasında internetin rolu əvəzsizdir. Amma irihəcmli ədəbiyyata çox ziyan vurur... İnternetdən ədəbiyyat oxuyan adamda yalnız kiçik əsərlər oxumağa vərdiş yaranır, romanlar onun diqqətindən kənarda qalır. Bu baxımdan internet bir tərəfdən ədəbiyyata xeyir verir, bir tərəfdən ziyan... Hansının daha çox olacağını isə zaman göstərəcək...

news-inner-user

18073 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Əməkdar artistin kitabı çap olunub
18:50 02 Mart 2021
Ancelina Coli keçmiş nazirin tablosunu satdı
18:01 02 Mart 2021
Mirzə Cəlili Qoqolun “Kolyaska”sına soxmaq cəhdləri
17:20 02 Mart 2021
Xalq artistinə ağır itki üz verdi
17:13 02 Mart 2021
Aşıqlar dastan oxuyacaq
16:40 02 Mart 2021
Azərbaycan Türkiyə ilə müştərək filmlər çəkəcək - Rəsmi müqavilə imzalandı
15:58 02 Mart 2021
Ən gözəl tərbiyəsizlik: Bakıda divarlara yazılan "dastanlar" - Fotolar
15:16 02 Mart 2021
O film ilk sanballı ekran əsərimizdir – Anar yazır...
14:36 02 Mart 2021
Azərbaycanda yeni qurum yarandı - Nəşriyyatlar birləşdi
13:40 02 Mart 2021
Ekspertdən test sualları ilə bağlı sərt açıqlama: “Bilərəkdən gəncləri elmdən qaçırırlar”
13:01 02 Mart 2021
Məşhur bəstəkarın qızı: “Atamı zibillikdə dəfn eləmişdilər” – Müsahibə
12:15 02 Mart 2021
Anar Kərimov Türkiyənin xarici işlər naziri ilə görüşdü
11:47 02 Mart 2021
Anar Yazıçılar Birliyinin qurultayının vaxtını açıqladı
11:27 02 Mart 2021
Atası gözünün qabağında öldürülən yazıçılar
11:02 02 Mart 2021
Berlin Film Festivalı başladı
10:23 02 Mart 2021
4 yaşlı uşaq şeir müsabiqəsinin qalibi oldu
09:32 02 Mart 2021
Çəpərin üstündən öpdüyüm traktorçu – Fəridədən yeni hekayə
09:03 02 Mart 2021
Mərhum şairin miras vəsiyyəti məhkəməlik oldu
18:56 01 Mart 2021
Türkiyə ilə mədəni əməkdaşlıq sənədləri imzalandı
18:21 01 Mart 2021
Tovstonoqovun kitabı ilk dəfə Azərbaycan dilində
17:49 01 Mart 2021