Bu gün görkəmli yapon şair Ki no Tsurayukinin anım günüdür.

Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.

Ki no Tsurayuki (təxminən 872–945) — klassik Yaponiya ədəbiyyatının ən parlaq simalarından biri, Heyan dövrünün dahi şairi, tənqidçisi və saray xadimidir. O, yalnız gözəl şeirlər yazmaqla qalmamış, həm də Yaponiya ədəbiyyatının simasını kökündən dəyişdirmişdir.

Tsurayukinin ən məşhur əsərlərindən biri "Tosa gündəliyi"dir. Bu əsər Tosa vilayətindən paytaxt Kyotoya edilən 55 günlük dəniz səyahətindən bəhs edir. Maraqlı olan budur ki, Tsurayuki bu gündəliyi bir qadının dilindən və tamamilə yapon əlifbası (kana) ilə yazmışdır. Niyə qadın adı ilə yazmışdı? O dövrdə Yaponiyada kişilər rəsmi və elmi sənədləri Çin heroqlifləri ilə yazırdılar. Şəxsi hissləri, kədəri və poetik gözəlliyi çin dilinin qəlibləri ilə ifadə etmək çətin idi. Tsurayuki sırf yapon dilinin və kana əlifbasının bədii gücünü sübut etmək üçün qadın təxəllüsündən istifadə etmişdir. Əsər bu cümlə ilə başlayır: "Kişilərin gündəlik tutduğunu eşidirəm, görək bir qadın da bunu edə bilərmi..."

İmperator Daigonun əmri ilə XI əsrin əvvəllərində ilk rəsmi yapon şeir antologiyası olan "Kokinşu" tərtib edildi. Bu nəhəng layihənin baş redaktoru məhz Ki no Tsurayuki idi. O, minlərlə şeiri qruplaşdıraraq yapon poeziyasının qanunlarını müəyyən etdi.

Tsurayuki "Kokinşu" antologiyasına yazdığı "Kana Ön Sözü" ilə yapon ədəbiyyatı tarixində ilk tənqidi məqalənin müəllifi oldu. O, poeziyanın mahiyyətini möhtəşəm bir şəkildə belə izah edirdi: "Yapon poeziyasının toxumu insan qəlbidir, ondan minlərlə yarpaq — yəni sözlər cücərir." O hesab edirdi ki, şeir insanı heç bir güc tətbiq etmədən görünməz ruhları hərəkətə gətirməyə, döyüşçülərin qəlbin yumşaltmağa qadirdir.

O, Yaponiyada dahi şairlərin daxil edildiyi Sanjurokkasen (36 Poeziya övliyası) siyahısında yer alır. Onun şeirləri - tankalar təbiət, sevgi, zamanın keçməsi və həyatın faniliyi mövzularındadır:

İnsan qəlbinin dəyişib-dəyişmədiyini

Bilmək olmaz, heç vaxt.

Amma bu qədim kənddə

Gavalı çiçəkləri hələ də

Keçmişdəki kimi gözəl qoxuyur...

Sadəcə Heyan dövründə və "Kokinşu" antologiyasında tanka janr daha çox vaka (yəni "yapon şeiri") adlanırdı. Sonralar (XIX əsrin sonlarında) bu termin daha dəqiq formada, elə o dövrün qaydalarına sadiq qalaraq tanka (qısa şeir) kimi formalaşdı. Tsurayukinin tanka janrına gətirdiyi bəzi maraqlı nüanslar bunlardır:

Struktura sadiqlik: Onun şeirləri tankanın klassik 5-7-5-7-7 heca sisteminə tam uyğun gəlir.

Gizli mənalar (Kakekotoba): O, eyni sözün iki fərqli mənaya gəldiyi söz oyunlarından (bunu bir növ cinas kimi düşünmək olar) çox ustalıqla istifadə edirdi. Məsələn, bir sözlə həm təbiət hadisəsini, həm də daxili hissi eyni anda ifadə edə bilirdi.

Zərif duyğular: Onun tankalarında birbaşa qışqıran duyğular yoxdur; hər şey eyhamlarla, təbiət təsvirlərinin (payız yarpaqları, bahar çiçəkləri, şeh damlaları) arxasında gizlənmiş incə kədərlə çatdırılır.

Yəni Ki no Tsurayuki bu gün bizim "tanka" dediyimiz janrın Yaponiyada imperator səviyyəsində qəbul olunmasını və qızıl dövrünü yaşamasını təmin edən ən əsas bir neçə şairdən biridir.

Ki no Tsurayuki olmasaydı, bu gün bildiyimiz yapon poeziyası və zərif gündəlik janrı (nikki bungaku) bəlkə də heç vaxt formalaşmayacaqdı. O, Çin mədəniyyətinin kölgəsində qalan doğma yapon dilini saray səviyyəsinə qaldıran və ona can verən əsl sənətkar idi.

• "Göylərin üzünün suyu tökülür..." - Gülbacı Nağdaliyevanın yeni şeirləri
• Ömrü sürgündə keçən, Sibirdə quş yumurtası yeyib sağ qalan "xalq düşməni" - Ruhulla Axundov onun həyatını necə məhv etdi?
• Kadir İnanır vəfat etdi