Kulis.az ABŞ komiks rəssamı və yazıçı Stiv Ditkonun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

Stiv Ditko — komiks dünyasının ən sirli, ən prinsipial və eyni zamanda ən dahi simalarından biridir.

Sten Li ilə birlikdə "Hörümçək-adam" ("Spider-Man") və "Doktor Strenc" ("Doctor Strange") kimi ikonik personajları yaradan bu adam, karyerasının zirvəsində hər şeyə arxa çevirib tam bir inziva həyatı seçdi.

Çoxları Hörümçək-adamı yalnız Sten Li ilə assosiasiya edir, lakin onun bu gün tanıdığımız vizual dilini tamamilə Ditko formalaşdırıb.

İlkin olaraq personajı başqa bir əfsanə, Cek Körbi çəkməli idi. Lakin Körbinin dizaynı həddindən artıq "əzələli və ənənəvi superqəhrəman" xatırladırdı. Sten Li daha çəlimsiz, sıravi bir gənc axtarırdı. Ditko işə qarışdı: Piter Parkerə eynək taxdı, ona utancaq bir gənc görkəmi verdi və bədəni tam örtən, üzü tam gizlədən o məşhur qırmızı-göy kostyumu dizayn etdi.

Hörümçək-adamın biləklərindən tor atması mexanizmini və torun üzərində yellənmə fizikasını vizuallaşdıran məhz Ditko idi.

1963-cü ildə Ditko Marvelə tamamilə fərqli bir konsepsiya gətirdi: Doktor Strenc. O dövrün superqəhrəman komiksləri daha çox fiziki gücə və elmi fantastikaya əsaslanırdısa, Ditko mistisizm və ezoterikanı ön plana çıxardı.

Onun çəkdiyi alternativ ölçülər, qeyri-adi həndəsi fiqurlar və sonsuz kosmik mənzərələr o qədər fərqli idi ki, 1960-cı illərin "hippi" mədəniyyəti və tələbələri bu komikslərin heyranına çevrildilər. Hətta bir çoxları Ditkonun bu rəsmləri çəkərkən hansısa maddələrin təsiri altında olduğunu düşünürdü, halbuki o, həyatı boyu son dərəcə intizamlı və siqaretdən başqa zərərli vərdişi olmayan biri idi.

Ditko ilə Sten Li arasındakı münasibətlər getdikcə pisləşdi. "The Amazing Spider-Man" seriyasının son bir ilində onlar ümumiyyətlə danışmırdılar. Ditko süjeti qurur, çəkir, qeydlərini redaksiyaya buraxır, Sten Li isə sadəcə dialoqları yazırdı.

Ayrılığın dəqiq səbəbi heç vaxt tam açıqlanmadı. Amma əsas səbəblər kimi bunlar göstərilir:

Müəllif hüquqları və qazanc: Ditko yaratdığı personajlara görə kifayət qədər qonorar və adının ön plana çəkilməsini ala bilmədiyini düşünürdü.

Süjet fərqliliyi: Şayiələrə görə, "Yaşıl Qoblin"in (Green Goblin) əslində kim olduğunun (Norman Ozborn) üzə çıxma ssenarisi Ditkonun ürəyincə olmayıb.

1966-cı ildə Ditko Marveli birdəfəlik tərk etdi və bir daha Sten Li ilə danışmadı.

Stiv Ditko yazıçı Ayn Rendin obyektivizm fəlsəfəsinin qatı tərəfdarı idi. Bu fəlsəfəyə görə, dünya yalnız ağ və qaradan ibarətdir; boz rəng, yəni mənəvi güzəştlər yoxdur. Xeyir xeyirdir, şər isə şərdir.

Karyerasının 1960-cı illərdən sonrakı dövründə Ditko tam bir "görünməz adam" oldu. Heç bir media qurumuna müsahibə vermədi. Komiks festivallarına qatılmadı.

Kameralara tuş gəlməkdən yayındı (onun gənclik illərindən qalma cəmi bir neçə keyfiyyətli fotosu mövcuddur). Marvelin onun haqqında çəkmək istədiyi sənədli filmlərdə iştirakı rədd etdi.

O deyirdi: "Mən insanlara özümü deyil, işimi təqdim edirəm. Məni sənətimlə tanıyın".

Hətta Hollivud rejissorları, aktyorlar (məsələn, sadiq Ditko fanatı olan Nil Qeyman) onun Nyu-Yorkdakı kiçik studiyasına gəlib qapısını döysələr də, Ditko onları içəri buraxmır, qapı arxasından nəzakətlə rədd edirdi.

Stiv Ditko 2018-ci ildə, 90 yaşında Nyu-Yorkdakı mənzilində tənha vəfat etdi.

Ömrünün son gününə qədər o kiçik studiyasında çəkməyə davam edirdi.

O, populyar mədəniyyətin ən böyük milyard dollarlıq franşizalarını yaratsa da, şöhrətin və pulun onun prinsiplərini dəyişməsinə icazə vermədi.

• Azərbaycanlı fotoqrafın Romada sərgisi açıldı
• Həqiqəti axtaranlara dəyər verin, onu tapanlardan isə çəkinin... - Volterdən aforizmlər
• AYB-nin Mingəçevir filialının sədri vəfat etdi