Kulis.az nəşriyyatlar tərəfindən dəfələrlə rədd edilən 10 məşhur əsəri təqdim edir.

1. Harri Potter və fəlsəfə daşı (Harry Potter and the Philosopher's Stone)

Müasir uşaq və gənclik ədəbiyyatının ən böyük fenomenlərindən biri olan "Harri Potter" seriyasının yaranma və nəşr olunma tarixçəsi bəlkə də kitabın özü qədər kədərli və bir o qədər də sehrlidir. Coan Roulinq bu əsərin ideyasını 1990-cı ildə Mançesterdən Londona gedən və dörd saat gecikən bir qatarda tapmışdı. O zaman o, tənha, işsiz bir ana idi və dövlət müavinəti ilə yaşayırdı. Mənəvi və maddi böhranlar içində boğulan Roulinq kitabı Edinburqun kiçik kafelərində, balaca qızı Cessika uşaq arabasında yatarkən, səs-küyün içində yazırdı. Anasının ölümü nəticəsində yaşadığı dərin depressiya mətndəki qaranlıq elementlərin, məsələn, Dementorların yaranmasına birbaşa təsir etmişdi. Lakin əlyazma tamamlandıqdan sonra əsl sınaq başladı.

"Harri Potter və fəlsəfə daşı" düz on iki müxtəlif nüfuzlu nəşriyyat tərəfindən rədd edildi. Redaktorlar kitabın uşaqlar üçün həddindən artıq uzun və mürəkkəb olduğunu, yetim qalmış bir uşağın qaranlıq hekayəsinin gəlir gətirməyəcəyini düşünürdülər. Nəhayət, "Bloomsbury" adlı kiçik bir London nəşriyyatı kitaba şans verməyə qərar verdi. Lakin bu qərarın arxasında peşəkar bir ədəbi analiz deyil, təsadüfi və məsum bir uşaq reaksiyası dayanırdı. Nəşriyyatın sədri Naycel Nyuton əlyazmanın ilk fəslini səkkiz yaşlı qızı Alis Nyutona oxumaq üçün vermişdi. Birinci fəsli oxuduqdan dərhal sonra Alis heyrət içində atasından ardını tələb etdi. Məhz bu səkkiz yaşlı qızın israrı "Bloomsbury" rəhbərliyini əsəri nəşr etməyə vadar etdi və bəlkə də müasir ədəbiyyat tarixini xilas etdi.

Buna baxmayaraq, nəşriyyat hələ də ehtiyatlı davranırdı. Roulinqə cəmi 1500 funt-sterlinq kimi cüzi bir avans ödənildi və ilk tiraj cəmi 500 nüsxədən ibarət oldu. Bu 500 nüsxənin də 300-ü birbaşa məktəblərə və kitabxanalara göndərilmişdi ki, ən azından oxucu tapsın. Redaktor Berri Kanningem hətta Roulinqə uşaq kitablarından pul qazanmağın qeyri-mümkün olduğunu xatırladaraq, özünə daimi bir iş tapmağı məsləhət görmüşdü. Kitabın üz qabığının dizaynı isə təcrübəsiz, 23 yaşlı Tomas Teylora (Thomas Taylor) həvalə edilmişdi. Uşaq kitab mağazasında satıcı işləyən Teylor, bu ilk rəsmi sifarişi qeyd etmək üçün özünə Belçika pivəsi və yeni karandaşlar almış, rəsmi cəmi iki günə çəkmişdi. Lakin zaman nəşriyyatların necə böyük bir səhvə yol verdiyini sübut etdi. Bu gün "Harri Potter" seriyası dünya üzrə 600 milyondan çox nüsxə ilə satılmışdır. Həmin o ehtiyatla buraxılmış ilk 500 nüsxədən biri – içərisində "1 wand" (1 sehrli çubuq) sözünün iki dəfə yazıldığı çap səhvi olan və müəllifin adının J.K. Rowling deyil, "Joanne Rowling" kimi qeyd edildiyi nüsxə – yaxın zamanlarda "Heritage Auctions" hərracında 400.000 dollara, 2021-ci ildə isə başqa bir nüsxəsi 471.000 dollara satılmışdır.

2. Heyvanıstan (Animal Farm)

Corc Oruellin Stalin totalitarizmini kəskin şəkildə tənqid edən və məcazi dillə yazılmış "Heyvanıstan" əsəri siyasi konyunkturanın, dövlət maraqlarının və intellektual senzuranın ədəbiyyata necə mane ola biləcəyinin ən bariz nümunəsidir. Kitab 1944-cü ildə, İkinci Dünya müharibəsinin ən qızğın vaxtında yazılmışdı. Həmin vaxt Böyük Britaniya Sovet İttifaqı ilə müttəfiq idi və nasist Almaniyasına qarşı birlikdə ölüm-dirim mübarizəsi aparırdı. Nəşriyyatlar bu ittifaqa xələl gətirə biləcək, İosif Stalini və sovet rejimini donuzların timsalında ifşa edən hər hansı bir əsəri çap etməkdən kəskin şəkildə, panika içində çəkinirdilər.

Kitabın ən məşhur və ədəbiyyat tarixinin ən ironik rədd məktubu, o dövrdə "Faber & Faber" nəşriyyatının direktoru kimi fəaliyyət göstərən, sonradan Nobel mükafatına layiq görüləcək şair T.S. Eliot tərəfindən yazılmışdır. Eliot Oruellə 1944-cü ilin iyulunda yazdığı məktubunda kitabın "inandırıcı olmadığını" və əsərin cəmiyyətə sadəcə olaraq neqativlik, ümidsizlik yaydığını qeyd etmişdi. Şairin məktubundakı ən absurd irad isə heyvanların rolları ilə bağlı idi. T.S. Eliot kinayə və bəlkə də qorxu ilə bildirmişdi ki, kitaba "daha ictimai ruhlu və ictimaiyyətə faydalı donuzlar" lazımdır, çünki mövcud süjet xətti siyasi iqlimə uyğun gəlmir. Həmin dövrdə bəzi redaktorlar Oruelli açıq şəkildə Trotskist meyillərdə ittiham edir və SSRİ-ni tənqid edən bir əsərin çapını "görünməmiş bir intellektual qorxaqlıqla" geri qaytarırdılar. Oruell isə bu rədd cavablarını dövrün ortodoksal düşüncəsinin qurbanı kimi dəyərləndirirdi.

Lakin bütün bu siyasi təzyiqlərə və rədd cavablarına baxmayaraq, Oruell ruhdan düşmədi və öz əqidəsinə sadiq qaldı. Əsər nəhayət 1945-ci ildə, müharibənin sonlarında "Secker and Warburg" nəşriyyatı tərəfindən çap edildi. Nəşrindən dərhal sonra "Heyvanıstan" həm ədəbi, həm də siyasi dairələrdə rezonans doğurdu. Totalitar rejimlərin, xüsusən də kommunist diktaturalarının xilaskar qiyafəsində gəlib xalqı necə köləyə çevirdiyini heyvanların timsalında amansızcasına ifşa edən əsər XX əsrin ən vacib siyasi alleqoriyalarından birinə çevrildi. Vaxtilə T.S. Eliotun "inandırıcı deyil", "ictimaiyyətə faydalı donuzlar lazımdır" dediyi kitab, bu gün dünya ədəbiyyatının mütləq oxunmalı klassikləri sırasında yer alır. "Bütün heyvanlar bərabərdir, lakin bəzi heyvanlar digərlərindən daha bərabərdir" sitatı isə siyasət fəlsəfəsinin qızıl qaydalarından birinə çevrilmişdir.

3. Dyun (Dune)

Frenk Herbertin "Dyun" romanı sadəcə bir kitab deyil, o, elmi fantastika janrını kökündən dəyişdirən, ekologiya, din, siyasət, psixologiya və insan təkamülü mövzularını eyni potada əridən monumental bir eposdur. Lakin bu monumentalizm, bu çoxşaxəlilik və dərinlik nəşriyyatların ən böyük qorxusuna çevrilmişdi. Əvvəlcə "Analog" jurnalında hissə-hissə (1963-1965-ci illərdə) dərc olunan bu hekayələr toplusu sonradan müəllif tərəfindən bütöv bir roman halına salındı. Həmin dövrdə elmi fantastika əsərlərinin ortalama həcmi 60,000 sözdən ibarət olurdu, Herbertin əsəri isə 200,000 sözü keçmişdi; o, lüğətlər, ekoloji əlavələr, yadplanetli dillər və dərin fəlsəfi təhlillərlə dolub-daşırdı.

Heç bir ənənəvi kitab nəşriyyatı bu nəhəng və qəliz əsəri çap etmək riskinə getmək istəmirdi. Nəticədə "Dyun" 20-dən çox müxtəlif nəşriyyat tərəfindən birmənalı şəkildə rədd edildi. Naşirlərin əsas arqumenti bu idi ki, oxucular ilk yüz səhifəni oxuyub sıxılacaqlar, kitab çox asta templə irəliləyir və çap xərcləri mənfəəti üstələyəcək. Hər kəsin üz çevirdiyi bu sənət əsərinin xilaskarı isə ədəbiyyat aləmindən tamamilə uzaq, ən gözlənilməz yerdən gəldi: "Chilton Book Company". Bu şirkət əsasən avtomobil təmiri təlimatları, diaqnostika kitabçaları çap etməklə məşhur idi (məsələn, 1970-ci illərin Cadillac modellərinin necə sökülüb yığılmasını izah edən dərsliklər buraxırdılar).

Şirkətin redaktoru, özü də elmi fantastika həvəskarı olan Sterlinq Lanyer "Analog" jurnalında hekayələri oxumuş və əsərin mütləq bir dahi işi olduğunu dərk etmişdi. O, rəhbərliyi min bir əziyyətlə inandıraraq kitabı 1965-ci ildə nəşr etdirdi. İlk nəşrin qiyməti o dövr üçün olduqca baha – 5.95 dollar idi və qalınlığı 412 səhifə təşkil edirdi. Kitab ilk vaxtlar oxucu kütləsi tərəfindən gec mənimsənildi, satışlar çox zəif gedirdi. Bu cür "riskli" və "uğursuz" bir maliyyə addımı atdığına görə "Chilton" rəhbərliyi tərəfindən Sterlinq Lanyer amansızcasına işdən qovuldu. Lakin sənətin gücü gec də olsa öz sözünü dedi. Kitab tezliklə elmi fantastika üzrə ən ali mükafat olan ilk "Nebula" mükafatını qazandı, indiyə qədər dünya üzrə 20 milyondan çox nüsxə ilə satıldı və bir neçə dəfə kult filmlərə (o cümlədən son illərin Denis Vilnöv adaptasiyalarına) ekranlaşdırıldı. Avtomobil hissələrini anladan, qoz və boltları təsvir edən bir nəşriyyatın elmi fantastika şedevrini kəşf etməsi və redaktorunun bu yolda qurban getməsi, nəşriyyat sənayesinin ən dramatik və ironik hadisələrindən biri olaraq tarixə düşdü.

4. Kerri (Carrie)

Bu gün dünyada Stiven Kinq qorxu və psixoloji triller ədəbiyyatının "Kralı" kimi qeyd-şərtsiz qəbul edilsə də, onun şöhrətə aparan ilk addımı az qala zibil qutusunun qaranlığında başa çatacaqdı. 1970-ci illərin əvvəllərində Kinq treylerdə (karavanda) yaşayan, maddi sıxıntılarla boğuşan, maaşdan-maaşa güclə dolanan və jurnallara qəpik-quruş müqabilində qısa hekayələr yazan gənc bir ingilis dili müəllimi idi. Həyatın çətinlikləri onu ümidsizliyə sürükləyirdi. O, məktəbdə yaşıdları tərəfindən qəddarcasına qısnamaya (bullinqə) məruz qalan və ilk menstruasiya dövründə telekinetik gücləri oyandıran bir qız haqqında "Kerri" adlı hekayə yazmağa başlamışdı.

Lakin cəmi bir neçə səhifə yazdıqdan sonra, Kinq öz qabiliyyətinə olan inamını tamamilə itirdi. O, bu ideyanın uğursuz, personajların isə inandırıcı olmadığını, gənc qızların psixologiyasını anlaya bilmədiyini düşünərək əlyazmanı böyük bir məyusluqla əzib zibil qutusuna atdı. Onun həyatını, karyerasını və bəlkə də müasir qorxu ədəbiyyatını xilas edən yeganə qüvvə həyat yoldaşı Tabita oldu. Tabita o əzilmiş kağızları zibil qutusundan çıxardı, diqqətlə oxudu və oradakı nəhəng potensialı gördü. O, kəskin şəkildə Stivendən əsəri tamamlamağı tələb etdi və qadın personajların, məktəbli qızların davranışlarını, hisslərini anlamaqda ona mütləq kömək edəcəyini bildirdi.

Roman çətinliklə tamamlansa da, nəşriyyat dünyasının soyuq divarlarına çırpıldı. "Kerri" müxtəlif naşirlər tərəfindən düz 30 dəfə rədd edildi. Nəşriyyatlar gənc bir qızın qan və vəhşiliklə dolu qisas hekayəsinin həddindən artıq qaranlıq, iyrənc və narahatedici olduğunu, bu mövzunun heç vaxt geniş oxucu kütləsi tapmayacağını əsas gətirirdilər. Nəhayət, "Doubleday" nəşriyyatı çox böyük ehtiyatla, cəmi 2,500 dollar (o dövr üçün təvazökar bir məbləğ) avansla kitabı çap etməyə razılaşdı. Lakin əsl inqilab kitab çap olunduqdan qısa müddət sonra, 1974-cü ildə baş verdi; kitabın cib nəşri (paperback) hüquqları "Signet Books" nəşriyyatı tərəfindən o dövr üçün fantastik sayılan 400.000 dollara (bugünkü ekvivalentlə 2 milyon dollardan çox) alındı. Həmin gecə, treylerdə yaşayan o yoxsul müəllim ömürlük müəllimlikdən imtina edərək tam ştatlı yazar kimi fəaliyyətə başladı. Zibil qutusundan başlayan bu hekayə həm də 1976-cı ildə Sissi Speyskin baş rolunu oynadığı klassik filmə çevrilərək Kinqin adını əbədiləşdirdi.

5. Milçəklər Tanrısı (Lord of the Flies)

İnsan təbiətinin qaranlıq dərinliklərini, daxilimizdəki vəhşiliyi uşaqların timsalında vizuallaşdıran, sonradan müəllifinə Nobel mükafatı qazandıracaq "Milçəklər tanrısı" romanı, nəşriyyat stollarında bəlkə də ən çox təhqir olunan kitablardan biridir. İkinci Dünya Müharibəsinin dəhşətlərindən yenicə çıxmış, faşizmin yaralarını sarmağa çalışan və optimizm, reallıqdan qaçış (escapism) axtarışında olan 1950-ci illər cəmiyyəti üçün Vilyam Qoldinqin bu qaranlıq, bədbin alleqoriyası tamamilə qəbuledilməz görünürdü.

Qoldinq əvvəlcə əsəri "İçəridən gələn yadellilər" (Strangers from Within) adlandırmışdı və onu onlarla nəşriyyata göndərmişdi. Kitab ümumilikdə 21 nəşriyyat tərəfindən rədd edildi. Nəhayət, əlyazma nüfuzlu "Faber & Faber" nəşriyyatına daxil oldu, lakin burada da qisməti dəyişmədi – rədd edilən əlyazmaların atıldığı qovluğa (slush pile) göndərildi. Nəşriyyatın rəyçisi Polli Perkins (Polly Perkins) kitabı oxuduqdan sonra rəy vərəqəsinə bu tarixi sətirləri yazmışdı: "Zaman: Gələcək. Koloniyalarda atom bombasının partlaması haqqında absurd və maraqsız fantaziya. Yeni Qvineya yaxınlığındakı cəngəlliyə düşən uşaqlar qrupu. Tamamilə zibillik və darıxdırıcıdır. Mənasızdır. Rədd edilsin".

Bəlkə də kitab həqiqətən arxivin tozlu rəflərində çürüyəcəkdi. Lakin əlyazma nəşriyyata yeni işə düzəlmiş, gənc və iti zəkalı redaktor Çarlz Monteytin (Charles Monteith) diqqətini çəkdi. O, rəyçinin qatı tənqidlərinə baxmayaraq əsəri oxudu və oradakı nəhəng psixoloji potensialı gördü. Monteyt qələmi əlinə alıb Qoldinqlə birlikdə çalışaraq əsərin üzərində ciddi redaktə işləri apardı, daxili strukturu gücləndirdi və ən əsası, kitabın adını dəyişərək daha cəlbedici, fəlsəfi çəkisi olan "Milçəklər tanrısı" etdi. 1954-cü ildə çapdan çıxdıqdan sonrakı ilk aylarda cəmi 3,000 nüsxə sataraq çox zəif start götürsə də, əsər qısa müddətdə universitetlərdə, məktəblərdə oxunması məcburi olan klassikaya çevrildi və 25 milyondan çox satış rəqəminə çatdı. Bu gün əsər fərqli dillərə, o cümlədən Azərbaycan dilinə tərcümə olunaraq oxuculara təqdim edilir (əsərin Azərbaycan dilindəki uğurlu tərcümələri Qanun Nəşriyyatı tərəfindən yayımlanmışdır). Rəyçinin "zibillik" adlandırdığı kitab, insanlığın daxili qaranlığının ən böyük güzgüsünə çevrilmişdi.

6. İtirilmiş zamanın izində (In Search of Lost Time)

Fransız yazıçı Marsel Prustun ümumilikdə 7 cilddən və təqribən 4800 səhifədən ibarət olan monumental əsəri, XX əsr Avropa ədəbiyyatının mütləq şah əsəri, psixoloji və fəlsəfi romanın zirvəsi hesab olunur. Xatırlama (qeyri-ixtiyari yaddaş), fərdi psixologiya, zamanın dağıdıcı axışı və aristokratiyanın çöküşü üzərində qurulan bu nəhəng struktur, təbii ki, standart hadisə əsaslı süjetlərə (plot-driven) öyrəşmiş ilk dövr naşirləri tərəfindən heç cür həzm edilə bilməzdi. Əsərin mürəkkəb sintaksisi, bəzən bir səhifəyə sığan nəhəng cümlələri redaktorlar üçün əsl kabus idi.

Prust əsərinin "Svannın tərəfinə doğru" (Swann's Way) adlı ilk cildini 1912-ci ildə nəşr etdirmək istəyəndə o dövrün ən nüfuzlu Fransa nəşriyyatı olan "Nouvelle Revue Française"ə (NRF) müraciət etdi. NRF-in rəyçisi isə dövrünün başqa bir tanınmış dahi yazıçısı Andre Jid (André Gide) idi. Jid əlyazmaya səthi baxdı, mətndəki "uzun, mürəkkəb cümlələri, sonu görünməyən melanxoliyanı və detallaşdırmaları" qüsurlu hesab edərək əlyazmanı rədd etdi. Başqa bir böyük nəşriyyat – "Ollendorff"un rəhbəri isə əsərin strukturunu heç cür anlaya bilmədiyini ədəbiyyat tarixinin ən məşhur, eyni zamanda ən dar düşüncəli ifadələrindən biri ilə izah etmişdi: "Ola bilsin ki, mən kütbeyinəm, lakin mən anlaya bilmirəm ki, niyə bir insan yuxuya getməzdən əvvəl yataqda o tərəf-bu tərəfə çevrilməsini təsvir etmək üçün 30 səhifə sərf etməlidir".

Bütün bu təhqiramiz rədd cavablarından sonra, səhhəti onsuz da zəif olan, astma xəstəliyindən əziyyət çəkən və qapalı həyat sürən Prust məcbur qalıb ilk cildi 1913-cü ildə öz hesabına, yəni naşirə pul ödəyərək "Grasset" nəşriyyatında çap etdirdi. Kitab işıq üzü gördükdən sonra intellektual dairələr və tənqidçilər onun əzəmətini dərk etməyə başladılar. Hətta Andre Jid daha sonra Prusta yazdığı etiraf məktubunda NRF-in bu əsəri rədd etməsini "Nəşriyyatın ən böyük səhvi və öz həyatının ən acı peşmanlığı, bitməyən kədəri" adlandırmışdı. İndi "İtirilmiş zamanın axtarışında" dünya ədəbiyyatının ən monumental sütunlarından biri kimi oxucularını (o cümlədən Azərbaycan dilindəki qismən tərcümələri ilə yerli oxucuları) ovsunlamağa davam edir.

7. Lolita (Lolita)

Vladimir Nabokovun qələmə aldığı, orta yaşlı Avropa intellektualı Humbert Humbertin yetkinlik yaşına çatmamış 12 yaşlı bir qıza – Doloresə xəstəlik dərəcəsində bağlanmasından bəhs edən "Lolita" romanı, yarandığı ilk gündən etibarən əxlaqi skandalların və amansız senzuraların mərkəzində olmuşdur. İngilis dilində qələmə alınmış bu roman, dili ustalıqla işlətmə baxımından bir estetik şedevr olsa da, mövzusu etibarilə 1950-ci illərin mühafizəkar Amerika cəmiyyətinin ən kəskin tabularına toxunurdu.

Əlyazma ilk olaraq Amerikanın demək olar ki, bütün böyük nəşriyyatlarına göndərilmiş, lakin hər yerdən qorxu, qəzəb və dəhşət içində rədd cavabı almışdı. Redaktorlardan biri kitab haqqında öz rəyində belə yazmışdı: "Bu əsər ən maariflənmiş, geniş düşüncəli freydisti belə ürəkbulantısına sürükləyər. İctimaiyyət üçün bu, sadəcə iyrəncdir... Satılmayacaq və müəllifin inkişaf edən nüfuzuna misilsiz zərər verəcək. Məsləhət görürəm ki, bu əlyazma min il müddətinə böyük bir daşın altına gömülsün". Amerikan nəşriyyatları əxlaqi çöküşə səbəb olmaqda ittiham edilməkdən, ictimai qınaqdan və hər şeydən əvvəl məhkəmələrə cəlb olunmaqdan panika dərəcəsində qorxurdular.

Lakin Nabokov əsərinin ədəbi dəyərinə, onun sadəcə bir ehtiras hekayəsi deyil, manipulyasiya, solipsizm və Amerikan həyat tərzinin tənqidi olduğuna əmin idi. O, çarəni daha liberal Avropada tapdı. Kitab 1955-ci ildə Parisdə "Olympia Press" tərəfindən nəşr olundu. Moris Jirodiyanın (Maurice Girodias) rəhbərlik etdiyi bu nəşriyyat, əslində, adətən avanqard və qadağan olunmuş erotik, bəzən də pornoqrafik kitablar çap etməklə dolanırdı. Maraqlıdır ki, bu kitabın ilk tirajlarından biri də "Olympia Press"in sifarişi ilə İsraildə ("Steimatzky's Agency" tərəfindən) çap edilmişdi. Roman nəşr edildikdən qısa müddət sonra bədii xüsusiyyətlərinə görə kəşf edildi. Avropada böyük partlayış yaradan kitab, yalnız 1958-ci ildə ABŞ-da "Putnam" tərəfindən rəsmi şəkildə çap olundu və inanılmaz bir satış rəqəminə çatdı (Marqaret Mitçellin kitabından sonra ilk 3 həftədə 100,000 nüsxə satan ilk kitab oldu). Tənqidçilərin "daş altına gömmək" istədiyi əsər, bu gün Time və Modern Library-nin ən yaxşı 100 roman siyahısında fəxri yerlərdən birini tutur.

8. Kömək (The Help)

Katrin Stokettin 1960-cı illərdə Amerikanın cənubunda (Missisipidə) qaradərili xidmətçilərlə ağdərili ailələr arasındakı gərgin, ədalətsiz və irqçi münasibətləri qələmə aldığı "Kömək " romanı, müəllifin mütləq iradəsinin heykəlidir. Stokett bu əsəri yazmağa 11 sentyabr (2001) terror hadisələrindən dərhal sonra başlamış və tam beş il ərzində əzmlə üzərində işləyərək bitirmişdi. O, cənubun incəliklərini, gizli irqçiliyini və ailə daxilindəki iyerarxiyanı xidmətçilərin dili ilə məharətlə canlandırmışdı.

Kitab hazır olduqdan sonra o, əsərini təmsil edəcək ədəbi agentlər axtarışına çıxdı. Lakin cənubun dərin kök salmış irqçilik problemlərindən bəhs edən bu dramatik hekayə, görünür, kommersiya uğuru axtaran Nyu-York agentliklərinin marağını çəkmədi. Nəticədə Stokett düz 3 il yarım ərzində durmadan tam 60 fərqli ədəbi agentdən rədd məktubu aldı. Bəzi rədd məktublarında açıq şəkildə, olduqca sərt dillə "bu cür yorucu bir yazı üçün bazar yoxdur" ifadəsi yer alırdı və bu, yazıçını hönkür-hönkür ağlamağa vadar etmişdi. Stokett müsahibələrindən birində qeyd edir ki, 45-ci rədd cavabından sonra o qədər nevrotik vəziyyətə düşmüşdü ki, hətta hamiləliyinin son saatlarında, qızını dünyaya gətirmək üçün xəstəxanada sancılar çəkərkən, tibb bacılarının tənbeh etməsinə baxmayaraq kitabın son fəslini yenidən redaktə edirdi. O, yazı ehtirasına görə həyat yoldaşına yalan danışır, həftəsonları gizlicə otellərə gedib əlyazması üzərində işləyirdi.

Nəhayət, əzmkarlıq bəhrəsini verdi; 61-ci müraciətdə Syuzan Ramer (Susan Ramer) adlı agent ona şans verməyə qərar verdi və mətndəki qığılcımı hiss etdi^. Ramer əsəri cəmi 3 həftə ərzində cəmi üç nəşriyyata göndərərək "Amy Einhorn Books" nəşriyyatına satdı. 2009-cu ildə işıq üzü görən "Kömək " 100 həftədən çox "The New York Times"ın bestseller siyahısında qaldı, 35 ölkədə və 3 dildə nəşr olundu, dünya üzrə 7 milyondan çox nüsxə satdı. Tezliklə ekranlaşdırılan film isə aktrisalarına "Oskar" mükafatları qazandırdı. Nəşriyyat sənayesi yenə də real, ağrılı və sosial əhəmiyyətli tarixi mövzuların cəmiyyət tərəfindən necə aclıqla oxunacağını hesablamaqda kobudcasına yanılmışdı.

9. Zen və motosikletə qulluq sənəti (Zen and the Art of Motorcycle Maintenance)

Robert Pirsiqin qələmə aldığı bu unikal və fəlsəfi əsər "rədd edilmə" mövzusunda nəşriyyat dünyasının ən böyük rekordçularından biri, bəlkə də birincisidir. Kitab nə tam olaraq ənənəvi memuardır, nə də darıxdırıcı fəlsəfə dərsləridir. O, ata və oğulun kros-ölkə (cross-country) motosiklet səyahətinin epik yol qeydləri, Qərb fəlsəfəsinin təhlili, keyfiyyət anlayışının (Metaphysics of Quality) fəlsəfi tədqiqatı və eyni zamanda insanın öz zehni sağlamlığı, travmaları ilə mübarizəsinin hekayəsidir.

Məhz bu xüsusiyyətlər - kitabın heç bir standart janra, heç bir ənənəvi ədəbi qəlibə sığmaması - nəşriyyatların marketinq və satış şöbələrini sanki dəhşətə gətirirdi. Naşirlər Şərq fəlsəfəsi, Aristotel məntiqi, daxili psixoloji monoloq və sadə avtomexanikanın bu cür qəribə sintezini necə, hansı kütləyə satacaqlarını, hansı rəfə qoyacaqlarını bilmirdilər. Buna görə də əlyazma tam 121 müxtəlif nəşriyyat tərəfindən rədd edildi. Bu, nəşriyyat tarixində ən çox rədd edilən, lakin sonradan qlobal bestseller olan kitab kimi qeyri-rəsmi rekordlar kitabına düşmüşdür.

Pirsiq təslim olmadı və 122-ci cəhdində nəhayət bir naşir tapdı. Kitab 1974-cü ildə nəşr edildiyi andan etibarən bütün Amerika zehniyyətini sarsıtdı və hippi dövründən sonrakı axtarışlarda olan bir nəslin mənəvi xilaskarına çevrildi. Milyonlarla nüsxə satılan bu əsər sürətlə kult statusuna yüksəldi və fəlsəfi qeyri-bədii (non-fiction) ədəbiyyat sahəsində bir inqilab yaratdı. 121 redaktorun "bazar potensialı yoxdur", "anlaşılmazdır" adlandırdığı kitab, əslində bütün bir gəncliyin mənalı həyat axtarışının, texnologiya ilə mənəviyyat arasındakı tarazlığın və həqiqi "keyfiyyət" anlayışının manifestinə çevrilmişdi.

10. Küləklə sovrulanlar (Gone with the Wind)

Marqaret Mitçell tərəfindən qələmə alınan və Amerika Vətəndaş Müharibəsi dövründəki həyatı füsunkar bir sevgi hekayəsi ilə birləşdirən "Küləklə sovrulanlar" bütün zamanların ən populyar və klassik hesab edilən romanlarından biridir. Skarlett O'Haranın çətinliklərə qarşı mübarizəsi, müharibənin dağıtdığı cənubun yenidən qurulması əsərin ana xəttini təşkil edir. Lakin kitab bu gün əlçatmaz bir zirvədə dayansa da, bu kütləvi uğur dərhal, asanlıqla əldə edilməmişdi.

Əlyazma nəşriyyatlara təqdim edildikdə, mütəxəssislər əsərin min səhifədən artıq olan həddindən artıq uzun həcmini riskli hesab etdilər. Bundan əlavə, Vətəndaş Müharibəsi mövzusunun artıq oxucular üçün köhnəldiyi və maraqlı olmadığı düşünülürdü. Romantik tarixi eposlar bazarda risksiz hesab edilmirdi. Marqaret Mitçellin əsəri müxtəlif nəşriyyatlar tərəfindən tam 38 dəfə rədd edildi. Hər rədd məktubu, əslində dövrün naşirlərinin uzun, kompleks, qadın personajın dominantlıq etdiyi tarixi dramlara olan stereotipli yanaşmasının və oxucu psixologiyasını düzgün oxuya bilməməsinin sübutu idi.

Nəhayət, 1936-cı ildə "Macmillan" nəşriyyatı tərəfindən çap olunan əsər bir anın içində qlobal bir fenomenə çevrildi. Kitab nəinki mötəbər Pulitser mükafatını qazandı, həm də dünya üzrə 30 milyondan çox nüsxə ilə satılaraq bestseller tarixində yeni səhifə açdı. 1939-cu ildə ekranlaşdırılan eyniadlı film isə kino tarixinin ən çox gəlir gətirən (inflyasiya nəzərə alınmaqla) sənət əsərlərindən birinə çevrilərək kitabın təsir dairəsini daha da genişləndirdi. Naşirlərin 38 dəfə "bunu kimsə axıra qədər oxumaz" dediyi kitab, insanların tarixi nostalgiya, daxili güc və ehtiraslı sevgi dastanlarına olan kəskin, dərin aclığını təmin etdi.

• 80-ci illərin məşhur soul ulduzu vəfat etdi
• Fani dünya ilə ilahi aləmin qovuşduğu yer - El Qrekodan "Qraf Orqasın dəfni"
• “Zaman səyyahının arvadı” romanının müəllifinin yeni əsəri çap olundu