Bu gün amerikalı yazıçı Con Steynbekin doğum günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

Bəzən fərqli qeydlərdə adı səhvən Cefferi Ernest kimi xatırlansa da, əslində, bu gün, 27 fevral 1902-ci ildə dünyaya göz açmış məşhur yazıçı Con Ernst Steynbekin doğum günüdür.

Əksər oxucular onu fəhlə sinfinin müdafiəçisi, sadə insanların həyatını qələmə alan dahi və "Nobel" mükafatı laureatı kimi tanısa da, Steynbekin həyatı, qapalı qapılar arxasında qalan əməlləri və yaradıcılıq prosesi olduqca qalmaqallı, ziddiyyətli və az bilinən heyrətləndirici faktlarla doludur.

"Qəzəb salxımları" romanı bu gün Amerika ədəbiyyatının incisi sayılsa da, kəskin etirazlarla qarşılanmışdı. Ən qəribəsi isə bu nifrətin yazarın məhz öz doğma şəhəri Salinasdan gəlməsi idi. Yerli fermerlər əsərdəki təsvirləri özlərinə qarşı təhqir kimi qəbul etmişdilər. Vəziyyət o həddə çatmışdı ki, sakinlər romanın nüsxələrini şəhər meydanında yandırmış, yazıçını kommunist təbliğatçısı adlandıraraq ona ölüm hədələri göndərmişdilər. Lakin zamanın böyük istehzasına baxın ki, onilliklər sonra eyni Salinas şəhəri Steynbekin adından istifadə edərək böyük turizm mərkəzinə çevrildi və onu özünün ən böyük qürur mənbəyi elan etdi.

Steynbekin siyasi fəaliyyətləri də həmişə olduqca müəmmalı olmuşdur. O, bir tərəfdən sol təmayüllü ziyalıların rəğbətini qazanmışdısa, digər tərəfdən isə xüsusi xidmət orqanları ilə gizli əlaqələrə malik idi. Çoxları bilmir ki, Amerika Federal Təhqiqatlar Bürosunun rəhbəri C. Edqar Huver illər boyu Steynbeki yaxından izləmiş, onun kommunist olması şübhəsi ilə haqqında qalın dosyelər toplatmışdı. Huver onu açıq şəkildə həbs etmək üçün qəti dəlil tapa bilməsə də, mütəmadi vergi yoxlamaları təşkil edərək onu daim sıxışdırmışdı. Lakin ən heyrətləndirici fakt budur ki, Federal Təhqiqatlar Bürosu tərəfindən izlənilən Steynbek, eyni zamanda Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (MKİ) ilə könüllü şəkildə əməkdaşlıq edirdi. 1952-ci ildə o, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri Uolter Bedell Smitə məxfi məktub yazaraq Avropa səyahətləri zamanı məlumatlar toplamağı və idarə üçün "göz və qulaq" olmağı təklif etmişdi. Bu gizli əlaqə onun "xalqın yazıçısı" imici ilə kəskin təzad təşkil edir və tədqiqatçıları hələ də şoka salır.

Yazıçının yaradıcılıq prosesi də az qala faciəvi hadisələrlə yadda qalıb. "Siçanlar və adamlar haqqında" əsərinin ilk əlyazmasının başına gələnlər olduqca qəribədir. Steynbek aylarla zəhmət çəkib romanın ilkin versiyasını tamamladıqdan sonra, evdəki iti Tobi həmin əlyazmanı parça-parça edərək yemişdi. İki aylıq əməyinin məhv olmasına rəğmən, Steynbek çox sakit reaksiya vermişdi. O, naşirinə yazdığı məktubda "Deyəsən, itim kitabın tənqidçisi rolunda çıxış edərək onu o qədər də bəyənmədiyini bildirdi" qeyd etmiş və heç nə olmamış kimi oturub romanı yenidən baştan sona yazmışdı.

Zahiri özünəinamına baxmayaraq, Con Ernst Steynbek ömrü boyu dəhşətli dərəcədə "saxtakar sindromu"ndan əziyyət çəkib. "Qəzəb salxımları"nı qələmə alarkən tutduğu gündəliklər sonradan çap olunduqda oxucuları şoka salmışdı. Həmin qeydlərdə o, mütəmadi olaraq öz istedadını şübhə altına alır, "Mən heç də yaxşı yazıçı deyiləm. Mən sadəcə insanları aldadan bir saxtakaram" kimi qaranlıq fikirlər səsləndirirdi. Dünyanın ən böyük mükafatlarını qazanacaq bir yazarın özünə qarşı bu qədər amansız və inamsız olması insan psixologiyasının ən dərin qatlarından xəbər verir.

Onun həyatının son illəri isə xüsusilə qalmaqallı keçmişdir. Altmışıncı illərdə, Vyetnam müharibəsi cəmiyyəti ikiyə böldüyü bir vaxtda, vaxtilə sülh tərəfdarı kimi tanınan Steynbek müharibəni açıq dəstəkləməyə başlamışdı. O, hətta cəbhəyə gedərək hərbi müxbir kimi fəaliyyət göstərmişdi.

Onun bu kəskin mövqeyi köhnə dostları tərəfindən çox sərt tənqid edilmiş, o, ədəbi dairələrdən demək olar ki, tamamilə təcrid olunmuşdu. Həmkarları Artur Miller və digərləri onu xəyanətdə günahlandırırdılar. Steynbekin bu cür aqressiv münasibətinin arxasında yatan əsas səbəblərdən biri isə doğma oğlunun həmin vaxt Vyetnamda xidmət etməsi və instinktiv olaraq dövlətin siyasətini müdafiə edərək övladına psixoloji dəstək vermək istəyi idi.

Bütün bu bitməyən ziddiyyətlər və atılan qalmaqallı addımlar Con Ernst Steynbeki sadəcə ideallaşdırılmış bir qəhrəman kimi deyil, daxili zəiflikləri olan canlı bir fərd kimi göstərir.

O, həm cəmiyyətin ən kəskin tənqidçisi, həm də eyni anda dövlətin xəfiyyəsi ola biləcək qədər mürəkkəb xarakterli bir dahi idi.

• "Tərcümə səviyyəsi haqqında fərqli fikirlər ola bilər..." - Bu prosesdə kim olaraq iştirak etmişdim?
• Azərbaycan-İsrail kinematoqrafçılarının birgə filmi təqdim olundu
• Kişi “kim üçün?” sualının cavabını tapmalıdır... - Anar Şamil