Kulis.az tanınmış yazıçıların sevdikləri qadınlara yazdıqları tarixdə iz qoyan məşhur məktubları haqqında materialı təqdim edir.
Ədəbiyyat dünyasının dahi simaları öz romanları və fəlsəfi düşüncələri ilə milyonlarla insanın qəlbinə yol tapsalar da, onların ən səmimi və çılğın tərəfləri yaratdıqları obrazların arxasında gizlənirdi. Lakin elə məqamlar var idi ki, bu dahilər maskalarını çıxarır, bütün qorxu, ehtiras və zəiflikləri ilə sadəcə aşiq bir insana çevrilirdilər. Bu dəyişikliyin ən böyük şahidləri isə heç vaxt çap olunacağını düşünmədikləri, yalnız bir nəfərin oxuması üçün yazılmış gizli sevgi məktubları idi. Bu məktubları oxuyanda onların ruhunun dərinliklərinə boylanırıq.
Frans Kafka həyatı boyu qorxuları, daxili böhranları və tənhalığı ilə tanınan bir yazıçı olub. Lakin onun çətin və mürəkkəb ruhunu tam mənası ilə anlayan yeganə qadın Milena Yesenskaya idi. Onlar fərqli şəhərlərdə yaşayır və demək olar ki, heç vaxt görüşə bilmirdilər. Kafkanın ölümündən sonra dostu Maks Brod tərəfindən qorunan və kitablaşdırılan bu məktublar, ədəbiyyat tarixinin ən emosional sənədlərindən biridir. Kafka Milenaya yazırdı:
"Dünən gecə yuxumda səni gördüm. Yan-yana oturmuşduq, sən məni özündən uzaqlaşdırırdın. Amma bunu incitmək üçün yox, sanki içindəki qorxulu bir şeyi mənə keçirməmək üçün edirdin... Təfərrüatları yadımda qalmayıb, amma biz hey bir-birimizə çevrilirdik – sən mən olurdun, mən isə sən olurdum. Axırda, necə oldusa, sən yandın, mən xatırladım ki, alovu parça ilə söndürmək olar, köhnə pencəyimi qapdım və sənin üzərindəki alovu döyəcləməyə başladım. Amma yenə də çevrilmə oldu və belə çıxdı ki, sən yox imişsən və mən özüm yanırmışam, elə özüm də pencəklə özümün alovumu söndürürəm. Amma bu kömək eləmədi və mənim əvvəlki qorxumu təsdiq elədi ki, bu üsulla alovla mübarizə aparmaq olmaz. Bu vaxt yanğınsöndürənlər gəldilər və axır ki, səni xilas elədilər. Amma sən əvvəlkindən fərqli idin, başqa cür olmuşdun, şəffaf idin, tabaşirlə qaranlığa çəkilmiş şəkil kimi idin, həyat əlaməti yox idi səndə, bəlkə də sən sevindiyindən hissiyyatsız olmuşdun ki, artıq xilas olmuşam, sən mənim qucağıma yıxıldın. Yenə də çevrilmənin qeyri-müəyyənliyi fəaliyyətə keçdi, bəlkə də mən kiminsə qucağına düşdüm. Əgər sən mənim canımın içi olmasaydın, canım bu qədər ağrımazdı. Milena, niyə sən bizim gələcəkdəki birgə həyatımızdan yazırsan, axı o heç vaxt olmayacaqdır. Bəlkə də sən elə buna görə ondan yazırsan? Bir dəfə biz Vyanada bu barədə ötəri şəkildə danışırdıq, məndə belə bir hiss var idi ki, bizə tanış olan birisini axtarırıq, biz onsuz darıxırıq, biz onu çağırırıq, onu ən əziz adlarla dilə tutaraq çağırırıq, amma cavab yoxdur; axı o necə cavab verə bilər ki, o nə yanımızda idi, nə də ki, ətrafımızda."
Kafkanın Milenaya yazdığı orijinal məktubların taleyi bir az mürəkkəb olub. Milena yəhudi əsilli olduğu üçün İkinci Dünya müharibəsi zamanı toplama düşərgəsinə aparılmazdan əvvəl bu məktubları qorunması üçün dostu Villi Haas gəlir və o, məktubları xilas edir. Bu gün Kafkanın Milenaya və ailəsinə yazdığı əlyazmaların əksəriyyəti Oksford Universitetinin Bodleian Kitabxanasında və İsrail Milli Kitabxanasında saxlanılır.
Nobel mükafatı laureatı, fəlsəfə tərəfdarı Alber Kamyu kənardan nə qədər soyuq və məsafəli görünsə də, aktrisa Mariya Kazaresə olan gizli eşqi onun içindəki alovu ortaya çıxarmışdı. Kamü, ispanyalı aktrisaya "kiçik qağayım", "qara qızılbalığım", "ləzizim" deyə müraciət edirdi. Kamyunun ölümündən sonra qızı Katrin Kamyu tərəfindən "Gallimard" nəşriyyatında yayımlanan bu nəhəng arxiv, onların bir-birinə necə dəlicəsinə bağlı olduğunu sübut edir. Kamyunun sətirləri onun fəlsəfəsindən daha dərin bir bağlılığı ifadə edirdi:
"Səni tapdığım gündən bəri həyatım tamam dəyişdi. Sənsiz keçən günlər boş bir vərəq kimidir. Mən səni sadəcə sevmirəm, səninlə nəfəs alıram. Harada olursan ol, bu gecə mənim ağlımın və ruhumun yalnız sənə aid olduğunu bil. Sən yoxkən gücümü itirdim, ölmək istəyirəm. Yerimdə dura bilmirəm. Yataq otağının qapısını bağladığın anı durmadan xəyal edirəm. Səbrim tükənir, hər şey yanır; ruhum, bədənim, çölüm, içim, qəlbim, dərim... Anlayırsanmı? Həqiqətən anlayırsanmı?"
Kamyunun Mariya Kazaresə yazdığı və üzərində öz düzəlişləri, qaralamaları olan orijinal əlyazma məktubları Fransanın məşhur "Gallimard" nəşriyyatının xüsusi arxivində qorunur. Kamyunun qızı Katrin kitab nəşr olunarkən məhz həmin əlyazma vərəqlərindən istifadə etmişdi.
Mixail Bulqakovun şah əsəri olan "Master və Marqarita" romanındakı fədakar və güclü Marqarita obrazı xəyali deyildi. O, yazıçının real həyatdakı böyük sevgisi və sonuncu həyat yoldaşı Yelena Şilovskaya idi. Hər ikisi evli olduqları dövrdə başlayan bu gizli münasibət, sovet rejiminin təzyiqləri altında əzilən Bulqakov üçün yeganə işıq ucu idi. Bu gün Bulqakov muzeyində qorunan məktublarında yazıçı sevgilisinə olan minnətdarlığını belə ifadə edirdi:
"Mənim qəribə Marqaritam... Bilirsənmi, bu dünyada məni xilas edən yeganə şey sənin sevgin oldu. Əgər sən yanımda olmasaydın, bu qaranlıq romanların heç biri yazılmazdı. Sən mənim həm xilaskarım, həm də ən böyük əsərimsən".
Bulqakovun Yelenaya yazdığı qeydlər, məktublar və Yelenanın özünün gündəliklərinin əlyazma nüsxələri Moskvadakı Bulqakov Muzeyində və Rusiya Dövlət Kitabxanasının əlyazmalar şöbəsində saxlanılır. Muzeyə gedən ziyarətçilər bəzən sərgilənən həmin orijinal vərəqləri görə bilirlər.
Fransız ədəbiyyatının nəhəngi Viktor Hüqo evli olmasına baxmayaraq, Cülyetta Drue ilə tam 50 il davam edən gizli bir eşq yaşadı. Cülyetta onun üçün həm bir ilham pərisi, həm də əlyazmalarını köçürən sadiq bir köməkçi idi. Bu gün Fransanın Milli Kitabxanasında qorunan 20 mindən çox məktubun hər biri bir poeziya nümunəsidir. Hüqo öz sətirlərində duyğularını belə bəyan edirdi: "Səni sevirəm, mənim mələyim. Ruhumun dərinliklərində yalnız sənin adın əks-səda verir. Sən mənim həm sevincim, həm də göz yaşlarımsan. Sənsiz keçən bir an belə mənə yaşamaq kimi gəlmir".
Əlyazma baxımından ən zəngin arxiv Hüqonun arxivridir. Jolyetta Drue ilə olan 50 illik yazışmalarının orijinal əlyazmaları Parisdə, Fransa Milli Kitabxanasında qorunur. Hüqonun mürəkkəblə, öz xətti ilə yazdığı və bəzən kənarlarına kiçik rəsmlər çəkdiyi bu məktubların böyük hissəsi rəqəmsallaşdırılıb və kitabxananın rəsmi saytında (Gallica) əlyazma formatında görmək mümkündür.
Rus futurizminin üsyankar şairi Vladimir Mayakovski həyatı boyu yalnız bir qadına bənd oldu – dostu Osip Brikin həyat yoldaşı Liliya Brikə. Bu mürəkkəb, ağrılı və üçbucaqlı münasibət şairi mənəvi olaraq məhv etsə və sonradan intiharına zəmin yaratsa da, dünya ədəbiyyatına ən çılğın sevgi etiraflarını bəxş etdi. Lilinin qoruyub saxladığı məktublarda Mayakovski öz qürurunu bir kənara qoyaraq yazırdı:
"Lili, sən mənim həyatımın sahibisən. Sən mənə get desən də, mən sənin qapının ağzında qalan bir it kimi gözləməyə hazıram. Sənin sevgin mənim üçün həm bir cənnət, həm də məni hər gün öldürən bir cəhənnəmdir".
Mayakovskinin Lili Brikə yazdığı məktublar, teleqramlar və hətta şairin Lili üçün öz əli ilə hazırladığı kiçik rəsmli açıqcalar Moskvada, RGALI-də (Rusiya Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi) dövlət qorumasındadır. Mayakovskinin çox spesifik, böyük və tələsik bir yazı xətti var idi və onun əlyazma məktublarının fotoları rus ədəbi saytlarında tez-tez paylaşılır.
Bu məktublar sadəcə saralmış kağız parçaları deyil; onlar bəşəriyyətin ən parlaq zəkalarının sevgini, ağrını və həsrəti necə çılpaq şəkildə yaşadıqlarının canlı sübutudur. Bu sətirləri oxuduqca anlayırıq ki, yazıçılar nə qədər dahi olurlarsa olsunlar, sevginin qarşısında hamı eyni dərəcədə aciz və eyni dərəcədə böyükdür.
