Kulis.az ən qalmaqallı 10 plagiat hadisəsinin siyahısı təqdim edir.

1. Ceyson Bleyer (The New York Times qalmaqalı)

Ceyson Bleyer 2003-cü ildə "The New York Times" qəzetində işləyərkən böyük bir plagiat qalmaqalına səbəb olub. O, onlarla məqaləsində başqa jurnalistlərin yazılarından icazəsiz istifadə edib və bəzi faktları tamamilə uydurub. Bu hadisə aşkarlandıqdan sonra qəzet rəhbərliyi onun işinə dərhal xitam verib. Qalmaqal nəticəsində qəzetin iki yüksək vəzifəli redaktoru da istefa vermək məcburiyyətində qalıb. Bu hadisə müasir jurnalistika tarixində ən böyük etik pozuntulardan biri kimi xatırlanır.

2. Karl-Teodor Quttenberq (Almaniya Müdafiə naziri)

Almaniyanın keçmiş Müdafiə naziri Karl-Teodor Quttenberq 2011-ci ildə doktorluq dissertasiyasında plagiat etdiyi üçün böyük təzyiqlərlə üzləşib. Jurnalistlər və akademiklər onun elmi işinin böyük bir hissəsinin mənbə göstərilmədən başqa müəlliflərdən köçürüldüyünü sübut edib. Bu hadisə Almaniya cəmiyyətində "Copy-Paste Nazir" ləqəbi ilə tanınaraq geniş müzakirələrə səbəb olub. Nəticədə, Bayroyt Universiteti onun elmi dərəcəsini ləğv edib. Eyni zamanda, o, ictimai təzyiqlərə tab gətirməyərək siyasi karyerasına son qoyub nazir vəzifəsindən istefa verib.

3. Melaniya Tramp (2016-cı il Respublikaçılar Qurultayı)

2016-cı ildə ABŞ-ın keçmiş birinci xanımı Melaniya Tramp Respublikaçılar Partiyasının Milli Qurultayındakı çıxışı ilə gündəmə gəlib. Çıxışdan dərhal sonra onun nitqindəki bəzi əsas cümlələrin Mişel Obamanın 2008-ci ildəki çıxışı ilə eyni olduğu aşkara aşkarlanıb. Bu bənzərlik həm mediada, həm də sosial şəbəkələrdə böyük səs-küy yaradıb. Trampın nitqini yazan şəxs sonradan səhvini etiraf edərək məsuliyyəti öz üzərinə götürüb. Hadisə siyasi kampaniya tarixində ən çox müzakirə olunan mətn oğurluqlarından biri kimi yadda qalıb.

4. Kaavya Visvanatan (Gənc yazıçı qalmaqalı)

Harvard Universitetinin tələbəsi olan Kaavya Visvanatan 2006-cı ildə nəşr olunan ilk romanı ilə həm böyük şöhrət, həm də töhmət qazanıb. Qısa müddət sonra onun "How Opal Mehta Got Kissed, Got Wild, and Got a Life" adlı kitabında başqa yazıçılardan köçürülmüş hissələr tapılıb. Xüsusilə Meqan Makkaffertinin romanlarından onlarla cümlənin və ideyanın birbaşa mənimsənildiyi sübuta yetirilib. Nəşriyyat dərhal müəlliflə olan müqaviləni ləğv edib və bütün kitabları satışdan yığışdırılıb. Bu qalmaqal onun gələcək ədəbi karyerasını başlamadan məhv edib.

5. Corc Harrison ("My Sweet Lord" mahnısı)

"The Beatles" qrupunun əfsanəvi üzvü Corc Harrison 1970-ci ildə buraxdığı "My Sweet Lord" adlı hit mahnısına görə məhkəməlik olub. "The Chiffons" qrupu bu mahnının onların 1963-cü ildə ifa etdikləri "He's So Fine" treki ilə eyni melodiyaya sahib olduğunu iddia edib. Uzun sürən məhkəmə prosesinin sonunda hakim Harrisonun musiqini qeyri-ixtiyari plagiat etdiyi qənaətinə gəlib. Bu qərar musiqi sənayesində müəllif hüquqları ilə bağlı ən mühüm presedentlərdən birini yaradıb. Nəticədə, məşhur musiqiçi qarşı tərəfə milyonlarla dollar məbləğində təzminat ödəməyə məhkum edilib.

6. Helen Keller ("Şaxta kralı" hekayəsi)

Kor və kar olmasına baxmayaraq, böyük nailiyyətlər əldə edən Helen Keller hələ 11 yaşında ikən bir plagiat iddiası ilə üzləşib. O, yazdığı "Şaxta kralı" adlı qısa hekayəni Perkinsonlar İnstitutunun rəhbərinə hədiyyə olaraq göndərib. Lakin çox keçmədən bu əsərin Marqaret Kanbinin "Şaxta pəriləri" hekayəsi ilə inanılmaz dərəcədə oxşar olduğu məlum olub. Keller bu hekayəni əvvəllər ona oxuduqlarını xatırlamadığını və bunun şüuraltı yaddaşdan qaynaqlandığını bildirib. Bu hadisə gənc qızın psixologiyasına çox mənfi təsir edib və o, uzun müddət bədii yaradıcılıqdan uzaq durub.

7. Cona Lerer (Elmi jurnalistika qalmaqalı)

Tanınmış amerikalı yazıçı və jurnalist Cona Lerer 2012-ci ildə yazdığı "Xəyal et" kitabı ilə diqqət mərkəzinə düşüb. Jurnalistlər onun kitabda musiqiçi Bob Dilana aid etdiyi bir çox sitatların əslində, uydurma olduğunu aşkar ediblər. Bundan əlavə, Lererin əvvəlki məqalələrini fərqli jurnallara yeni yazılar kimi təqdim edərək avto-plagiat etdiyi də sübut olunub. Nəticədə, məsul nəşriyyat nüsxələri dərhal geri çağırıb. Bu yalanlar seriyası onun "The New Yorker" jurnalındakı vəzifəsindən kənarlaşdırılmasına və karyerasının çöküşünə səbəb olub.

8. Vanilla Ice vs. Queen və David Boui

Repçi "Vanilla Ice" 1990-cı ildə dünyaca məşhur "Ice Ice Baby" adlı mahnısı ilə musiqi hit-paradlarını fəth edib. Lakin diqqətli dinləyicilər mahnının əsas bas xəttinin "Queen" qrupu və David Bouinin birgə ifa etdiyi "Under Pressure" mahnısından götürüldüyünü hiss ediblər. Əvvəlcə repçi bu oxşarlığı rədd edib və mahnıların notlarında cüzi fərqlər olduğunu iddia edərək özünə haqq qazandırmağa çalışıb. Daha sonra güclü məhkəmə təhdidləri qarşısında geri çəkilərək mahnının hüquqlarını və əldə etdiyi gəlirin bir hissəsini əsl müəlliflərə verib. Bu qalmaqal həm populyar mədəniyyətdə, həm də hip-hop dünyasında böyük səs-küyə səbəb olub.

9. Stiven Embrouz (Tarixçi plagiatı)

Amerikalı məşhur tarixçi və bioqraf Stiven Embrouz 2002-ci ildə böyük bir intellektual oğurluqda günahlandırılıb. Onun "Vəhşi mavilər" adlı kitabında başqa bir tarixçi Tomas Çayldersin əsərindən sitat gətirilmədən bütöv abzasların istifadə olunduğu aşkarlanıb. Sonrakı araşdırmalar nəticəsində Embrouzun digər kitablarında da oxşar köçürmə hallarının mütəmadi olaraq təkrarlandığı görülüb. O, səhvlərin mənbələri düzgün qeyd etməməkdən irəli gəldiyini desə də, elmi ictimaiyyət bunu qətiyyətlə qınayıb. Bu qalmaqal tarixçinin həm oxucular, həm də akademiklər arasındakı yüksək nüfuzuna çox böyük zərbə vurub.

10. Doris Kerns Qudvin (Tarixi əsər qalmaqalı)

Pulitzer mükafatı qazanmış məşhur amerikalı tarixçi Doris Kerns Qudvin 2002-ci ildə jurnalların gündəmindən düşməyən bir plagiat hadisəsi ilə üzləşib. Onun "Fitsceraldlar və Kennedilər" kitabında Linner MakTaqqarta məxsus əsərdən böyük parçaların eynilə istifadə edildiyi sübut olunub. Qudvin bu məsələnin qeydləri alarkən baş vermiş texniki bir səhv olduğunu iddia edərək özünü müdafiə edib Buna baxmayaraq, o, vəziyyəti sakitləşdirmək üçün qarşı tərəfə külli miqdarda pul ödəyərək məsələni məhkəmədən kənar həll edib. Bu xoşagəlməz hadisə onun televiziyadakı ekspertlik fəaliyyətinə fasilə verməsinə və nüfuzunu bərpa etmək üçün uzun illər sərf etməsinə gətirib çıxarıb.

• Kəramət Böyükçöl: "Deputat olmaq üçün küçədə kitab satıram" - Fotolar
• Facebook və İnstagram çökdü - YENİLƏNİR
• Tanınmış İtaliyan aktyoru vəfat etdi