Bu gün görkəmli ərəb yazıçı Cürci Zeydanın anım günüdür.
Kulis.az yazıçı haqqında materialı təqdim edir.
XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Ərəb dünyasında baş verən Mədəni İntibah hərəkatının ən görkəmli simalarından biri olan Cürci Zeydan tarixçi, dilçi, jurnalist və müasir ərəb ədəbiyyatında tarixi roman janrının təməlini qoyan unikal ziyalıdır.
O, 14 dekabr 1861-ci ildə Livanın Beyrut şəhərində xristian ailəsində anadan olub. İqtisadi çətinliklər səbəbindən erkən yaşlarında oxumaqla yanaşı, müxtəlif peşələrdə də çalışıb. Elmə olan böyük marağı sayəsində Beyrut Amerika Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olsa da, tələbə hərəkatlarına qoşulduğu üçün təhsilini yarımçıq qoyaraq 1883-cü ildə o dövrün mədəniyyət mərkəzinə çevrilən Misirə – Qahirəyə köçüb.
1892-ci ildə Qahirədə “Əl-Hilal” jurnalı və nəşriyyat evini təsis edib. Bu jurnal təkcə Misirdə deyil, bütün Yaxın Şərqdə və İslam dünyasında elm, tarix, ədəbiyyat və fəlsəfə tərəfdarlarının əsas tribunasına çevrilib. Zeydan ömrünün sonunadək bu jurnalı nəşr edərək ərəb cəmiyyətinin maariflənməsində, Qərb elmi düşüncəsinin Şərqə inteqrasiyasında böyük rol oynayıb.
Cürci Zeydanın ədəbi irsinin ən parlaq hissəsini 22 təkrarolunmaz tarixi roman təşkil edir. Zeydan Uolter Skottun tarixi roman üslubundan təsirlənərək quru arxiv faktlarını məhəbbət, macəra və saray intriqaları ilə zənginləşdirib oxucu üçün maraqlı formaya salırdı. O, İslam və ərəb tarixinin fərqli dövrlərini (Məhəmməd Peyğəmbər dövründən tutmuş Əməvilər, Abbasilər, Əndəlüs və Osmanlı dövrünə qədər) bədii süjet xətti ilə oxuculara sevdirməyi bacarmışdır:
“Ərmənusə” – Ərəblərin Misiri fəth etməsi və Bizans hökmranlığının sonu haqqında tarixi roman.
“Əndəlüs fəthi” – Tarixi sərkərdə Tariq ibn Ziyadın rəhbərliyi ilə İspaniyaya yürüş və İslam mədəniyyətinin Avropadakı ilk addımları.
“Kərbəla faciəsi” – İslam tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biri olan Kərbəla hadisələrinə və İmam Hüseynin şəhadətinə həsr olunmuş əsər.
“17 Ramazan” – Həzrəti Əlinin qətli və dörd xəlifə dövrünün sonundakı siyasi çəkişmələr.
O, sadəcə roman yazıçısı deyil, həm də fundamental elmi əsərlərin müəllifi idi:
“Ərəb dili tarixi” – Ərəb dilinin inkişaf mərhələlərini, digər sami dilləri ilə əlaqəsini elmi əsaslarla təhlil edən ilkin tədqiqatlardan biridir.
“İslam mədəniyyəti tarixi” – 5 cildlik bu nəhəng əsər İslam xilafətinin idarəetmə sistemini, iqtisadiyyatını və mədəniyyətini əhatə edən ensiklopedik xəzinədir.
21 iyul 1914-cü ildə Qahirədə qəfil vəfat edən Cürci Zeydan arxasında yüzlərlə məqalə, elmi araşdırma və dünyada minlərlə nüsxə ilə çap olunan romanlar qoydu. Onun əsərləri türk, fars, fransız və rus dilləri daxil olmaqla onlarla xarici dilə tərcümə olunaraq Şərq tarixinin tanıdılmasında əvəzsiz rol oynamışdır.
