29 oktyabr Türkiyədə Cümhuriyyət bayramıdır.

Kulis.az xəbər verir ki, Birinci Dünya müharibəsinin ardınca parçalanmış Osmanlı İmperiyasının külləri üzərində yüksələn İstiqlaliyyət Hərbi, 29 Oktyabr 1923-cü ildə hüquqi və siyasi zirvə nöqtəsinə çatdı.

Həmin gün Türkiyə Böyük Millət Məclisində qəbul edilən konstitusiya dəyişikliyi ilə dövlətin idarəetmə forması rəsmi olaraq Cümhuriyyət elan edildi, Mustafa Kamal Atatürk isə yekdilliklə ilk Prezident seçildi. Bu tarixi akt sadəcə hakimiyyət modelinin yenilənməsi deyildi; bu, çoxəsrlik monarxiya buxovlarını qıran bir millətin öz müqəddəratını bəyan etmə manifesti idi.

Cümhuriyyətin təsis edilməsi ilə dövlət idarəçiliyinin mütləq sütunu olan "Hakimiyyət qeyd-şərtsiz millətindir" prinsipi konstitusion təminat qazandı. Monarxiya rejiminin təbəə anlayışı yerini hüquqi bərabərliyə malik vətəndaş institutuna təhvil verdi. Əsrlərlə səngərlərdə və fərmanların kölgəsində susmuş Anadolu insanı, öz taleyini idarə edən mütləq iradə sahibinə çevrildi; saray dəhlizlərinin qaranlığı xalq hakimiyyətinin aydın şəfəqləri ilə əvəzləndi.

Dövlət quruluşunun təsbitindən dərhal sonra həyata keçirilən sistemli islahatlar yeni idarəçiliyin sarsılmaz təməllərini atdı:

Hüquq və təhsil islahatları: 1924-cü ildə Təhsilin Birləşdirilməsi Qanunu (Tevhid-i Tedrisat) ilə dünyəvi və vahid maarif sistemi yaradıldı; 1926-cı il Mülki Məcəlləsi ilə hüquqi tənzimləmə Avropa standartlarına uyğunlaşdırıldı. Düşüncə və vicdan azadlığı köhnəlmiş ehkamların zəncirindən qoparılaraq müasir hüququn etibarlı qanadları altına alındı.

Qadın hüquqları: Qadınlara 1930-cu ildə bələdiyyə, 1934-cü ildə isə parlament seçkilərində seçmək və seçilmək hüququ tanındı. Bu addım bir çox Qərb dövlətini qabaqlayaraq Şərq dünyasında qadının ictimai simasını ucaltdı və cəmiyyətin tərəqqi sütununa çevirdi.

Mədəni və iqtisadi yenilənmə: 1928-ci ildə qəbul edilən yeni türk əlifbası savadsızlığın aradan qaldırılmasında dönüş nöqtəsi oldu; eyni zamanda İzmir İqtisadiyyat Konqresinin qərarları ilə milli sənayenin və kənd təsərrüfatının özülləri möhkəmləndirildi.

29 Oktyabr təqvimi Türkiyə üçün yalnız müstəqilliyin bərpası deyil, Şərqlə Qərbin qovşağında rasional təfəkkürə və hüququn aliliyinə əsaslanan modern dövlət modelinin bərqərar olmasıdır.

Bu gün Türkiyə Cümhuriyyəti, keçmişin hərbi və siyasi zəfərlərini gələcəyin mədəniyyət, elm və sivilizasiya nailiyyətlərinə çevirən ən mühüm tarixi miras kimi yaşayır.

• Ulduzların iştirak etdiyi müzikl yenidən səhnəyə qayıdır
• Əhməd Cavadın nəticəsi və adaşı: "Deyirdilər ki, onu yandırıb dənizə atıblar..."
• Ruzbeh Məmmədin yeni kitabı çap olundu