writer1

Cəlil Cavanşir

Məqalə sayı

294
clock13:40 calendar-gray 25 Avqust 2014 view-gray1685 dəfə oxunub
view-gray1685 dəfə oxunub

Dahinin intiqamı

Yazıçılar arasındakı münasibətlər hər zaman öz maraqlı və qeyri-adi tərəfləri ilə insanların diqqətini çəkib. Dünya ədəbiyyatında bunun kifayət qədər örnəkləri var. Qöte və Şillerin, Dostoyevski və Tolstoyun, Hemenquey və Fisceraldın, Sartr və Kamyunun, Anna Axmatova və Mandelştamın arasındakı münasibətlər bu gün də ədəbi kluarların sevimli mövzusudur...

Bu münasibətlərdəki qeyri-adiliklər və xırda detallar olduqca maraqlıdır. Mənim diqqətimi çəkən ən maraqlı münasibətlərdən biri də XX əsrin iki böyük dahisi Ceyms Coys və Marsel Prustun arasındakı münasibətlərdir.

Deyilənə görə ədəbiyyatın iki əvəzsiz dühası cəmi bir dəfə qarşılaşıb.

1922-ci ilin may ayında Prust xidmətçisinin ərinin idarə etdiyi taksi ilə Ritzdəki bir bala təşrif gətirir. Bal İqor Stravnskinin musiqilərinin müşayiəti ilə keçirilirmiş. Prustun halı özündə deyil əslində, xəstədir, əhval-ruhiyyəsi pisdir. Təsadüfən həmin balda iştirak edən Ceyms Coysun yaxınlığındakı kresloda əyləşib istirahət etməyə çalışır. Onların bir-biri ilə danışmadığını görən ortaq dostlarından biri onları tanış etməyə çalışır. Çünki ortaq dostları bu görüşün ədəbiyyat tarixinə düşəcək mübahisə və müzakirələrə səbəb olacağını düşünürdü. Ancaq böyük yazıçı olmaq heç də söhbətcil və maraqlı həmsöhbət olmaq anlamına gəlmir...

Dostların unutduğu bir məqam var; böyük yazıçılar tənha, darıxdırıcı və söhbət etməyi sevməyən insanlardır.

Ortaq dostları Prust və Coys arasındakı söhbətə körpü salmağa cəhd edir və üzünü Coysa tutur:

- Yəqin ki siz “İtirilmiş zamanın axtarışında” əsərini oxumusunuz?

Coysu laqeyid halda cavab verir:

- Yox.

Uzun bir səssizlik yaranır. Ancaq ortaq dostları dahiləri danışdırmağa israr edir və üzünü Prusta tutur:

- Bəs siz? Yəqin ki, “Uliss”i oxumusunuz?

Prust da eyni şəkildə “yox” cavabını verir.

Söhbətin alınmadığını görən ortaq dostu yazıçıları danışdırmaqdan vaz keçir və məclisə qoşulur. Coys və Prust gecə boyunca sadəcə səhhətləri barədə mənasız laqqırtı vururlar. Deyilənə görə hər ikisi laqqırtını ədəbi söhbətə çəkməyə çalışır:

Prust:

- Müsyö, mən “Şvanların tərəfində” əsərimdə də bildirdiyim kimi, mütləq məni oxumusunuz.

Coys laqeydcəsinə:

- Xeyr, cənab.

Azacıq fasilədən sonra Coys dillənir.

- Müsyo, mənim “Uliss” romanımda Mister Blumun dediyi kimi, şübhəm yoxdur ki, məni oxumusunuz.

Cavab çox qısa olur:

- Xeyr, müsyö.

Deyilənə görə məclisdən sonra Coys ortaq dostlarına belə deyib: “Prust daha çox qraflarla söhbət edirdi. Mən isə daha çox onların xidmətçiləri ilə maraqlanırdım”.

Amma iki dahi arasındakı yeganə görüş bununla bitmir. Xəstə və əhval-ruhiyyəsi yerində olmayan Prust balı tez tərk edir. Prustu gözləyən taksi yerindən tərpənməmiş Coys təngnəfəs özünü maşına çatdırır və heç nə demədən Prustun yanında əyləşir. Maşın yerindən tərpənmədən Coys pəncərəni açır və siqarını yandırır. 11 yaşından ağır astma xəstəliyindən əziyyət çəkən Prust üçün təmiz hava və siqar tüstüsü ölümcül zərbəyə bərabər idi. Ceyms Coysun nə üçün belə etdiyini bilmirik, amma böyük ehtimalla o Prustdan şah əsərini oxumamağının heyfini çıxmağa çalışır. Hiss olunur ki, Coys bu qisas anını bütün gecə boyu planlayıb.

Halı pisləşsə də nəzakətli və kübar Prust Coysdan pəncərəni bağlamağı və siqarı söndürməyi xahiş etməsə də, Coysla söhbət etmir.

Prust evə çatdıqdan sonra sürücüsündən Coysu evinə aparmağı xahiş edir və onun qaba hərəkətinə nəzakətlə cavab verir. Əslində Prust Coysu Parisin küçələrində tək qoya bilərdi, ancaq yenə də böyüklük edir və bəlkə də aralarındakı yaş fərqinə görə (Prust Coysdan 11 yaş böyükdür) müdrik davranır.

Prust 1922-ci ildə, Coysla görüşdüyü il Parisdə vəfat edib.

Mənim üçün isə ən böyük sual budur: Doğurdanmı eyni dövrdə yaşamış, ədəbiyyat dünyasının iki qeyd-şərtsiz dahisi bir-birinin yazdıqlarına biganə idilər və oxumurdular?

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Məşhur türk aktyoru vəfat etdi
11:20 05 Avqust 2020
Azərbaycanlı şairin şeirləri türk saytında
10:42 05 Avqust 2020
"Kobra"nın silahdaşı vəfat etdi
10:09 05 Avqust 2020
Mahnıları dillərdə dastan olan 5 Azərbaycan filmi - Video
09:01 05 Avqust 2020
Feysbuk məşhur yumor ustasının hesabını bağladı - Yəhudi düşmənçiliyinə görə
18:57 04 Avqust 2020
Məşhur romana çəkilən serialın ilk görüntüləri yayıldı - Foto
18:02 04 Avqust 2020
III Beynəlxalq Animasiya Festivalına daxil olan filmlərin siyahısı açıqlandı
16:21 04 Avqust 2020
Gözyaşardıcı qazlar elektron ağlamaqdır vətən üçün - Güneyli şairin şeirləri
15:18 04 Avqust 2020
Rənglərə aldanan uşaqlar – Cavanşir Yusifli müharibə hekayələrindən yazır...
15:14 04 Avqust 2020
Pelevinin yeni kitabı bu tarixdə nəşr olunacaq
14:28 04 Avqust 2020
Bəy qızını qaçıran, üç övladını itirən, on dörd il sürgündə qalan Xalq artisti - Səməd Vurğun onun həyatını necə xilas etdi?
13:22 04 Avqust 2020
Anar Nağılbazı kim öldürdü?
12:33 04 Avqust 2020
"YARAT" uşaqlar üçün sərgi açdı
11:50 04 Avqust 2020
Selfi çəkərkən tarixi abidəni qırdı
10:58 04 Avqust 2020
Məşhur yazıçının hekayəsinə film çəkilir
10:10 04 Avqust 2020
Ataqamdan yeni hekayə: Dişlək alma
09:00 04 Avqust 2020
Azərbaycan rəssamlarından Kazanda "Məxməri etiraflar"
17:03 03 Avqust 2020
Kim unudub məni yol ayrıcında? - Zərdüşt Şəfinin anım günü
15:58 03 Avqust 2020
Heyvanlar nə vaxtdan qurbana çevrildi? - Qurbanetmə aktının yaranması
14:53 03 Avqust 2020
Şəhid generalımız haqqında kitab nəşr edildi - Pulsuz paylanacaq
13:48 03 Avqust 2020