news-inner
clock11:33 calendar-gray 15 İyul 2014 view-gray5033 dəfə oxunub
view-gray5033 dəfə oxunub

Mirzə Cəlilin xəyanətinə xanımının gülləylə cavabı...

Ana dilim ölən deyil

Qarabağın ən görməli yerlərindən biri, şübhəsiz ki, Kəhrizli kəndidir...

Təkcə ona görə yox ki, vaxtı ilə yayı suya həsrət qalan bu Aran düzəngahlarında ən çox kəhriz olan kəndlərdəndir: torpağı bərəkətli, ağacları hündür, meyvələri dadlı...

Həm də ona görə ki, bura Həmidə xanım Cavanşirin vətənidir.

Həmidə xanım Cavanşir-Məmmədquluzadə! Mirzə Cəlilin həyat yoldaşı, böyük bir zadəgan nəslinin ləyaqətli davamçısı... Yazıçı-şair və ən başlıcası, gözəl insan...

Kəhrizli camaatı 7-dən 70-ə Həmidə xanımı böyük hörmətlə anır. Kəndin orta məktəbi onun adını daşıyır, məktəbin qarşısında büstü var.

Kəhrizliyə yolumu tez-tez salıram. Buranın təbiəti doğrudan da çox fərqlidir. Üstəlik insanları...

Həm də dəyərli qələm sahibi Vaqif Kəhrizli üçün buralara gəlməyə dəyər. Bəri başdan deyim ki, Vaqif şeirləri özündən çox-çox məşhur olan qələm adamlarındandır. Elə bunların birinicə desəm, barmağınız dişləyəcəksiz:

Azərbaycan - mənim elim!

Azərbaycan - mənim dilim!

Doğransam da dilim-dilim

Ana dilim ölən deyil!

Başqa dilə dönən deyil!

Bəli, doğru oxuduğunuz. Az qala xalq musiqisi ifa edən bütün müğənnilərin ifasında eşitdiyiniz bu misralar gah Bəxtiyar Vahabzadənin, gah Məmməd Arazın, gah da Xəlil Rzanın adına oxunsa da onun əsl müəllifi Vaqif Kəhrizlidir. Bu sözlərə oxunan muğamlar və musiqilər filmlərə çəkilib, kliplərdə, musiqi nömrələrində nümayiş olunub. Hətta Güney Azərbaycanda Əli bəy Hüseynzadə barəsində “Ana dilim ölən deyil” adlı sənədli film də çəkilib.

Bu şeirin musiqiyə çevrilməsinin qəribə tarixçəsi var. Ümumiyyətlə, Vaqif Kəhrizlinin bu yerlərə köçüb gəlməsi, həyat və yaradıcılığı, Kəhrizli haqqında bildikləri olduqca ilgincdir. Amma bu barədə növbəti yazımızda bəhs edəcəyik. Çünki, qarşıda qos-qoca Həmidə xanım və onun Kəhrizlidəki ev muzeyi var.

Həmidə xanımgildə...

Deyəsən, nahara düşmüşdük. Amma, belə götürəndə kənd yerində nə nahar? Qonaq nə vaxt gəldi, iş onda başlayır. Odur ki, ev muzeyinin həyətində beş-on dəqiqə hərlənmişdik ki, muzeyin işçisi özünü yetirdi.

Həyətdə qəribə qoç heykəlləri var. Türk elatlarına məxsus bu cür heykəllərlə bağlı alimlərimiz ciddi araşdırmalar aparıb. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində eynən bu cür sal daşdan yonulmuş qoç heykəllərinə rast gəlinir. Burada isə qəribə şəkildə postamentin üstünə qoyulub və rənglənib. Sanki böyük mütəfəkkir heykəlidir.

Mən bilən bu qoç abidələri yalnız Quranda bəhs olunan və göydən ilahi tərəfindən endirilən məşhur qurbanlıq qoçla assosiasiya olunmur. Qoç bürc hesab olunacaq qədər metafizik, igidlik mənası verəcək qədər metaforikdir.

Həmidə xanımın həyətində 3 dənə nəhəng çinar var. Onların biri tamamilə quruyub. Baxımsızlıqdan deyil, ömrünü başa vurub bəlkə də. Qalan ikisi hələ də pərvazlanır.

Evin girəcəyinə çəkilən balaca körpünün altı ilə vaxtında kəhriz suyu axırmış. İndi həmin yataq torpaqla dolub, amma kiçik körpünün altındakı tağ hələ də görünür.

Ev kürsülüdür. İçəridə 7-8 otaq var. Bura Mirzə Cəlilin ən yaxın dostları qonaq gəlib. Xüsusən Mirzə Ələkbər Sabir. Ona xəstə vaxtı bu evdə çox qulluq ediblər. Çöldən tünd qırmızı rəngə boyanan evin qəribə aurası adamı anındaca çulğayır.

Hərlənib foto çəkirik, müxtəlif əşyalar barədə bələdçi bizə məlumat verir. Ən çox diqqətimizi çəkən isə, otaqların birinə qoyulmuş poçt qutusudur. Amma bu, deyəsən Mirzə Cəlildövrünün deyil, mənim uşaqlıq yaddaşımda qalan poçt qutularındandır. Yəni, muzeyə sonradan gətirilib. Şübhəsiz, Mirzə Cəlilin məşhur hekayəsinə görə... Bir də ki, həmin vaxt Kəhrizlidə poçt olmayıb. Çünki təxminən eyni vaxtda Mirzə Cəlilin “Poçtxana” adlı felyetonu çap olunub, orada Azərbaycanın mərkəzi şəhərlərində belə poçt sisteminin olmamasından şikayətlənir yazıçı.

Evin divarı çox qalındır. Hardasa bir metrdən artıq... Qəribə soyuqluq var bu divarların arasında. Hər şey divardakı saat kimi donub elə bil. Sanki, dərin bir okeanın altında batmışgəminin kayutalarını hərlənirik.

“Bura son dövrlərə qədər məktəb olub.” – bələdçi bu məlumatı da verməyə ərinmir.

“Çox yaxşıdır! Həmidə xanım və Mirzə Cəlilin evində məktəb...” – bunu da mən deyirəm, müdrik poza alaraq.

“Hələ bayırdakı balaca tikilinin altında toxuculuq sexi varmış Həmidə xanımın. Kəndin cavan qızları orda toxuculuq sənəti öyrənirmişlər. Deyilənə görə, onlara yazıb-oxumağı da öyrədirmişlər burda.”

Balaca tikilidə isə qaçqın ailəsi qalır. Alın bu da sizə, mistika!

“Bəs o tüfəng hanı?” – qəfil verdiyim sual bələdçini çaşdırır.

“Nə tüfəng?” – heyrətlə soruşur.

“Həmidə xanımın Mirzə Cəlili vurmaq istədiyi tüfəng.”

Bələdçi xanım gülümsünür, rəngi bir az allanır da hətta! Neyləyim. Allah kəssin bu jurnalist azarını.

Şorgöz Mirzə Cəlil

Bir dəfə yazıçı dostlarımdan biri dedi ki, Mirzə Cəlil “Ölülər” əsərindəki cavan və gözəl qızları əslində Şeyx Nəsrullaha qısqanıb, ona görə adamı o günə qoyub.

Bu Freydist yozuma şaqqanaq çəkib güldüm. Sonra dedim, bəy, sən də Mirzə Cəlilə qısqanmayasan?!

Bu dəfə də dostum güldü...

Zarafat öz yerində, Mirzənin gözəl qadınlara qarşı aşırı həssaslığı oxucuların çoxuna məlumdur. Bu barədə Həmidə xanımın xatirələrində də maraqlı məqamlar var. Əhvalatların ən məşhuru isə, bayaq dediyim həmin tüfəng məsələsidir.

Həmidə xanım harasa səfərə çıxıbmış. Ancaq qulluqçu ilə (deyəsən, rus imiş) Mirzə Cəlilin arasında mübhəm əlaqələrin olduğundan şübhələndiyi üçün faytonu qəflətən geri qaytarır və...

Yazıçı ilə qulluqçunu bir yerdə tutur.

Həmidə xanım tüfəngə əl atır və sidq ürəklə Mirzə Cəlili vurmaq istəyir. Amma nədənsə vurmur. Və çox yəqin ki, onu ədəbiyyata bağışlayır.

Həmidə xanımı ona silah tuşlayacaq qədər hiddətləndirən nə idi? Uzağı ayrılardılar, bitib gedərdi. Həə, bax burda lazımdı ki, özümüzə bir çay süzüb hövsələ nümayiş etdirək.

“Kafir” mühərrir

Həmidə xanımın ev muzeyində onun həyatı və fəaliyyəti qısaca olaraq o qədər də yaxşı olmayan əl yazısı ilə latın əlifbasında yazılaraq divara vurulub. Eynən orta məktəblərin divar qəzetləri kimi... Önəmli məqamlarda isə qırmızı rəngli diyircəkli qələmdən istifadə olunub. Amma, etiraf edək ki, bu qısa mətnlə Həmidə xanımı kifayət qədər tanımaq mümkündür.

Həmidə xanımın atası, Qarabağın məşhur Cavanşirlər şəcərəsinin tanınmış nümayəndəsi Əhməd bəy yeni düşüncəli adam olduğu üçün ona “Urus Əhməd” deyirdilər... (“Dəli Kür” romanında belə bir obraz var). Təkcə bu fakt kifayət edir ki, xanımın necə mühafizəkar mühitdə böyüdüyünü anlayasan.

Və atasının ölümündən sonra Həmidə xanım bütünlüklə bu mühafizəkar, eqoist zadəganların əhatəsində qalır. Onun “kafir” bir mühərrirlə, sadə və kasıb bir redaktorlaevlənməsi qohumlar arasında böyük narazılıq doğurur. İllah da bu ikinci evlilikdirsə... (Həmidə xanımın ilk həyat yoldaşı Bərdənin ən məşhur zadəganlarından olan İbrahim bəydir)

Mirzə Cəlillə 1905-ci ildə Tiflisdə tanış olurlar.

1907-ci ildə evlənirlər...

Mirzə Cəlilin, “Molla Nəsrəddin”in və yazıçının dostlarının ən çətin günlərində Həmidə xanım onların yanında olub, əlindən gələn köməyi göstərib. Və bütün bu deyilən, deyilməyən mərdliklərin müqabilində, həyat yoldaşından xəyanət görüb.

Ah, bu yazıçılar!

Xoşbəxt deyildi

25 il bir yerdə ömür sürüblər. Amma heç biri xoşbəxt hiss etməyib özünü. Çünki, hər ikisinin xoş həyatı məmləkətlə bağlı idi. Vətən isə...

Həmidə xanımın şeir yazmaq bacarığı da olub. Onun aşağıdakı iki bayatısı dediklərimizi bir daha təsdiq edir

Ay doğdu peşman, peşman

Gün oldu ona düşman

Pünhan ağla gözlərim

Nə dost bilsin nə duşman

Mən aşiq gündə mənim

Qoynumda kündə mənim

Gəldi burnumdan töküldü

Gördüyüm gün də mənim

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Kinematoqrafçılar İttifaqı Silahlı Qüvvələrə Yardım Fonduna ianə edib
18:44 20 Oktyabr 2020
Mahnı bitənəcən qayıdacam
18:02 20 Oktyabr 2020
Gecə yarısı bir qız məktub yazır səngərə... - Cəbhədə olan zabitdən şeirlər
17:21 20 Oktyabr 2020
Zəngilanlı aktyor: "İlk dəfədir var olduğumu hiss edirəm"
16:33 20 Oktyabr 2020
Məşhur aktyor xərçəngə tutulub
15:51 20 Oktyabr 2020
Mehdi Hüseyn onun qollarında can verdi, yoldaşının danışdığı yalan ömrünü 7 il uzatdı, bir şeirlə tarixdə qaldı – Maraqlı faktlar
15:08 20 Oktyabr 2020
Günay İbrahimli: "Ən böyük arzuma çatdım"
14:25 20 Oktyabr 2020
Kuklada uşaqlar üçün tamaşa
13:42 20 Oktyabr 2020
Rusiyanın tanınmış aktrisası vəfat etdi
13:01 20 Oktyabr 2020
“Qəbiristanlığa qaçacam, atama salam verməyə...” – Kəndləri alınan yazıçılar ora necə qayıdacaqlar? - Sorğu
12:20 20 Oktyabr 2020
Balasının meyitini qucaqlayan ata – Allaha suallar
11:41 20 Oktyabr 2020
Qadını yırtıcıya çevrilən xalq – Elçin yazır…
11:01 20 Oktyabr 2020
“Çiçek taksi”nin Abuzeri həbsdən çıxdı
09:58 20 Oktyabr 2020
Balıq ovunda dəhşətli peşmanlıq – Yeni hekayə
08:55 20 Oktyabr 2020
Filmimiz Parisdə nümayiş olundu
18:49 19 Oktyabr 2020
Rəssamlar İttifaqı Silahlı Qüvvələrə Yardım Fonduna ianə edib
18:11 19 Oktyabr 2020
Niyə inşa edilmişdi, üstündən kimlər keçdi? - Xudafərin körpüsü
17:28 19 Oktyabr 2020
Azərbaycanlı yazıçı koronavirusa yoluxdu
16:52 19 Oktyabr 2020
Az qalıbdır, Qarabağı qucmağa - Ordumuz haqda şeirlər
16:07 19 Oktyabr 2020
Məşhur meyxanaçılar Qarabağa klip çəkdi - Video
15:28 19 Oktyabr 2020