writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

495
clock11:32 calendar-gray 24 Oktyabr 2013 view-gray2116 dəfə oxunub
view-gray2116 dəfə oxunub

Sözü ekstazdan ayıltmaq

Şərif Ağayarın yazısı...

Azərbaycan aqrar məmləkət olduğu üçün dilimizin əsasən kənd mahiyyəti daşıdığı barədə ötən yazımızda qısa da olsa bəhs etmişdik. Dil istehsalatla bağlı hadisədir. İnsan nəyi kəşf edirsə ona özü ad qoyur və bütün dünya bu addan istifadə etməyə başlayır. Beləliklə dil tərəqqi edir və yayılır.

Eyni zamanda dilin daxili qatları, poetik ifadə imkanları çox zaman insanların məişəti ilə bağlı olur. Bu mənada idiomatik ifadələri dilin əsl kimliyi hesab etmək olar. Təsadüfi deyil ki, bu ifadələr heç vaxt başqa dillərə tərcümə olunmur. Ancaq bütün dillərdə idiomların qarşılığını bildirən ifadələr vardır. Başqa sözlərlə... Bəzən tərcüməçinin bu qarşılığı tapıb yerinə qoyması oxucular tərəfindən birmənalı qarşılanmır. Tutaq ki, guya, hansısa Con “Gözüm səndən su içmir” ifadəsini söyləyə bilməz. Bu, kökündən yanlışmış! Ona qalsa, Con heç Azərbaycan dilində danışa bilməz.

Şeirimizdə idiomatik ifadələrlə bağlı maraqlı manevrlər diqqət çəkməkdədir. Füzuılidən başlayaraq ən istedadlı qələm sahibləri bu daşlaşmış ifadələri ələ salıb, onu titrətməyə çalışıblar.

Uzun zaman istedadlı yazarlar idiomları sındırmaq istəsələr də, dilin gözəlliklərini əks etdirmək xarakterini ondan ala bilməyiblər. Əksinə biri ironiya edibsə, beşi bu ifadələrdən geninə-boluna bəhrələnib. İstehza edənlər belə əslində həm də idiomatik ifadələrin cazibə gücünü nümayiş etdirməyə çalışıb.

Heç bir idiomatik ifadə təsadüfi işlənməyib.

Hər birinin altında azəri məişəti ilə bağlı bir ayin, bir inanc, bir əhvalat dayanır.

Ancaq, zaman-zaman ifadələrin altında qıvrılıb yatan bu ayin, inanc və əhvalatlar unudulub, yalnız bəlli mənalar qalıb. Məsələn, dilimizdə maraqlı bir ifadə var: yük əyməsə, daş qürbətə düşməz! İlk baxışdan biri biri ilə bağlılığı olmayan sözlərin verdiyi məna əslində oxucu üçün aydındır.

Təxminən belə: zəmanə naxələf çıxmasa, heç kim dərdə- qüssəyə mübtəla olmaz. Əslində isə ifadənin konkret tərəkəmə məişəti ilə bağlı mənası vardır.

Köçəri insanlar yük daşımaq üçün xurcundan stifadə edirlər. Xurcun iki tərəfinə yük yığılaraq minik heyvanlarının belinə aşırılır. Bir tərəf yüngül olanda xurcun – yük əyilir. Bu vaxt insanlar tarazlıq yaratmaq üçün xurcunun və ya yükün yüngül tərəfinə daş qoyurlar. Vədə başına çatanda həmin daş lazımsız olduğu üçün kənara atılır.

Beləliklə yükün – xurcunun əyilməsi daşı “günahsız yerə” öz “yerindən-yurdundan” edir.

Dilin, altında bu cür mənalar gizləyən ifadələri çoxdur. Yazıçının işi həm də söz və ifadələrin ilkin yaddaşını oyatmaq, onu diriltmək, min illik dərin yuxudan oyatmaqdan. Söz o zaman sənət materialına çevrilir ki, ekstazdan ayılır, yaşayır, nəfəs alır.

Böyük istedadla yazılmış şeir və nəsr nümunələrində işlənən sözlərin bizim adi danışıqda işlətdiyimiz eyni sözlərdən əsas fərqi budur.

Beləcə, bəzən mətnin gücü tərcüməyə nə qədər az gəlməsi ilə də ölçülə bilər.

Dil öz sirli pəncərələrini hər kəsin üzünə açmır.

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Mübariz Örənin Fransada romanı çıxır
14:32 17 Noyabr 2019
Fikrət Sadıqın oğlu: “Atama görə davalara düşürdüm” – Müsahibə
17:30 16 Noyabr 2019
Rusiyada rəssamımızın sərgisi açılıb
16:12 16 Noyabr 2019
Mikayıl Müşfiqin xatirəsinə həsr olunan tamaşa
15:11 16 Noyabr 2019
Oğluna bacısı qızını alan ananın faciəsi - Hekayə
14:00 16 Noyabr 2019
TEAS Press Nəşriyyat Evinin 5 yaşı tamam olur
13:29 16 Noyabr 2019
Bizdə seks inqilabı olarsa...
12:25 16 Noyabr 2019
Azərbaycanlı ilahiyyatçı: "Quranda baş örtüyü yoxdur"
11:32 16 Noyabr 2019
Elçin Əlibəyli TV-dən getdi
10:47 16 Noyabr 2019
Noyabr ayı üçün ən çox gözlənilən filmlər
10:12 16 Noyabr 2019
Siyasətə görə atası ilə düşmən olan jurnalist - Sevda Sultanova yazır...
09:00 16 Noyabr 2019
Salam Qədirzadənin oğlu: “Atamın adından istifadə eləməyi xoşlamıram” – Müsahibə
21:00 15 Noyabr 2019
Pantomima teatrı dekabrda - Afişa
18:40 15 Noyabr 2019
Məşhur ifaçı Bakıda konsert verəcək
18:01 15 Noyabr 2019
Dünya şöhrətli musiqiçi: “Vikinqlərin vətəni Azərbaycandır”
17:30 15 Noyabr 2019
Bakıda Milli Qəhrəmanın heykəlinin açılışı olub
16:51 15 Noyabr 2019
Müğənnilər deputata cavab verdi: “Getsin, kasıb-kusuba əl tutsun”
16:20 15 Noyabr 2019
Mir Cəlal adına hekayə müsabiqəsinə start verildi
15:38 15 Noyabr 2019
Üzü günə qalan evlər - Tanımadığımız şairdən seçmə şeirlər
15:01 15 Noyabr 2019
Rəfael və Coşqun "Şabaş"a görə qadın paltarı geyindi
14:20 15 Noyabr 2019