writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

521
clock11:32 calendar-gray 24 Oktyabr 2013 view-gray2213 dəfə oxunub
view-gray2213 dəfə oxunub

Sözü ekstazdan ayıltmaq

Şərif Ağayarın yazısı...

Azərbaycan aqrar məmləkət olduğu üçün dilimizin əsasən kənd mahiyyəti daşıdığı barədə ötən yazımızda qısa da olsa bəhs etmişdik. Dil istehsalatla bağlı hadisədir. İnsan nəyi kəşf edirsə ona özü ad qoyur və bütün dünya bu addan istifadə etməyə başlayır. Beləliklə dil tərəqqi edir və yayılır.

Eyni zamanda dilin daxili qatları, poetik ifadə imkanları çox zaman insanların məişəti ilə bağlı olur. Bu mənada idiomatik ifadələri dilin əsl kimliyi hesab etmək olar. Təsadüfi deyil ki, bu ifadələr heç vaxt başqa dillərə tərcümə olunmur. Ancaq bütün dillərdə idiomların qarşılığını bildirən ifadələr vardır. Başqa sözlərlə... Bəzən tərcüməçinin bu qarşılığı tapıb yerinə qoyması oxucular tərəfindən birmənalı qarşılanmır. Tutaq ki, guya, hansısa Con “Gözüm səndən su içmir” ifadəsini söyləyə bilməz. Bu, kökündən yanlışmış! Ona qalsa, Con heç Azərbaycan dilində danışa bilməz.

Şeirimizdə idiomatik ifadələrlə bağlı maraqlı manevrlər diqqət çəkməkdədir. Füzuılidən başlayaraq ən istedadlı qələm sahibləri bu daşlaşmış ifadələri ələ salıb, onu titrətməyə çalışıblar.

Uzun zaman istedadlı yazarlar idiomları sındırmaq istəsələr də, dilin gözəlliklərini əks etdirmək xarakterini ondan ala bilməyiblər. Əksinə biri ironiya edibsə, beşi bu ifadələrdən geninə-boluna bəhrələnib. İstehza edənlər belə əslində həm də idiomatik ifadələrin cazibə gücünü nümayiş etdirməyə çalışıb.

Heç bir idiomatik ifadə təsadüfi işlənməyib.

Hər birinin altında azəri məişəti ilə bağlı bir ayin, bir inanc, bir əhvalat dayanır.

Ancaq, zaman-zaman ifadələrin altında qıvrılıb yatan bu ayin, inanc və əhvalatlar unudulub, yalnız bəlli mənalar qalıb. Məsələn, dilimizdə maraqlı bir ifadə var: yük əyməsə, daş qürbətə düşməz! İlk baxışdan biri biri ilə bağlılığı olmayan sözlərin verdiyi məna əslində oxucu üçün aydındır.

Təxminən belə: zəmanə naxələf çıxmasa, heç kim dərdə- qüssəyə mübtəla olmaz. Əslində isə ifadənin konkret tərəkəmə məişəti ilə bağlı mənası vardır.

Köçəri insanlar yük daşımaq üçün xurcundan stifadə edirlər. Xurcun iki tərəfinə yük yığılaraq minik heyvanlarının belinə aşırılır. Bir tərəf yüngül olanda xurcun – yük əyilir. Bu vaxt insanlar tarazlıq yaratmaq üçün xurcunun və ya yükün yüngül tərəfinə daş qoyurlar. Vədə başına çatanda həmin daş lazımsız olduğu üçün kənara atılır.

Beləliklə yükün – xurcunun əyilməsi daşı “günahsız yerə” öz “yerindən-yurdundan” edir.

Dilin, altında bu cür mənalar gizləyən ifadələri çoxdur. Yazıçının işi həm də söz və ifadələrin ilkin yaddaşını oyatmaq, onu diriltmək, min illik dərin yuxudan oyatmaqdan. Söz o zaman sənət materialına çevrilir ki, ekstazdan ayılır, yaşayır, nəfəs alır.

Böyük istedadla yazılmış şeir və nəsr nümunələrində işlənən sözlərin bizim adi danışıqda işlətdiyimiz eyni sözlərdən əsas fərqi budur.

Beləcə, bəzən mətnin gücü tərcüməyə nə qədər az gəlməsi ilə də ölçülə bilər.

Dil öz sirli pəncərələrini hər kəsin üzünə açmır.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Xalq artistinin oğlu vəfat etdi
01:53 10 İyul 2020
Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Qadına görə başına bəla gələn məşhurlar: onların arasında Müşfiq də var
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020