news-inner
clock08:45 calendar-gray 21 May 2013 view-gray2711 dəfə oxunub
view-gray2711 dəfə oxunub

Ər və arvadın yatağındakı qaçaqmalçılıq

Aliyə

“Bu gün əxlaq dediyimiz hər şey dünyanın təşkili məsələsi ilə iç-içə keçib. Hətta düzgün həyat axtarışının düzgün siyasət üslubu axtarışı olduğunu belə deyə bilərik. Adornoya görə həyatın özünün bu qədər şəkilsizləşdiyi, bu qədər təhrif edildiyi bu dünyada heç kim düzgün həyatı yaşaya biləcək vəziyyətdə deyil”

Tamaşaya gedərkən yolda Fokus jurnalının son sayından oxuduğum bu sitat ( “Hanekenin Avropası” T.Abbasov, Fokus jurnalı, 9-cu say) əvvəlcə baxdığım tamaşanın, daha sonra yazının epiqrafına çevrildi.

“Sərhəddə” Polşadan dəvət olunmuş rejissor Tomaş Leşçinskinin polyak dramaturqu Slavomir Mrojekin pyesi əsasında hazırladığı tamaşadır. Pyes mənzilləri dövlət sərhədi ilə ikiyə bölünən ailənin həyatından bəhs edir.

Nənədən, babadan, ərdən, arvaddan və uşaqlardan ibarət ailənin, mənzilin və əşyaların yarısı bir dövlətə, yarısı o biri dövlətə düşüb. Sərhədlərin, ümumiyyətlə yaşam modellərinin insanlara gətirdiyi əziyyətlər, məhrumiyyətləri göstərmək pyesin əsas hədəfindədir. Məsələn bufetdən nə isə götürmək istəyən nənə sərhədi pozduğu üçün yerindəcə güllələnir. O tayda əzizinin bişirdiyi dolmanı yemək üçün bu tayda rüsum ödəməlisən….

Leşçinskinin tamaşasında isə fərdi tənhalıqlara qovulmuş insanların faciəsi göstərilir. Fərdin faciəsi toplumun qanunları altında əzilən insanın qorxulu qaranlıqları…

O insan daim qorxulu rejimlə, ona yad bir şərtlərlə yaşamağa, bu şərtləri mənimsəməyə məhkumdur. Laqeyd və ağıllı görkəm sadəcə qabıqdı, qılafdı. Onun altında nələr var? Bunu baş qəhrəman Qasım Nağı (ər) masa arxasında əyləşmiş adamların başındakı örtüyü atmaqla göstərəcək. Ailəvi nahar yeməyi kimi xoşbəxt, intim bir zamanda masanın ortasında dövlət görəvlilərinin başı peyda olacaq.

Bu, rejissorun (bəlkə də rəssamın: Elena Lola Loli) vəziyyəti ifadə etmək üçün düşündüyü üsullardan biridir. Masadakı yeməklərin arasından, əvvəlcədən kəsilmiş və qazanla örtülmüş deşiklərdən bir dövlət görəvlisinin başı “pırtlayib” çıxır. Onlar mənzilin düz ortasından sərhəd xəttinin keçəcəyini bəyan edirlər. Və nahar bitər-bitməz mənzili iki yerə bölürlər.

İndən sonrakı yeməklər atıq ictimai-siyasi əhəmiyyət daşıyır. Personajların birinin dediyi kimi onların yediyi dolmalar artıq “tarixi dolmalar”dır. Mən hətta “siyasiləşmiş dolmalar” deyərdim. Rejissor dövlət görəvlilərinin (Ərtoğrul Kamal, Yaqut Paşazadə, Oqtay Mehtiyev, Emil Məlikov) üzünü qrimləyib-onsuz da maskarad havalı tamaşada onları aşkar bir personaj olaraq işarələyib. Çünki vəzifəli olmaq rolunu yaxşı oynamaq deməkdir.

Onlar daha dəhşətlidir, onlar nəyi nə üçün etdiklərini düşünmək qabiliyyətindən məhrumdurlar. Nənəni nə üçün öldürürsən desəniz o “sərhəddi pozduğu üçün” deyəcək. Bunun üçün adamı öldürərlərmi sorsanız, qanunu göstərəcək. Qanunda bu nəzərdə tutulub. Onların siması ona görə rənglənib və bir-birinə oxşayır. Həm də bu maskarad bildiyimiz maskaraddan deyil. Bu maskarad havası insanları sevdirmək, onun necə dəyərli olduğunu anlatmaq üçündü. O dünyada ki, az qala hər şey insana qarşıdır.

Yeməklər siyasiləşib, ər və arvadın yatağı qaçaqmalçılar üçün keçid xettinə çevrilir, yediyin hər dolma üçün rüsum ödəməlisən... Bu yeməklərin aşpazı isə tamaşanı, oxu: vəziyyəti idarə edən işıqçıdır. Rejissor işıqçı budkasında oturan işıqçıya aşpaz paltarı geyindirib. Siyasi dolmaların müəllifi onlardır-idarə edənlər.

Tamaşanın bir yerində sərhəd işçisi Qasımın qəhrəmanından amiranə soruşur-“nədi etiraz etmək istəyirsən?” bu qorxunun nə qədər nüfuz etdiyini bilmək üçün idi.

Tamaşanın içində sərhədi pozan nənə öldürülür. Ailə ona yas tutub ağlayırkən o, qəflətən qalxıb rəqs edir, gülür, sevinir. Bu, Nənəni oynayan Təranə Atacanın az sözlü rola üsyanından çox, başqa dünyanın reallığından çox tamaşanın əsas ideyasının davamıdır – Bu dünyada-bu mənzildə olmayanlar, buranı tərk edənlər xoşbəxtdir. Nənə ölər-ölməz xoşbəxtliyə qovuşur. Ağlaşanların fonunda rəqs edir, sevinir, bununla adamları güldürür.

Tamaşa içində müharibə epizodları təqdim olunur. Axı sərhəd varsa, müharibə də olacaq. Bu epizodlarda Vidadi Həsənovun qəhrəmanı aşsüzəni dəbilqə, gitaranı avtomat silah kimi istifadə edir. Belə geqlər tamaşa içində çox olacaq.

Janr dağınıqlığı özü də bir janrdırmı? Axı “Sərhəddə” tamaşasına bir janr, bir temporitm hakim deyil. O, radio kimi dalğadan dalğaya köklənir. Amma bu dalğadakı hər şeyi bir xətt-sərhəd birləşdirir. Hiss müstəvisində bu qorxudu, sərhədi aşmaq qorxusu...

Forma etibarilə tamaşa şərti teatr prinsiplərinə yaxındır - göstərmə, simvoliklik. Fərdi yaşantılar, qorxular Qasım Nağının oyununda daha qabarıq təzahür edir. rejissor da məhz onu tamaşanın ideya yükünə ağırlıq mərkəzi seçib. Sonda da məhz onun qəhrəmanı bu təzyiqə tablamır. Onun daxili mənini əks etdirən kinotəsvirdə o, bu məkanı tərk edir: teatrın qapılarını açıb küçə boyu qaçır. Oralarda bu qorxudan azad olacaqmı?

Yazıda Sevinc Çılğının şəkillərindən istifadə olunub.

news-inner-user
Aliyə

1004 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Dayısı Rəşid Behbudov onu səhnəyə həsrət qoydu, küsüb Azərbaycandan getdi, anası ölənəcən yolunu gözlədi – Qürbətdə can verən müğənnimiz
13:11 16 İyun 2021
Tarix bizi Şuşada gözləyirdi – Aqşin Yenisey yazır...
12:39 16 İyun 2021
Vaqif İbrahimoğlunun 32 il sonra reallaşan xahişi
12:30 16 İyun 2021
Fərid Hüseyn Nizamidən mühazirə oxuyub
11:59 16 İyun 2021
Aləmi bürüyən ədəbiyyat ətri - İlham Əziz yazır...
11:30 16 İyun 2021
Seda Sayan Mehmet Ali Erbili təcavüzdə ittiham etdi
10:56 16 İyun 2021
Anar, Çingiz Abdullayev, Vaqif Səmədoğlu Monteneqro dilində…
10:05 16 İyun 2021
İlhamiyyə Rza: “Həmid efirdə lap ağ eləmişdi” – Müsahibə
09:01 16 İyun 2021
SSRİ-də yay istirahəti - Nostalji fotolar
21:00 15 İyun 2021
Nobelli yazıçı daha bir mükafata layiq görüldü
18:39 15 İyun 2021
Avropa Film Festivalında iştirak edən filmləri onlayn izləmək mümkündür
17:45 15 İyun 2021
Öz arvadını söydü, Səməd Vurğunu pislədi, yad qadınla yaxalandı – Hüseyn Arifin heç yerdə yayımlanmayan lətifələri
17:01 15 İyun 2021
Əməkdar artist vəfat etdi
16:18 15 İyun 2021
Bakının yaşı keçmiş ofisiant qadınları: Onları necə alçaldırlar?
15:30 15 İyun 2021
Müğənninin cızma-qarası 281 min dollara satıldı - Foto
14:41 15 İyun 2021
Məşhur bəstəkar vəfat etdi
14:01 15 İyun 2021
Mənə zorla köynək satan qız - Nihat Pir yazır
13:07 15 İyun 2021
Gənc rejissora görə Kürdəxanı həbsxanasına getdi, ən açıq səhnələrə çəkilən aktrisa kimi tarixə düşdü - Onu Təhminə roluna niyə layiq görmədilər?
12:15 15 İyun 2021
Saçım sığalının dadını bilməz...
11:46 15 İyun 2021
Milli Qurtuluş Günü münasibətilə konsert proqramı təqdim edildi
11:22 15 İyun 2021