news-inner
clock17:50 calendar-gray 04 Mart 2013 view-gray1000 dəfə oxunub
view-gray1000 dəfə oxunub

Uşaqlar üçün sevgi nağılı

Bəlkə də “Dədə Qorqud” dastanının «Duxa Qoca oğlu Dəli Domrul”undan maraqlı, komik boyu yoxdur. Məsələ yalnız süjetin oynaqlığında, toxunulmaz, mistik məsələlərə saf yanaşmada deyil, dilin çevikliyində, ahəngdarlığında, təhkiyənin açıq didaktikadan qaçmasındadır. Görünür ki, Dədə Qorqud bu boyları xana danışır. Boylar “Xanım hey!” müraciəti ilə başlayır. Yəni ki, nə açıq didaktika? Durub xana birbaşa dərs keçməyəcək ki? Olsa-olsa əhvalatın məzmunundan şah dərs götürəcək, alt mənanı duyacaq və ədalətli olacaq.

Bu qədər maraqlı təhkiyə forması, dil özəlliyi olan bir əsərin tamaşaya qoyulması asan olmamalıdır. Ona görə ki, rejissor ən azı mətnin bədii forması qədər maraqlı bir forma tapmalıdır. İllər əvvəl Dövlət Pantomima teatrı «Dəli Domrul»u tamaşaya qoydu və görünəni müəlliflər əsərin dilinin bu vacib özəlliklərini, nüanslarını bircə-bircə tutub tamaşaçıya göstərmişdilər.

Dövlət Kukla Teatrının yeni hazırlanmış «Dəli Domrul» tamaşasında (rejissor Rəhman Əlizadə) şərtilik forma olaraq uğurlu seçilib. Çünki əhvalatın məzmununda da şərtilik var. Aktyorlar tamaşaçıların qarşısında kuklalar düzəldir, oxuyur, sonra dağıdırlar. Bu tamaşaya bir uzaqlıq, pritçavarı zamansızlıq, həm də xəyalilik gətirir. Kukla Teatrının «Dəli Domrul” tamaşası iki planda təqdim olunur- canlı plan və kuklalar.

Boyu oxuyanlar bilir ki, Dəli Domrul bir quru çaya körpü salıb keçəndən otuz üç axça, keçməyəndən döyə-döyə qırx axça alır. Reallıqdır. Adamlar reallıqla bacara bilməyəndə Tanrını, müqəddəsləri köməyə çağırırlar-amma Dəli Domrulun Tanrını vecinə gəlmir. Kukla Teatrının aktyoru Xaqani Əliyevin Domrulu başqalarının acılarını görmür, hər şeyi öz kefi üçün, gücü, cahil və heyvərəliyi hesabına qurur. Ətrafdakılarsa qəribə bir itaətkarlıqla onunla razılaşırlar. Bu itaətkarlıq «hamı necə, mən də elə» prinsipinə əsaslanır. Və Domrul onları tək-tək, bircə-bircə o körpüdən keçirir. Tamaşanın əvvəlində onun bu qudurğanlığına qarşı üç qütb çıxış edir.

Ağsaqqal kişilər bir-birinə bitişik eyni sifəti kuklalardır. Etirazlarını xor şəklində yumşaq qınaqlarla, çoxsəsli mızıltılarla bildirirlər. İkinci-yəni məkan olaraq ikinci qütb qadınlardır, bunların da etirazı eyni tərkiblidi. Üçüncü etiraz isə tipin dilindəndir. Bu tipi Elnur Əliyev canlandırır-o, körpünü keçməzdən əvvəl məşhur misraları deyir: «Keçmə namərd körpüsündən, qoy aparsın sel səni...!» Sel olmadığı üçün el gücü, sel gücü olmadığı üçün - o da körpüdən keçməli olur. Bu yalançı qəhrəman pafosu ilə Elnur tamaşaçıları güldürür və yadda qalır.

Tamaşanın dekoru demək olar ki yoxdur, əhvalat qara pərdələrin fonunda baş verir. Rəssam (Lətifə Quluzadə) səhnəni dekorla yükləyib, əhvalatı zaman, məkan kimi konkretliklə ağırlaşdırmayıb. Yüngül temporitm həm də milli oyun havalarının hesabınadır.

Müəlliflər üçün tamaşaçı da bir növ xandır. Onu yormaq, ağır fikirlərlə yükləmək olmaz. Tanıyan öz reallığını onsuz da tanıyacaq.

Bütün problemlərin çıxılmaza gəldiyini görəndə Tanrını ətəkləyənlərin də ümidi boşa çıxmır. Yoxsa Dədə Qorqud, Dədə Qorqud olmazdı. O, Domrulla danışan Tanrını adamlara yerdə nişan verəcək. Bir az diqqətli olmaq gərəkdir.

Domrul onun sinəsinə çöküb «nəfəsini xırıldadan» Əzraildən aman istəyir, Tanrıdan nida gəlir ki, o öz yerinə canı əvəzinə can tapmalıdır. Tanımadığı adamları bu qədər incidən Domrul ata anasına nə əzablar verib? Bir onu bilirik ki, onlar öz canını Domrula qıymırlar. Bu tamaşaçıya mənfi hal kimi təqdim olunur. Ata-ana öz canını övlada qıymır (dildə «Allah ömrümdən kəsib ömrünə calasın» demək asandır). Əcəba niyə? Domrulun sevgi qazanmamağından olmasın? Bu məqam vurğulanmır. Hərçənd bütün hallarda valideynlər təqsirlidir. Oğula sevgi və tərbiyə verə bilmədikləri üçün.

Tək öz canını Domrula qıyan arvadı olur. Və tanrı bu sədaqətə görə onlara 140 il ömrü verir. Bu sevginin güc olaraq, tapınacaq yeganə güc olaraq qələbəsidir. Dədə Qorqud yerdəki mütləq gücün sevgi olduğunu deyir.

«Dəli Domrulun sözü Allaha xoş gəldi. Əzrayıla əmr etdi: “DəliDomrulun ata-anasının canını al! Dəli Domrula və arvadına yüz qırx il
ömür verdim”, – dedi» Hərçənd bu, əhvalatı problematik cəhətdən bitirmir. Domrul necə islah olunacaq? O, qalan yüz qırx ili necə yaşayacaq? Bəlkə də Tanrı o itaətkar kütlə üçün, Domrulu, Dəli Domrul edənləri cəzalandırmaq üçün ona yüz qırx il ömür verib? Haradan bilək?

Hər halda Dədə Qorqud-Tanrı onlara Sevgi kimi gücü tanıtdı. Qalanı öz işləridir, necə deyərlər. Bu arada tamaşa da Dədənin təəssüfləri ilə bitir:

«Ayrana doyran demədim, mən Dədə Qorqud....»

Bəlkə də hər şey o zaman başladı. Hər şeyin öz adını demək lazım idi...

news-inner-user
Aliyə

996 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Rejissorumuz Moskvada “İlin adamı” seçildi
12:51 20 Noyabr 2019
Dostoyevskinin hekayəsi: Timsah – Dilimizdə ilk dəfə
12:25 20 Noyabr 2019
Rəsm əsərinin nüsxəsi 600 min dollara satıldı
12:07 20 Noyabr 2019
Adam da bu qədər qız sevərmi? - Ayxan Ayvazın əsgər dostuna məktubu
11:20 20 Noyabr 2019
Gənc şair Aqşin Yeniseyə şeir yazdı
10:38 20 Noyabr 2019
Şəhriyardan Fərqanə Qasımova və Sevda Ələkbərzadəyə sərt sözlər: “Yazıqsınız”
09:56 20 Noyabr 2019
“YARAT”da 18+ tamaşa
09:36 20 Noyabr 2019
Mirzə Cəlilə heykəl yox, büt qoymaq istəyirlər - Yazıçılardan qalmaqallı açıqlama
09:00 20 Noyabr 2019
Bəlkə səndən əvvəl öldüm: Zərdüşt Şəfi ilə son görüş
21:01 19 Noyabr 2019
“Babəkin heykəli Qafqazda ən hündür heykəllərdən biri olacaq”
19:00 19 Noyabr 2019
Yağışda gələn qız – Rasim Qaracadan hekayə
17:43 19 Noyabr 2019
Türkiyədə Əhməd Ağaoğlu haqda sənədli film çəkilib - Video
17:24 19 Noyabr 2019
Nazir direktoru təltif etdi
17:10 19 Noyabr 2019
Elçin Əlibəyli həyat yoldaşı tərəfindən döyüldü
16:35 19 Noyabr 2019
Haqverdiyevin 150 illik yubileyi UNESKO-da qeyd ediləcək
16:10 19 Noyabr 2019
Məşhur diktorla vətəndaş nikahında yaşayan müğənni - Maraqlı faktlar
15:30 19 Noyabr 2019
Xalq artisti səhnədən getdiyini elan edib
14:50 19 Noyabr 2019
Cavanşir Yusiflinin kitabı təqdim olunacaq
14:12 19 Noyabr 2019
"Qiyamət gün gəlir" - Rafiq Tağıya həsr olunan şeir
13:30 19 Noyabr 2019
Salam Sarvan məşhur meyxanaçı ilə görüşəcək
12:49 19 Noyabr 2019