news-inner
clock17:50 calendar-gray 04 Mart 2013 view-gray1106 dəfə oxunub
view-gray1106 dəfə oxunub

Uşaqlar üçün sevgi nağılı

Bəlkə də “Dədə Qorqud” dastanının «Duxa Qoca oğlu Dəli Domrul”undan maraqlı, komik boyu yoxdur. Məsələ yalnız süjetin oynaqlığında, toxunulmaz, mistik məsələlərə saf yanaşmada deyil, dilin çevikliyində, ahəngdarlığında, təhkiyənin açıq didaktikadan qaçmasındadır. Görünür ki, Dədə Qorqud bu boyları xana danışır. Boylar “Xanım hey!” müraciəti ilə başlayır. Yəni ki, nə açıq didaktika? Durub xana birbaşa dərs keçməyəcək ki? Olsa-olsa əhvalatın məzmunundan şah dərs götürəcək, alt mənanı duyacaq və ədalətli olacaq.

Bu qədər maraqlı təhkiyə forması, dil özəlliyi olan bir əsərin tamaşaya qoyulması asan olmamalıdır. Ona görə ki, rejissor ən azı mətnin bədii forması qədər maraqlı bir forma tapmalıdır. İllər əvvəl Dövlət Pantomima teatrı «Dəli Domrul»u tamaşaya qoydu və görünəni müəlliflər əsərin dilinin bu vacib özəlliklərini, nüanslarını bircə-bircə tutub tamaşaçıya göstərmişdilər.

Dövlət Kukla Teatrının yeni hazırlanmış «Dəli Domrul» tamaşasında (rejissor Rəhman Əlizadə) şərtilik forma olaraq uğurlu seçilib. Çünki əhvalatın məzmununda da şərtilik var. Aktyorlar tamaşaçıların qarşısında kuklalar düzəldir, oxuyur, sonra dağıdırlar. Bu tamaşaya bir uzaqlıq, pritçavarı zamansızlıq, həm də xəyalilik gətirir. Kukla Teatrının «Dəli Domrul” tamaşası iki planda təqdim olunur- canlı plan və kuklalar.

Boyu oxuyanlar bilir ki, Dəli Domrul bir quru çaya körpü salıb keçəndən otuz üç axça, keçməyəndən döyə-döyə qırx axça alır. Reallıqdır. Adamlar reallıqla bacara bilməyəndə Tanrını, müqəddəsləri köməyə çağırırlar-amma Dəli Domrulun Tanrını vecinə gəlmir. Kukla Teatrının aktyoru Xaqani Əliyevin Domrulu başqalarının acılarını görmür, hər şeyi öz kefi üçün, gücü, cahil və heyvərəliyi hesabına qurur. Ətrafdakılarsa qəribə bir itaətkarlıqla onunla razılaşırlar. Bu itaətkarlıq «hamı necə, mən də elə» prinsipinə əsaslanır. Və Domrul onları tək-tək, bircə-bircə o körpüdən keçirir. Tamaşanın əvvəlində onun bu qudurğanlığına qarşı üç qütb çıxış edir.

Ağsaqqal kişilər bir-birinə bitişik eyni sifəti kuklalardır. Etirazlarını xor şəklində yumşaq qınaqlarla, çoxsəsli mızıltılarla bildirirlər. İkinci-yəni məkan olaraq ikinci qütb qadınlardır, bunların da etirazı eyni tərkiblidi. Üçüncü etiraz isə tipin dilindəndir. Bu tipi Elnur Əliyev canlandırır-o, körpünü keçməzdən əvvəl məşhur misraları deyir: «Keçmə namərd körpüsündən, qoy aparsın sel səni...!» Sel olmadığı üçün el gücü, sel gücü olmadığı üçün - o da körpüdən keçməli olur. Bu yalançı qəhrəman pafosu ilə Elnur tamaşaçıları güldürür və yadda qalır.

Tamaşanın dekoru demək olar ki yoxdur, əhvalat qara pərdələrin fonunda baş verir. Rəssam (Lətifə Quluzadə) səhnəni dekorla yükləyib, əhvalatı zaman, məkan kimi konkretliklə ağırlaşdırmayıb. Yüngül temporitm həm də milli oyun havalarının hesabınadır.

Müəlliflər üçün tamaşaçı da bir növ xandır. Onu yormaq, ağır fikirlərlə yükləmək olmaz. Tanıyan öz reallığını onsuz da tanıyacaq.

Bütün problemlərin çıxılmaza gəldiyini görəndə Tanrını ətəkləyənlərin də ümidi boşa çıxmır. Yoxsa Dədə Qorqud, Dədə Qorqud olmazdı. O, Domrulla danışan Tanrını adamlara yerdə nişan verəcək. Bir az diqqətli olmaq gərəkdir.

Domrul onun sinəsinə çöküb «nəfəsini xırıldadan» Əzraildən aman istəyir, Tanrıdan nida gəlir ki, o öz yerinə canı əvəzinə can tapmalıdır. Tanımadığı adamları bu qədər incidən Domrul ata anasına nə əzablar verib? Bir onu bilirik ki, onlar öz canını Domrula qıymırlar. Bu tamaşaçıya mənfi hal kimi təqdim olunur. Ata-ana öz canını övlada qıymır (dildə «Allah ömrümdən kəsib ömrünə calasın» demək asandır). Əcəba niyə? Domrulun sevgi qazanmamağından olmasın? Bu məqam vurğulanmır. Hərçənd bütün hallarda valideynlər təqsirlidir. Oğula sevgi və tərbiyə verə bilmədikləri üçün.

Tək öz canını Domrula qıyan arvadı olur. Və tanrı bu sədaqətə görə onlara 140 il ömrü verir. Bu sevginin güc olaraq, tapınacaq yeganə güc olaraq qələbəsidir. Dədə Qorqud yerdəki mütləq gücün sevgi olduğunu deyir.

«Dəli Domrulun sözü Allaha xoş gəldi. Əzrayıla əmr etdi: “DəliDomrulun ata-anasının canını al! Dəli Domrula və arvadına yüz qırx il
ömür verdim”, – dedi» Hərçənd bu, əhvalatı problematik cəhətdən bitirmir. Domrul necə islah olunacaq? O, qalan yüz qırx ili necə yaşayacaq? Bəlkə də Tanrı o itaətkar kütlə üçün, Domrulu, Dəli Domrul edənləri cəzalandırmaq üçün ona yüz qırx il ömür verib? Haradan bilək?

Hər halda Dədə Qorqud-Tanrı onlara Sevgi kimi gücü tanıtdı. Qalanı öz işləridir, necə deyərlər. Bu arada tamaşa da Dədənin təəssüfləri ilə bitir:

«Ayrana doyran demədim, mən Dədə Qorqud....»

Bəlkə də hər şey o zaman başladı. Hər şeyin öz adını demək lazım idi...

news-inner-user
Aliyə

997 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Xalq artistinin oğlu vəfat etdi
01:53 10 İyul 2020
Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Qadına görə başına bəla gələn məşhurlar: onların arasında Müşfiq də var
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020