news-inner
clock10:40 calendar-gray 18 Mart 2021 view-gray1119 dəfə oxunub
view-gray1119 dəfə oxunub

Virusa yoluxmuş Novruz - Ayxan yazır...

Mən uşaqlığımı başa vurandan sonra bayramlar da öz uşaqlığı ilə vidalaşmışdı. Uşaq vaxtı Novruz bayramı bizim kənddə ayrı cür keçirilirdi; həm sevinirdik bayrama, həm də qorxurduq. Sevinirdik ki, qapı-qapı düşüb papaq atacaq, tonqal qalayıb üstündən hoppanacaq, günü maraqlı keçirəcəyik.

Qorxurduq, ona görə ki, əli zopalı oğlanlar səni araya salıb döyə bilərdilər. Bayramda kəndin cavan-cantaraq, qolu güclü oğlanları hazırlıq görürdülər. Kəndin mərkəzi yerində tamaşa tribunası qurulurdu, müxtəlif personajların paltarlarında kəndin əhalisini şənləndirən oğlanlar onları Novruzun gəlişi ilə təbrik edirdilər. Kənd camaatı da qoşulurdu “rəngli adamlar”a, evdə tapdıqları qəribə geyimləri əyinlərinə keçirib zurna-balabanın səsinə qol qaldırıb oynayırdılar. Xəz dərili geyimlərin üstündə çoxlu sayda zınqırov asılırdı. Yeridikcə əsim-əsim əsirdi zınqırovlar. Səslərinə itlər cavab verirdi: hərəsi bir tərəfdən hürüşürdü. Bu vaxt üzlərində aslan təsvir edən maskalılar qabağa yeriyib nadinc uşaqların üstünə hücum çəkirdi, zopalarla onları vurub yerə yıxırdılar. Təzə-təzə onlardan yaman qorxurduq, sonra elə alışdıq ki, bizi vurmaları üçün az qala yalvarırdıq.

Tale elə gətirdi ki, növbəti Novruz bayramını da Xaçmazda qarşılayası oldum. Şəhərə çıxanda Novruz hazırlıqlarının yerli-dibli olmadığını gördüm. Halbuki buranın camaatı köhnə adət-ənənələri hələ də qoruyub saxlayır.

Qocalar danışır ki, qabaqlar Böyük Çillə günlərində əkin sahəsinə gedib sübh çağı doğan günəşin qarşılanması, şənliklərin keçirilməsi, onun şərəfinə qurbanların kəsilməsi, məclislərin qurulması kimi maraqlı rituallar keçirilərdi. Belə şənliklərdə, adətən, dəvə, öküz, cöngə qurban kəsilərdi. Yerli camaat çay sahilində şənliklər düzəldir, bayram nəğmələri oxuyur və insanlar bir-birinin üzərinə su çiləyirmiş... Novruz bayramından iki gün əvvəl bulaqdan, yaxud çaydan – axar sudan “lal su” gətirilir. Su gətirməyə gedən şəxs qabı əlinə götürəndən ta suyu gətirib evdə iynə salınacaq qaba tökənəcən dinməməlidir. Həmin su şər qarışandan sonra gətirilir və onu gətirən şəxs bir neçə nəfər tərəfindən müşayiət oluna bilər. Suyu qaba tökəndən sonra iki iynənin gözünə pambıq dolayır və hərəsini bir tərəfdən suya salırlar. Sonra iynələrin hərəkəti ilə müəyyən mülahizələr söyləyirlər. Uğurlu halda iynələr müxtəlif səmtlərə hərəkət etsələr də, axırda bir-birinə yaxınlaşıb bitişirlər. Əksinə olanda isə iynələr o tərəf-bu tərəfə gedir və bir-birinə qovuşmur. İynə suyun dibinə çökərsə, deməli, su “lal su” deyil.

Xaçmazda ilaxır çərşənbə də sönük keçdi, ayrı-ayrı kəndlərdə, məhəllələrdə tonqallar qalandı, uşaqlar kiçik bayram sevinci ilə papaq atdılar. Çox güman pandemiyanın gətirdiyi dilxorçuluq və müharibədən sonrakı şəhid xəbərləri bayram sevincini basdırdı. Hiss etdim ki, adamlar şəhidlərə görə bayramı səsli-küylü keçirmək istəmirlər. Hamı öz evinin yanında balaca tonqal qalayıb öz ağırlığını-uğurluğunu alovun qırmızı şöləsinə təhvil verir, dualar oxuyur, sakitcə ilaxır çərşənbəni qeyd edirdilər. Biz balaca xonça düzəltmişdik, səməni belə almamışdıq. Qapımızı döyən uşaqlar da olmadı. Uşaqların səs-küyləri də eşidilmirdi, hardasa uzaqdan eləcə balaca tonqalların çırtıltısı gəlib bizə çatırdı.

Dost-tanışdan, buradakı yaxınlardan da soruşanda eyni cavabı aldım: harda qaldı o əvvəlki Novruz hazırlıqları? Hamı sakit-səssiz, öz köşəsinə, hücrəsinə çəkilib. Bayramın gəlişi o qədər də hiss olunmur. Pəncərədən o tərəfdə yazın ətri isə insanı yaşamağa səsləyir. Yaz bu səfər Novruz bayramının basdırılmış sevinci ilə qapılarımıza yavaş addımlarla yaxınlaşır. Ağaclar qışın soyuqluğundan sivrilib çıxır, otlar yaşıllaşmağa başlayır və torpaq sinə dolusu nəfəs alıb qışı yola salır.

Yaxın tanışlardan biri dedi ki, bəlkə də Novruz bayramı günü, ayın 20-si daha təmtəraqlı olacaq hər şey. Ola bilsin, camaat sevincini o günə saxlayıb. Mən ona yenə də inanmadım. Çünki o sevincin qeyb olduğu il təkcə indiki il deyildi, o sevinc çoxdan haralardasa azdırılıb yoxa çıxmışdı.

Novruz hazırlıqları, ilaxır çərşənbəni isə ən yaxşı ifadə edən bir qohumum oldu. Dedi, o qədər səssizlik idi ki, itlərin ulartısını eşidirdim. Belə... Məncə, pandemiya dövründəki Novruzu ən gözəl ifadə edən cümlə bu oldu.

Bayramınız mübarək olsun!

news-inner-user
Ayxan Ayvaz

511 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

“Min bir gecə” baleti beynəlxalq festivalda nümayiş olunacaq
13:09 07 May 2021
Çarşablı bir qadın onu küçəyə atıb getdi, nişanlısı başqasını sevdi, soyadı olmadığı üçün pionerə keçirmədilər - On doqquz “ana”sı tapılan Arif Quliyevin dəhşətli həyatı
12:14 07 May 2021
Küçədə alça yeyən Arif Quliyev və təbəssümünü itirən uşaqlığımız
11:37 07 May 2021
Gənclik və qocalıq haqda ən gözəl şeir - Mətn
10:54 07 May 2021
Faiq Ağayev Arif Quliyevdən yazdı - Foto
10:17 07 May 2021
Müharibə futbol kimidir - Cəbrayıl Dövlətzadə haqqında roman
09:00 07 May 2021
Arif Quliyev vəfat etdi
01:53 07 May 2021
“Karlson” tamaşası onlayn göstəriləcək
19:00 06 May 2021
“Səhnədə” adlı müsabiqə elan olunub
18:35 06 May 2021
Yoldaşı ilə 55 il nikahsız yaşadı, qızının dəfninə getmədi – İslam Rzayev Zeynəblə oxumaqdan niyə imtina etmişdi? - Video
18:10 06 May 2021
“Nizami Gəncəvi obrazı bədii ədəbiyyatda” monoqrafiyası çap olundu
17:21 06 May 2021
Kim bizi görüşdürüb öpüşdürə bilər? - Elzadan yeni şeir
16:36 06 May 2021
“Ata-anamın tanımadığı bir oğlanın qoluna girib getdim, yaxşı da elədim!” – Müsahibə
16:01 06 May 2021
Gənc yazıçının kitabı çap olundu
15:09 06 May 2021
Herman Hessenin povesti Azərbaycan dilində
14:36 06 May 2021
O qızın mənim 20 yaşımdakı barmaqları – Ulucay yazır...
13:50 06 May 2021
“Mənim arvadım sənin nəyinə lazımdır?!” – Ailəsindən qışqıra-qışqıra danışan “bomj” - Reportaj
13:10 06 May 2021
Tanınmış türk yazıçı vəfat etdi
12:25 06 May 2021
Aktrisa teatrların açılması ilə bağlı müraciət etdi: Görün nə cavab aldı?
11:52 06 May 2021
Meyxanaçı Kərim ağır vəziyyətdədir - Həkimlər evə qaytardı
11:21 06 May 2021