news-inner
clock11:19 calendar-gray 11 İyul 2019 view-gray396 dəfə oxunub
view-gray396 dəfə oxunub

Amerikalılar Folkneri niyə sevmir? - Orxan Həsəninin yazısı

Kulis.az gənc yazar Orxan Həsəninin Uilyam Folknerin “Avqust işığı” romanı haqqında yazısını təqdim edir.

Ustad Folknerin "Avqust işığı" romanını beş günlük rahat bir oxu prosesindən sonra bitirdim. 480 səhifə su kimi axıb keçdi, içimdə gölməçələndi və o gözəlim final səhnəsində romanın bütün enerjisi xəfif bir gülümsəmə olub qondu yanağıma.

Romanın təsirindən hələ də çıxmamışam, təsirindən çıxmadığım əsər haqqında yazmaq bir qədər çətin olsa da, kiçik qeydlərim var və bu qeydlər axır əvvəl ortaya çıxmalıdır. Demək, başlaya bilərik.

Dumduru, ancaq intellektin əlahiddə gücüylə şaxələnmiş, klassik təhkiyə qanunlarından bir qədər kənar, bir "millətin" dərdlərinin, problemlərinin, yara izlərinin gözəl bir süjetin içində əriyib qarışdığı möhtəşəm bir romandır “Avqust işığı”. Əsər yurd yeri kimi içində onlarla obrazı yaşadır. Bu obrazlar canlı, həyatın içindən qopub gələn, taleyi Amerikanın taleyi ilə qarışmış obrazlardır.

Əsərin əsas obrazları Kristmas, Bayron, Braun (Lukas), Haytauerdir. Demək olar ki, əhvalat bu obrazların ətrafında cərəyan edir. Ona görə çox da uzağa getmədən, əsəri bu obrazların xarakterlərini qısa şəkildə açmaqla izah etməyə çalışacam.

Əhvalat Linanın Alabamadan yola çıxıb Ceffersona çatmasıyla başlasa da, böyük bir hissə Kristmasın uşaqlığını və özü kimi bir bədbəxtin gülləsinə tuş gəlib ölməsini əhatə edir. Kənar əhvalatlar çox olsa da, bu əsas temaya xidmət edir. Krismasın taleyinin belə xırdalıqlarınacan izahı məni düşündürdü və nəhayət bu barədə bir fikrə gələ bildim.

Folknerlə Heminquey eyni dövrdə yaşayıb, ikisi də Nobel alıb və ikisi də Amerika və eləcə də, dünya nəsrində klassikdir. Bəs amerikalıların bu müəlliflərə müqayisəli münasibəti necədir? Araşdırmalarım belə nəticə verdi ki, amerikalılar Heminqueyi daha çox sevirlər, nəinki Folkneri. Obyektiv baxanda Folknerin dünya ədəbiyyatında xidmətləri daha çoxdur bəs nədəndir bu münasibət?

Folknerin "Amerika”sı çox amansız və vəhşidir. Bu gün özünü dünyada nümunə kimi göstərən sistemin hansı çirkablardan keçdiyi bitdə-bitdə ustadın ələyindən keçib. Əsərdəki Kirstmas obrazı da heç şübhəsiz Amerikanın ümumiləşmiş obrazıdır. Ağların və qaraların bir canda yaşadığı Amerika. Nədən? Çünki, Kristmas ağ dərili olsa da, qanında zənci qanı var. Zənci qanı olmaq o vaxt üçün dəhşətli bəladır və bu bəla onu allahın qəzəbinə gətirir. Həyatı uğursuzluqlarla keçsə də, bənzərsiz xarakterlə yadda qalan Kristmasın bir insan kimi nəfsi reaksiyalarını görsək də, anlaşılmaz və ya sirli addımları da görünür. Bu da bir xarakter kimi əslində onu tamamlayır. Onun qarandinməzliyi sirlərlə doludur və bəzən müəllif lap onun içinə girib danışsa da, yenə məlum olmur, o bir yerəcən qapalı qalır. Məncə, əsərdə Kristmasla bağlı olan ən gözəl səhnə (romanı oxuyanlara məlum olar) qaçaq düşərkən zənci qadından çörək yox, hansı gün olduğunu soruşmağı idi. Ciddi psixoloji bir məqamdır. Kristması sevdim, amma ölümü ədalətiydi.

Əsərdə maraqlı obrazlardan biri də Linadır. Müşfiq Şükürlü ilə əsərə başlamamışdan öncə qısa söhbətləşmişdik. "Linanın əzablarına şahidlik et" demişdi. Əsərin sonunacan o əzabların sorağında olsam da, bir şey aydın olmadı; əsərin əvvəlində Alabamadan yola çıxmasıyla başlanan çevrə sonda Ceferrsondan yola düşməyi ilə bitirdi. Bax, son hissələrdə məlum olur ki, bu səyahət məcbur deyil. Qadın əzabdan düşüb şəhərbəşəhər övladının atasını (Braun) axtarmır, o, sadəcə gəzməyi sevir.

Bayron və Braun adında iki qaqaş da var ki, bu qaqaşlar bir-birlərini həm eynisi həm əksidir. Aralarındakı semiotik eynilik Linanın şəhərdə qərar tutmasına səbəb olur. Biri Linanın körpəsinin atası, digəri ona aşiq olan. Sanki, ikiyə bölünmüş bir alma.

Əsərdə diqqətimi təhkiyə üsulları da çəkdi. Əsas üç təhkiyəçi var.

1. Xarici təhkiyəçi

2. Daxili təhkiyəçi

3. Müəllif təhkiyəsi

Xarici təhkiyəçi xüsusən "deyilənə görə", "belə deyirlər" kimi ifadələr əsasında qurulub və hadisəyə kənardan baxır, dərinliyinə getmədən kütlənin gözü ilə danışır. Tutaq ki, A küçədən keçir və onun küçədən keçməyi mehmanxananın kölgəsinə yığışan adamlar tərəfindən danışılır.

Daxili təhkiyə isə A-nın yolu keçərkən hara getdiyi, nə düşündüyünü açıqlayır və obrazın öz dili ilə danışılır.

Müəllif təhkiyəsi isə bu iki təhkiyəçi arasındakı balansı qoruyur, onları birləşdirir, əlaqə yaradır.

Nə bilim. Bu romanı yenidən oxuyacağım romanlar siyahısına daxil elədim və çox sevdim. Gənc müəlliflər mütləq oxusun istəyərdim.

news-inner-user
Orxan Həsəni

7 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Gənc yazar Toppuşbacı ilə veriliş aparacaq
01:11 13 Noyabr 2019
Bomj - Xalid Kazımlının hekayəsi
21:00 12 Noyabr 2019
"Ustad" dərgisinin 31-ci sayı nəşr olundu
20:11 12 Noyabr 2019
Bakıda müasir incəsənət biennalesi keçiriləcək
19:28 12 Noyabr 2019
Jerar Depardye Özbəkistanın səfiri təyin edilib
19:21 12 Noyabr 2019
Bakı Dövlət Sirki köçürüləcək
18:45 12 Noyabr 2019
Azərbaycanlılardan bəhs edən film Türkiyədə qətliam yaratdı
18:12 12 Noyabr 2019
Seymur Baycanın hekayəsi fransız dilində - Foto
17:40 12 Noyabr 2019
Kəramət Böyükçöl: "Deputat olmaq üçün küçədə kitab satıram" - Fotolar
17:03 12 Noyabr 2019
Ankarada azərbaycanlı yazarın kitabı təqdim edildi
16:15 12 Noyabr 2019
Müğənni Vəfa Şərifovanı aşağılamaq cəhdi – Sevda Sultanova “Günün yarısı” verilişindən yazır
15:41 12 Noyabr 2019
Azərbaycanlı kinotənqidçi "Leyla ile Mecnun"un rejissorunu danışdırdı - Video
15:20 12 Noyabr 2019
"Oskar"a namizədlər açıqlandı
15:00 12 Noyabr 2019
Zahid Sarıtorpaqdan yeni roman
14:30 12 Noyabr 2019
Mahsun Kırmızıgülün bu hərəkəti alqışlandı
14:02 12 Noyabr 2019
Təcavüzdə suçlanan müğənni istefa verdi
13:21 12 Noyabr 2019
Məşhur rejissorun yeni filmi təqdim edildi
12:50 12 Noyabr 2019
13 yaşlı məşhur aktrisa qəflətən öldü
12:20 12 Noyabr 2019
Azərbaycanlı yazarlar bu maraqlı aksiyaya qoşuldular - Fotolar
11:41 12 Noyabr 2019
Müslüm Maqomayevin həyat yoldaşı xəstəxanaya yerləşdirildi
11:14 12 Noyabr 2019