news-inner
clock12:06 calendar-gray 15 Avqust 2016 view-gray907 dəfə oxunub
view-gray907 dəfə oxunub

Dostoyevski, yoxsa Tolstoy? – YAZARLARIMIZIN SEÇİMİ

XIX əsrin iki dahisi: Dostoyevski və Tolstoy. Onlar təkcə bir əsrə deyil, bütün dövrlərə sığmayan nəhəng yazıçıdırlar. Məşhur bir sual var: Dostoyevski, yoxsa Tolstoy? Neçə illərdir bu suala müxtəlif cavablar səslənir və hər kəs öz tərəfini müəyyənləşdirir. Bəs bizim yazarlar hansı tərəfdədir: Dostoyevski, yoxsa Tolstoy? Kulis.az bu barədə yazarların münasibətini öyrənib. Cavabları təqdim edirik.

Səfər Alışarlı: “Mən bu haqda çox fikirləşdim. Tolstoy öz epikliyi ilə, insana yaxınlığı ilə daha çox əhatəlidir. Onun əsərlərində tərəddüd yaşamırsan, hər şey yetərincə açıqdır. Dostoyevski isə yaradıcılığında xristianlığın mənəvi əsaslarına söykənir. İnsan olaraq tərəddüd yeri qoyur bütün düşüncələrə. Tutaq ki, deyir, insan əclafdır. Yəni insan nə eləsə, müəyyən qədər ona haqqı var. Bu fikri üzə buraxmaqla xristianlığın 10 qadağasını alt qatda qeyd edir: öldürmə, yaxınına xəyanət etmə, zinakarlıq eləmə və s. Bu düşüncəni alt qata qoyur Dostoyevski. Beləliklə, oxucu alt qatla üst qat arasında əlaqə qura bilmir, düzgün analiz edə bilmir. Yalnız müəyyən oxucu səriştəsi olan onu duya və bu ekskurslara baş vura bilər. Ona görə də mənə ruhən Tolstoy daha yaxındır, nəinki Dostoyevski”.

Cavanşir Yusifli: “Hər ikisinin. Həm də heç birinin. Onlar bir-birlərini məlum məqamlarda tamamlayırlar, vacib olan budur. Hərəsi bir iqlimdir. Onların ikisi də dünya ədəbiyyatının inkişafında, insan xarakterinin dərinliklərinin kəşfində misilsiz işlər gördülər. Tolstoy həzz verir, öyrədir, sevdirir və sair. Dostoyevski dərinliklərdən çölə elə şeyləri çıxarır qorxursan, dəhşətə gəlirsən. İndi bunları necə müqayisə eləyək? Yeridirmi? Tolstoy müdrikdir. Dostoyevski normal insan hissiyyatından o tərəfdəkiləri təsvir edir. Təsvir sözü burda heç yerinə düşmür. Məncə bundan da nəsə alınmaz müqayisə üçün. Elə yazıçılar var, müəyyən yaş həddində xoşuna gəlir, sonra maraq sönür, artıq ömrünün, yaşantının bir hissəsinə çevrilir. Elə yazıçılar var ki, dəfələrlə oxumalısan. Öz hislərini anlamaq üçün. Tolstoy və Dostoyevski bu mənada əvəzsizdirlər. Mən bu yazıçıların ikisindən birinə üstünlük verənləri anlamıram. Bir-birini inkar edən şeylər əslində bir-biri üçün darıxan şeylər olmalıdır”.

Azad Yaşar: “Əslindəbu seçim XIX əsr rus nəsrinin 3 aparıcı təmsilçisiüzrəaparılmalıydı, nədənsəhər dəfə Anton PavloviçÇexov unudulur, halbuki onun yaradıcılığıhəm dünya nəsrinin, həm də dünya dramaturgiyasının yeniləşməsində danılmaz önəmə malikdir.Əgər sual eləqoyulsaydı, heç şübhəsiz dərin humanizminəgörəmənÇexovu seçərdim. Qalan iki nasir arasında tərcih etmək isənisbətən çətin olsa da, mən yenə Tolstoya üstünlük verərdim. Tolstoy dünyəvi, dinçi, humanist olduğu qədər, Dostoyevski millətçidir, şeytançıdır, mistikdir. Təsadüfi deyil ki, Fridrix Niçşe “Tanrıölübsə, deməli, hərşeyə(hər cür insafsızlığa, harama!) izn var”şüarınıməhz Dostoyevskinin “Əcinnələr” (“Besı”) romanındanəxz eləyib. Son yüz ildəmeydana çıxan inqilabi hərəkat da, faşizm də, genosidlər də, ksenofobiya da, insanın insanın qanına susamasıda, Tanrının götürməyəcəyi hər cür haqsızlıq da, dünya müharibələri vəsair dəməhz buşüarın “bəhrəsidir”. Proletar inqilabının lideri VladimirİliçLenin isənədənsə“Tolstoy rus inqilabının güzgüsükimi” adlıməqaləyazıbmış. Halbuki Tolstoyun bütünəsərləri ilk növbədə haqsızlığınəleyhinəyazılıb, Lenin bəlkədə Dostoyevskini inqilabın güzgüsükimi təqdim etsəydi, daha doğru olardı, sadəcəonun mürtəce ruhundan ehtiyatlanıb, Tolstoyun nüfuzu hesabınainqilab(lar)a haqq qazandırıb. Bu arada onu da nəzərəalmayıb ki, hər inqilabəslində əvvəlkilərdən daha betərlərin hakimiyyətinə rəvac verir. Eyni sorğu Rusiyada vədigərölkələrdədə keçirilir, bir qayda olaraq Dostoyevski bu “dueldən” qalibçıxır,çünki onun yazdığı “Karamazov qardaşları”ənçox oxunan roman kimi dünya reytinqlərində“Don Kixot”dan sonra ikincidir, Tolstoyun “Anna Karenina”sıisə... ancaq ilk onluğa girəbilir”.

Aqşin Yenisey: “Səhv eləmirəmsə, Tolstoy Dostoyevski haqqında danışarkən bir dəfə belə deyib: "Hara baxırsan, İsa Məsih, İsa Məsih!" Mən də düşünürəm ki, Dostoyevskinin yaradıcılığından cinayətkar rus təbiətini və pravoslav mövhumatını çıxsan yerdə adi serial ssenarisindən başqa heç nə qalmaz. Bu mənada Dostoyevski həyatda çarın kölgəsində yatdığı kimi, yaradıcılıqda da İsa Məsih ah-naləsinin arxasında gizlənirdi. Tolstoy üçün isə İsa bir ideoloq idi, mistik tərəfləri yox idi. Tolstoy həqiqəti dindən üstün tuturdu. Mənə daha çox Tolstoyun düşüncə tərzi doğmadır”.

Qismət: “Tələbəlik illərində Dostoyevski pərəstişkarı idim, səbəb də bu idi ki, Tolstoyu çox az oxumuşdum və həmin yaş dövründə, məsələn, Raskolnikovun təlatümləri ilə öz düşüncələrim arasında məcburi əlaqələr axtarıb tapırdım. Amma zamanla Dostoyevskiyə yenidən qayıtdım, daha diqqətlə oxudum və gördüm ki, əslində, azsaylı əsərlərini çıxmaq şərtilə, onun dünyagörüşü mənlik deyil. Hətta deyirdim ki, mənim rakursumdan bir xeyli dərəcədə, qüsurlu və ziyanlıdır. Amma həmişə ehtiyatla yanaşdığım, bəlkə də oxumaqda gecikdiyim Tolstoyun dünyasına girişəndə, anladım ki, bu başqa səviyyədir, başqa mərtəbədir. Tolstoy Homerlə, Nizamiylə bir yüksəklikdədir. Dostoyevski haqqında isə Nabokovun dedikləri ilə şərikəm”.

Elnarə Akimova: “Bəlkə də müqayisə aparmaq prinsipial olaraq düzgün deyil. Çünki onların hər ikisində insanın mənəvi dünyasının psixoloji ziddiyyətləri və çırpıntıları şəkillənib. Amma kimin yazıçı ədası, həyata baxış tərzi ruhuma daha yaxındır deyə soruşursunuzsa, mən daha çox Tolstoy deyərdim. Ədəbiyyat qaranlıqdan işığa, şərdən xeyrə keçiddirsə, bu işıq və xeyir simvolikası Tolstoyda daha gur saçılır. Onun insana inamında bir bütövlük var. Mənəviyyat doluluğu var. Ədəbiyyatın bəşərilik missiyasının sonadək realizəsi var”.

Əsəd Qaraqaplan: “Təbii ki, Dostoyevski. Dostoyevski mənim üçün təkcə nasir deyil, həm şair, həm ruh həkimi, həm psixoanalitik, həm böyüklə böyük, həm uşaqla uşaq, didaktikasız, sadəcə öz sözün deyən, həm də vəhşi bir varlıqdır. Bəzən onun insan belə olduğuna şübhə edirəm”.

news-inner-user

19981 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Səməd Vurğuna görə ianə toplanır – Foto
11:01 21 Sentyabr 2021
Laçında teatr açmaq istəyən aktyor – Müzakirə
10:33 21 Sentyabr 2021
Çingiz Abdullayev Vətən müharibəsindən hekayə yazdı – Mətn
10:05 21 Sentyabr 2021
Məşhur müğənni əməliyyat olundu
09:31 21 Sentyabr 2021
Toy gecəsi mahnıya görə döyülən gəlin – Yeni hekayə
09:01 21 Sentyabr 2021
Vyetnam prezidenti ilə dostluq edən, 4 qardaşını vaxtsız itirən, Türkan Şorayı filmə çəkən Xalq artistimiz - Maraqlı faktlar
21:00 20 Sentyabr 2021
Qarabağda 15 tarix-memarlıq abidəsi pasportlaşdırılıb
18:59 20 Sentyabr 2021
Pikassonun əsərləri Fransa hökumətinə bağışlanacaq
18:31 20 Sentyabr 2021
Britaniya filmi beynəlxalq müsabiqədinin qalibi oldu
18:00 20 Sentyabr 2021
Uşaqları sevməyimizin sirri - Sahib Altay yazır...
17:16 20 Sentyabr 2021
Məmməd Əmin Rəsulzadənin nəvəsinin ölüm anı lentə alınıbmış - İlk dəfə - Video
16:38 20 Sentyabr 2021
Soyuq burnunla toxunursan üzümə - Rasim Qaracadan şeirlər
16:17 20 Sentyabr 2021
Səyyad Əlizadədən xəbər var
15:30 20 Sentyabr 2021
Ölkəmiz Tallində keçirilən festivalda təmsil olunub -Fotolar
15:20 20 Sentyabr 2021
Ramiz, Əkrəm, Seymur... – Oxucular kimi görmək istəyir? - Sorğu
14:41 20 Sentyabr 2021
"Emmy" mükafatının qalibləri bəlli olub - Siyahı
13:49 20 Sentyabr 2021
Tanınmış şairin Cıdır düzündə yazdığı şeir – Mətn
13:25 20 Sentyabr 2021
Atasını həbsxanada öldürdülər, haqqında Stalinə məruzə edildi, rus qızlara görə Sofi Loreni rədd etdi - Tolstoyun qohumu olan azərbaycanlı
12:28 20 Sentyabr 2021
Elçin Hüseynbəyli haqqında kitab nəşr olunub
11:27 20 Sentyabr 2021
Qəbrinin üstündə kitab rəfi yaradılan Nərminin hekayəsi
11:00 20 Sentyabr 2021