news-inner
clock15:58 calendar-gray 21 Oktyabr 2015 view-gray251 dəfə oxunub
view-gray251 dəfə oxunub

“Dədə Qorqud” folklordurmur? RƏY

Yazıçı Qan Turalı Sim-sim.az portalına verdiyi müsahibədə “Kitabi- dədəm Qorqud- ala-taifeyi- Oğuzan”ın (Vatikan nüsxəsində “Hekayəti-Oğuznamə”) şifahi ədəbiyyat nümunəsi olduğuna şübhə etdiyini deyib. Qorqudşünas alim Yeganə İsmayılova da bununla bağlı açıqlama verib. Yeganə xanımım açıqlamasını oxudum, fikrimcə, hörmətli alimimiz hörmətli yazıçımıza tutarlı cavab verə bilməyib.

Qısaca vəziyyəti belə izah etmək olar:

Hər bir etnos, kiçik mənada, xalq öz folklorunu yaşadır, - məntiqi vurğu “öz”ün üstündədir - yalnız və yalnız öz folklorunu. Qan Turalı haqlı olaraq soruşur: Əgər bu epos Azərbaycan xalqının yaratdığı FOLKLOR nümunəsidirsə, nə səbəbdən epos bütünlükdə, yaxud eposdakı süjetlər, obazlar şifahi şəkildə yaşamır, niyə bir xalq öz eposu haqqında qərbli alim vasitəsilə xəbər tutur?

KDQ-u qəti şəkildə yalnız Azərbaycan xalqının yaratdığı nümunə hesab etmək olmaz. Bu nümunəyə ümumtürk prizmasından baxmaq lazımdır. Xalqlar bir coğrafiyadan digər coğrafiyaya köç edirlər, bu zaman öz folklorunu da özüləri ilə aparırlar. Fikrimcə, KDQ eposu Orta Asiyada formalaşıb. Təəssüf ki, mənbəni xatırlamaqda çətinlik çəkirəm (bu o qədər də əhəmiyyətli deyil), Qazaxıstanda aşıq (akın) “Korqut ata” ilə bağlı hansısa əhvalatı nəql edir. Manas və KDQ eposları arasındakı ritm, mövzu paralelləri aparsaq, əmin olarıq ki, hər iki epos təxminən eyni “beyinin” məhsuludur. Demək istədiyim budur: bu epos Orta Asiyada folklor səviyyəsindədir.

Türkdilli tayfalar öz folklorlarını qoltuqlarına vurub Qafqaza (İrana və Kiçik Asiyaya) köç edirlər. Bu zaman yeni etnoslarla və yeni relyeflə təmas bu xalqların mahiyyətini dəyişməyə başlayır. Kişik Asiyada yeni xalq yaranır – osmanlılar. Oğuz və qıpçaq tayfaları bu gün azərbaycanlılar adlandırılan türk xalqını formalaşdırır. Oğuzlar, belə deyək, azərbaycanlılar çevrilirlər. Yuxarıda qeyd elədiyim əsas prinsipə görə (hər etnos yalnız ÖZ folklorunu yaşadır), heç bir halda azərbaycanlılar oğuzların folklorunu yaşada bilməzdilər. Bir bilgə (Allah ondan razı olsun!) itib-batmaqda olan süjetləri yazıya köçürmək qərarına gəlir və beləcə bu dəyərli nümunə tarixin səhnəsindən birdəfəlik yox olmaq kimi dəhşətli sondan xilas olur. Sonra epos tamam unudulur. Nüsxələr isə saxlanılır.

Bu polemikada iştirak edən hər iki tərəf haqlıdır. Əlimizdə olan mətni sırf folklor nümunəsi saymaq olmaz. Ordakı İslamla bağlı elementlər və ya bu coğrafiya ilə bağlı toponimlər, heç şübhəsiz ki, eposu yazıya köçürən bilgənin əlavə və uyğunlaşdırmalarıdır.

Eyni zamanda KDQ-u yazılı ədəbiyyat da saymaz olmaz.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Otağımda çarmıxa çəkilmiş qadın bədəni – Malik Atilaydan yeni şeirlər
09:00 03 Mart 2021
Əməkdar artistin kitabı çap olunub
18:50 02 Mart 2021
Ancelina Coli keçmiş nazirin tablosunu satdı
18:01 02 Mart 2021
Mirzə Cəlili Qoqolun “Kolyaska”sına soxmaq cəhdləri
17:20 02 Mart 2021
Xalq artistinə ağır itki üz verdi
17:13 02 Mart 2021
Aşıqlar dastan oxuyacaq
16:40 02 Mart 2021
Azərbaycan Türkiyə ilə müştərək filmlər çəkəcək - Rəsmi müqavilə imzalandı
15:58 02 Mart 2021
Ən gözəl tərbiyəsizlik: Bakıda divarlara yazılan "dastanlar" - Fotolar
15:16 02 Mart 2021
O film ilk sanballı ekran əsərimizdir – Anar yazır...
14:36 02 Mart 2021
Azərbaycanda yeni qurum yarandı - Nəşriyyatlar birləşdi
13:40 02 Mart 2021
Ekspertdən test sualları ilə bağlı sərt açıqlama: “Bilərəkdən gəncləri elmdən qaçırırlar”
13:01 02 Mart 2021
Məşhur bəstəkarın qızı: “Atamı zibillikdə dəfn eləmişdilər” – Müsahibə
12:15 02 Mart 2021
Anar Kərimov Türkiyənin xarici işlər naziri ilə görüşdü
11:47 02 Mart 2021
Anar Yazıçılar Birliyinin qurultayının vaxtını açıqladı
11:27 02 Mart 2021
Atası gözünün qabağında öldürülən yazıçılar
11:02 02 Mart 2021
Berlin Film Festivalı başladı
10:23 02 Mart 2021
4 yaşlı uşaq şeir müsabiqəsinin qalibi oldu
09:32 02 Mart 2021
Çəpərin üstündən öpdüyüm traktorçu – Fəridədən yeni hekayə
09:03 02 Mart 2021
Mərhum şairin miras vəsiyyəti məhkəməlik oldu
18:56 01 Mart 2021
Türkiyə ilə mədəni əməkdaşlıq sənədləri imzalandı
18:21 01 Mart 2021