news-inner
clock08:30 calendar-gray 16 İyun 2015 view-gray190 dəfə oxunub
view-gray190 dəfə oxunub

Əli Əkbərin nəsr qaydalarını zorlaması

Nə qədər qəribə də olsa, “Amneziya”nı oxuyandan sonra özümə söz vermişdim ki, Əli Əkbəri bir də oxumayacağam.

Əsəri ancaq ona görə yarıda saxlamamışdım ki, patetik çıxmasın, ortalıqda bir həmkar təəssübkeşliyi, ədəbiyyat xətir-hörməti var. Roman səriştəsiz aşpaz əlindən çıxan ala-çiy, yağlı yemək kimi ürəyimi vurmuşdu. Düşüncə, yanaşma, nəsr qaydalarının zorlanması və bu kimi neçə-neçə səbəb...

Səhv etmirəmsə, Əli Əkbər “Amneziya”dan sonra iki roman çap etdirdi. Kitablar haqqında ucundan-qulağından eşitdiklərim qəti marağımı çəkmədi və zövqümü korlamaq istəmədim. Qurmaq, nəsr texnologiyalarını mənimsəyib pis-yaxşı tətbiq etmək zənnimcə hələ ədəbiyyat deyil. Bu mənada nə qədər mübahisəli də olsa, Seymur Baycanın hər cür qurğulardan uzaq nəsri mənə daha maraqlıdır, nəinki Əli Əkbərin qəzəbli, narazı, söyüşcül qəhrəmanları səpələnən səhifələri.

“Gilə” povestini ancaq ona görə oxumağa maraq göstərdim ki, zövqünə inandığım dostlardan bir neçəsi bu əsərin Əli Əkbər nəsri, Əli Əkbər düşüncəsi üçün yeni başlanğıc olduğunu dedi, yazdı.

Oxudum və məni də sevindirən məhz bu düşüncə və nəsr başlanğıcının yeniliyi oldu. Səhv edə bilərəm, hər halda mənə belə gəlir: beş-altı il qabaq Əli Əkbər “Gilə”nin qəhrəmanlarına da, o əhvalata da yəqin ki, gülüb keçərdi. O beş altı il əvvəl ki, qələm yoldaşımızın hər səhifəsindən kimsə var gücü ilə qışqırırdı.

Ədəbiyyata yenilməyi münasibəti ilə iki daşın arasında yazıçını təbrik etmək olar. Ki, ənənəvi və çox işlənmiş olsa belə, əl bulaşdırılmalı mövzunun hər cür inkarçılıqdan daha vacib olduğunu özünə yaxın buraxıb.

Daha doğrusu, bu həqiqətlə barışıb.

Gilə müharibədən sonra İsveçrəyə sığınan Əşrəf (Martin Müller) adlı ahıl birinin həyatından bəhs edir. Əşrəf bacısı Gilənin itkin düşməsində özünü günahkar bilir və əsirlikdən azad olunandan sonra Avropa ölkəsindən vətənə qayıtmır. Səbəb: anası onu qarğayıb.

“Gilə” müharibəyə görə həyatının nizamı pozulan azərbaycanlı qızının, qadınının, kişisinin

Avropaya çıxması və bu toplumun psixoloji rənginin tanıdılması baxımından maraqlıdır. Xüsusən, erməni işğalının bir azərbaycanlının həyatına vurduğu zərbəni göstərmək

baxımından.

Əsər həm də təfəkkürün dərin qatlarında olan hər cür yersiz anlayış və inamların insan həyatını necə cəhənnəmə döndərdiyini bizə pıçıldayır. Qəhrəman öz-özünə uydurduğu qarğış kabusunun zülmünü-zillətini ömrünün axırına qədər çəkir!

Povestin mövzusunun qürbət və vətən qütblərində dayanması əsərin orta-statistik oxucuya təsir gücünü artırır. Məncə, “Belə dəhşətli əhvalat oxumamışdım” yazan orta-statistik oxucunu cəlb edən məhz bu faciəvi əhvalatdır. Əsərin nüvəsində dayanan hadisə gerçəkdən maraqlıdır. Babalı ədəbiyyatşünasların boynuna: əgər kövrəlmək ciddi ədəbiyyat üçün ölçü meyarıdırsa, povest hətta bir neçə məqamda insanı doluxsundura biləcək dərəcədə maraqlıdır.

İnsan hisslərinə təsir şəksiz ki, ədəbi əsərin siqlət göstəricisidir.

Məsələ gəldi nədən yox, necə yazmağa. Məhz bu məqamda Əli Əkbər ədəbiyyata da, mövzusuna da uduzur. Arzu edirəm, “çox aydın, axıcı dillə yazılıb” oxucu rəyi yazıçını aldatmasın. Zənnimcə, bu əhvalat başqa təhkiyə tələb edirdi. Məsələn, o təhkiyəni oxşar mövzulu (qürbət və vətən anlayışı mənasında) İsi Məlikzadənin “Şehli çəmənlərin işığı” hekayəsində görmək olar ki, məhz mövzunun tələb etdiyi koloriti dil qatının köməyi ilə oxucuda daha dərin təəssürat yaradır.

Təəssüf ki, müəllif qeyri-dəqiq bənzətmələri, çaparaq-tələskən üslubu, naşı dialoqları ilə “çox az əhvalatdan, hadisədən sonra “bunu mütləq yazacam” dediyi “sarsıdıcı-məhvedici” mövzuya kölgə salıb.

Xüsusən əsərin bir neçə səhnəsinin (məhz yazıçı “ehtirası” tələb olunan səhnələrinin) tezbazarlığı oxucuda təəssüf doğurur.

“Gilə”ni dəyərli edən göndərdiyi mesajlar və paralelləridir. O mesajlar və paralellər ki, onu hər bir oxucu ancaq povestlə baş-başa qalanda intim olaraq dərk edə bilər.

Bu qədər sadə.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Mikayıl Müşfiq qadına görə öldürülüb - İddia
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır - Qorxmaz Quliyev yazır...
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020
Qarabağda “iki” alıb, sinifdə qaldığım Vətən - Ramiz Qusarçaylıdan şeirlər...
16:23 08 İyul 2020