news-inner
clock08:30 calendar-gray 16 İyun 2015 view-gray528 dəfə oxunub
view-gray528 dəfə oxunub

Əli Əkbərin nəsr qaydalarını zorlaması

Nə qədər qəribə də olsa, “Amneziya”nı oxuyandan sonra özümə söz vermişdim ki, Əli Əkbəri bir də oxumayacağam.

Əsəri ancaq ona görə yarıda saxlamamışdım ki, patetik çıxmasın, ortalıqda bir həmkar təəssübkeşliyi, ədəbiyyat xətir-hörməti var. Roman səriştəsiz aşpaz əlindən çıxan ala-çiy, yağlı yemək kimi ürəyimi vurmuşdu. Düşüncə, yanaşma, nəsr qaydalarının zorlanması və bu kimi neçə-neçə səbəb...

Səhv etmirəmsə, Əli Əkbər “Amneziya”dan sonra iki roman çap etdirdi. Kitablar haqqında ucundan-qulağından eşitdiklərim qəti marağımı çəkmədi və zövqümü korlamaq istəmədim. Qurmaq, nəsr texnologiyalarını mənimsəyib pis-yaxşı tətbiq etmək zənnimcə hələ ədəbiyyat deyil. Bu mənada nə qədər mübahisəli də olsa, Seymur Baycanın hər cür qurğulardan uzaq nəsri mənə daha maraqlıdır, nəinki Əli Əkbərin qəzəbli, narazı, söyüşcül qəhrəmanları səpələnən səhifələri.

“Gilə” povestini ancaq ona görə oxumağa maraq göstərdim ki, zövqünə inandığım dostlardan bir neçəsi bu əsərin Əli Əkbər nəsri, Əli Əkbər düşüncəsi üçün yeni başlanğıc olduğunu dedi, yazdı.

Oxudum və məni də sevindirən məhz bu düşüncə və nəsr başlanğıcının yeniliyi oldu. Səhv edə bilərəm, hər halda mənə belə gəlir: beş-altı il qabaq Əli Əkbər “Gilə”nin qəhrəmanlarına da, o əhvalata da yəqin ki, gülüb keçərdi. O beş altı il əvvəl ki, qələm yoldaşımızın hər səhifəsindən kimsə var gücü ilə qışqırırdı.

Ədəbiyyata yenilməyi münasibəti ilə iki daşın arasında yazıçını təbrik etmək olar. Ki, ənənəvi və çox işlənmiş olsa belə, əl bulaşdırılmalı mövzunun hər cür inkarçılıqdan daha vacib olduğunu özünə yaxın buraxıb.

Daha doğrusu, bu həqiqətlə barışıb.

Gilə müharibədən sonra İsveçrəyə sığınan Əşrəf (Martin Müller) adlı ahıl birinin həyatından bəhs edir. Əşrəf bacısı Gilənin itkin düşməsində özünü günahkar bilir və əsirlikdən azad olunandan sonra Avropa ölkəsindən vətənə qayıtmır. Səbəb: anası onu qarğayıb.

“Gilə” müharibəyə görə həyatının nizamı pozulan azərbaycanlı qızının, qadınının, kişisinin

Avropaya çıxması və bu toplumun psixoloji rənginin tanıdılması baxımından maraqlıdır. Xüsusən, erməni işğalının bir azərbaycanlının həyatına vurduğu zərbəni göstərmək

baxımından.

Əsər həm də təfəkkürün dərin qatlarında olan hər cür yersiz anlayış və inamların insan həyatını necə cəhənnəmə döndərdiyini bizə pıçıldayır. Qəhrəman öz-özünə uydurduğu qarğış kabusunun zülmünü-zillətini ömrünün axırına qədər çəkir!

Povestin mövzusunun qürbət və vətən qütblərində dayanması əsərin orta-statistik oxucuya təsir gücünü artırır. Məncə, “Belə dəhşətli əhvalat oxumamışdım” yazan orta-statistik oxucunu cəlb edən məhz bu faciəvi əhvalatdır. Əsərin nüvəsində dayanan hadisə gerçəkdən maraqlıdır. Babalı ədəbiyyatşünasların boynuna: əgər kövrəlmək ciddi ədəbiyyat üçün ölçü meyarıdırsa, povest hətta bir neçə məqamda insanı doluxsundura biləcək dərəcədə maraqlıdır.

İnsan hisslərinə təsir şəksiz ki, ədəbi əsərin siqlət göstəricisidir.

Məsələ gəldi nədən yox, necə yazmağa. Məhz bu məqamda Əli Əkbər ədəbiyyata da, mövzusuna da uduzur. Arzu edirəm, “çox aydın, axıcı dillə yazılıb” oxucu rəyi yazıçını aldatmasın. Zənnimcə, bu əhvalat başqa təhkiyə tələb edirdi. Məsələn, o təhkiyəni oxşar mövzulu (qürbət və vətən anlayışı mənasında) İsi Məlikzadənin “Şehli çəmənlərin işığı” hekayəsində görmək olar ki, məhz mövzunun tələb etdiyi koloriti dil qatının köməyi ilə oxucuda daha dərin təəssürat yaradır.

Təəssüf ki, müəllif qeyri-dəqiq bənzətmələri, çaparaq-tələskən üslubu, naşı dialoqları ilə “çox az əhvalatdan, hadisədən sonra “bunu mütləq yazacam” dediyi “sarsıdıcı-məhvedici” mövzuya kölgə salıb.

Xüsusən əsərin bir neçə səhnəsinin (məhz yazıçı “ehtirası” tələb olunan səhnələrinin) tezbazarlığı oxucuda təəssüf doğurur.

“Gilə”ni dəyərli edən göndərdiyi mesajlar və paralelləridir. O mesajlar və paralellər ki, onu hər bir oxucu ancaq povestlə baş-başa qalanda intim olaraq dərk edə bilər.

Bu qədər sadə.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Aktyor vəfat etdi
12:51 14 İyun 2021
Qəbirdə molla ölünün qulağına nə deyir? – Mənasını bilmədiyimiz sirli dəfn adətlərimiz
12:10 14 İyun 2021
“Son zəng”lə bəkarətini itirənlər
11:38 14 İyun 2021
Dahi yazıçıdan yığcam bir şeir - Kimdir ki bu dəniz?
11:01 14 İyun 2021
“Tərəkəmə qadın” filmi çəkilir
10:30 14 İyun 2021
Aysel Əlizadəyə küçədə hücum ediblər: Yazıçı polisə müraciət edib
09:56 14 İyun 2021
Hacıbaba Bağırovun həyat yoldaşı: “Hacının dostu mənə evlilik təklif etdi” - Müsahibə
09:00 14 İyun 2021
Qonşuda bir gözəl vardı... - Ramiz Əzizbəylinin şeirləri
11:01 13 İyun 2021
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olundu
18:30 12 İyun 2021
Məşhur aktrisalar eyni filmdə
17:23 12 İyun 2021
Filmi qorxudan başqa ölkədə çəkdilər: Ölüm fətvası verilən yazıçının romanı necə ekranlaşdı?
16:30 12 İyun 2021
Bu roman yazılmalı deyildi – Seymur özündən yazır...
15:40 12 İyun 2021
Aleksandr Sokurov yeni filmindən danışdı
14:20 12 İyun 2021
Ramil Əhmədin Orxan Pamukla bağlı kitabı çap olundu
12:55 12 İyun 2021
İsa Hüseynovun qızı: “Uşaqları olmadığı üçün anamı ondan boşatdırmaq istəyirmişlər” - Müsahibə
12:30 12 İyun 2021
Məşhur filmin ikinci adı bəlli oldu
11:39 12 İyun 2021
Respublika Gənclər Kitabxanası Belinskiyə həsr olunmuş silsilə materiallar hazırlayıb
10:12 12 İyun 2021
“Almanı atdım xarala” mahnısındakı gizli məna nədir? – Unudulmaz mahnılar
09:03 12 İyun 2021
Kamal Abdullaya "Şərəf" ordeni təqdim edildi
18:42 11 İyun 2021
Nizami haqda yeni monoqrafiya - Rus dilində
18:01 11 İyun 2021