writer1

Qismət

Məqalə sayı

186
clock16:42 calendar-gray 29 Aprel 2015 view-gray217 dəfə oxunub
view-gray217 dəfə oxunub

Poetik radarın yaxaladığı xeyirxah şeirlər

(Jalə İsmayılın “Birnəfəsə” kitabına önsöz əvəzi)

Allen Ginzberq nə vaxtsa provokativ şeirlərindən birində yazmışdı ki, siz şeirin yanından keçsəniz, tanımazsınız, hətta bəlkə tutub şeiri zorladınız da! Bu qəribə ittihamın içində maraqlı bir məqam var. Ginzberq şairlə şair olmayanın fərqini, hiss etməklə vecsizliyi, yanından ötüb keçdiklərimizə münasibət kontekstində qiymətləndirir və buradaca mənim ağlıma onun fikrinin davamı kimi bir metafora gəlir: poetik radar.

Əgər Platon nəzəriyyəsində olduğu kimi ideyalar haradasa ali instansiyada mövcuddursa və yerdəkilər həmin ana ideyaların kölgəsidirsə, onda demək, ikinci dərəcəli də olsa, həmin ideyaları tutmaq, fiksə etmək üçün üçüncü gözə, “poetik radar”lara ehtiyac var. Buna istedad da, təb də, ilham pərisi də demək olar, fərq etməz. Əsas odur ki, mövzuların, duyğuların, düşüncələrin yanından ötüb keçməyəsən; keçirsənsə, demək, sən dünyaya bir qurğusu kəm gəlmisən.

Jalə həmişə poeziyaya iddialı olmadığını desə də (deyir də!), hər zaman şeirdən söhbət gedəndə, çəkingən, narahat əhvala bürünsə də, əslində, onun sadə, öz sərlövhəsi isə desək, “Birnəfəsə” yazılan şeirlərini oxuyanda, görürsən ki, bu şeirlər məhz elə yanından ötüb keçənləri tezcə fiksə etməyi bacaran birinin yazdıqlarıdı. Və qəribə də olsa, sanki bu şeirlər yazılmayıb, uzaq yol gedəndə ürəyimizdə özümüzlə danışmağımız kimi doğulub, dilin ucunda bəstələnib. Amma həm də müxtəlif formalara müraciət, düşünülmüş struktur, daxili bağlar adama əsas verir ki, desin, bu şeirlər nə yazdığını bilən, ağıllı, ayıq bir müəllifin yazdıqlarıdır.

Çox da uzaq olmayan keçmişdə telekanallardan birində poeziya ilə bağlı müzakirəyə qatılmışdım. Verilişin aparıcısı yeni nəsə kəşf edirmişcəsinə məndən soruşmuşdu ki, niyə şairlərimiz vətən haqqında az yazırlar? Onda mövzunun yanından ötüb keçmək üçün zarafatyana demişdim ki, sifariş verən yoxdur. Gülüşmüşdük, söhbətin məcrası dəyişmişdi. Əslində, həmin vaxt zarafatyana dediyim fikirdə bir əks məntiq gizlənmişdi. Elə mövzular var ki, poeziya ilə onların arası yaranışdan sərindir. Özü də qəribədir, istənilən xalqın ədəbiyyatına baxsanız, görərsiniz ki, paradoksal şəkildə şairlər həmin mövzularda xeyli yazıblar, yazmaq istəyiblər: vətən, millət, bayraq və s. Bir sözlə, kürsü poeziyası, deklamasiya şeiri!

Amma doğrudanmı bu mövzularda yazmaq mümkün deyil? Doğrudanmı poeziyanın genetik kodu, qan qrupu bu mövzularla düz gəlmir? Bu uzun-uzadı araşdırma, beyin səyahəti tələb edən sualın cavabını Jalənin bir neçə şeirini oxuyanda tapdım (bilə-bilə şeirlərdən sitat gətirmirəm). Jalənin sirr saxladığım həmin şeirlərini oxuyanda özüm üçün yəqinləşdirdim ki, publisistik tondan, tribunal pafosdan qaçmağın və mövzunu ritmə salınmış jurnalist materialından xilas etməyin yolu, əslində, çox sadədir: öz yaşantından çıxış etmək, yaxud özünə kənardan baxıb özünü bir ayrı obrazla identifikasiya etmək. Çünki vətən təkcə tarix, məktəblər, evlər, meydanlar deyil, o, həm də və bəlkə də daha çox insanlardı – düşünən, sevən, ayrılan, darıxan, təəssüflənən, inanan, inanmayan insanlar. Jalə, fikrimcə, bunu çox aydın şəkildə dərk eləyib.

Ünlü fransız ədəbiyyatşünası Rolan Bart yapon haykuları haqqında yazırdı ki, onlar içində lent olmayan fotoaparatlardı. Aniliyi, qəfilliyi çox gözəl ifadə edən bu deyimi, Jalənin təkcə haykuvari minimalist şeirlərində yox, həm də həcmcə iri şeirlərini oxuyanda bir də xatırladım. Ayrı-ayrı duyğu-düşüncə fraqmentləri tipində olan kiçik şeirlərində də, bütöv, bitkin həcmli şeirlərində də, Jalə, məncə hayku yazan haijinlərin (ustadların) məntiqinə daha yaxındır.

Bir də deyimin tonu məsələsi var. Jalənin şeirlərindəki deyimin tonu (yeri gəlmişkən, məncə hekayələrində də belədir) ən dəlisov duyğunu, ən qəzəbli hissi, çox dəqiq bir həyat müşahidəsini ifadə edəndə də, dostcadır, xeyirxahdır. Bu, fikrimcə, Jalənin şeirləri üçün çox vacib xarakterik nüansdır.

Mən çox gözəl hekayələr müəllifi olan, elə özü də özünü daha çox prozaik kimi görən gülərüz, işgüzar və savadlı bir dostumun şeirləri haqqında yazdım. Qalanı sənlikdi, əziz oxucu. Oxun şirin olsun!

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

“Ah, bu uzun sevda yolu” onlayn nümayiş ediləcək
17:20 16 Yanvar 2021
“Əli Kərim deyib ki, məndən yaxşı yazır” - Azərbaycanlı şairin son müsahibəsi
16:30 16 Yanvar 2021
Muzey və sərgi salonları bu tarixdən fəaliyyətə başlayacaq
15:17 16 Yanvar 2021
Çıxın dağlara-daşlara səpələnək, atışaq - Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:32 16 Yanvar 2021
20 Yanvarla bağlı sənədli film çəkilir - Video
12:15 16 Yanvar 2021
"Xəmsə möcüzəsi" müsabiqəsinə start verildi
11:15 16 Yanvar 2021
Fuad Poladov: “Nəyə görə həbs olunduğumu bilməliydim” – Müsahibə
09:00 16 Yanvar 2021
Onu babasının adıyla çağırdılar, "başı Sovet çəkici ilə əzilməlidir" dedilər, ardıcıl iki dəfə sürgün etdilər - Almas İldırımın məşəqqətli həyatı
20:45 15 Yanvar 2021
“Santa Barbara” serialının qəhrəmanı vəfat etdi
18:46 15 Yanvar 2021
Milli Teatr Vətən müharibəsi iştirakçısını işlə təmin etdi - Foto
18:19 15 Yanvar 2021
Azərbaycanlı rəssamın ABŞ -da fərdi sərgisi açıldı
17:37 15 Yanvar 2021
Cəfər Cabbarlı ilə Səməd Vurğun Onu niyə anlamırdılar?
17:14 15 Yanvar 2021
Görkəmli ingilis rejissorun kitabı Azərbaycan dilində - İlk dəfə
16:30 15 Yanvar 2021
Yaşamak bir ağaç gibi... – Günün şeiri
15:51 15 Yanvar 2021
Ərə vermək üçün yaşını artırdılar, prokuror qaynı oğlunu əlindən aldı, evində ölü tapıldı - Məşhur aktrisanın film kimi həyatı
15:11 15 Yanvar 2021
Netflix “Leyli və Məcnun” filmini çəkdi: Azərbaycanlı oğlan və İndoneziyalı qız - Video
14:31 15 Yanvar 2021
Şuşaya Üzeyir bəylə qayıtmağın fəziləti
14:07 15 Yanvar 2021
Kişiləri öldürüb özü uzun yaşayan qadınlarımız: Dəhşətli statistika
13:29 15 Yanvar 2021
Tacikistan mediası "Nizami ili"ndən yazır
12:45 15 Yanvar 2021
Fransada yaşayan türk yazar: “Hər gün səhər gözümüzü qadın cinayətləri ilə açırıq” – Müsahibə
12:11 15 Yanvar 2021