news-inner
clock13:11 calendar-gray 08 Aprel 2015 view-gray385 dəfə oxunub
view-gray385 dəfə oxunub

Natəvanla Cavidin Allahdan soruşduqları

Fərqli zamanların bənzər düşüncəsi

Müqayisəli ədəbiyyat eyni mövzuya bənzər münasibətlərin kontekstini açmaq üçün kara gəlir. Bu yazıda Xurşidbanu Natəvanın bir qəzəli ilə Hüseyn Cavidin “Kor ərəbin mahnısı” kimi artıq xalqımızın yaddaşına hopmuş, "Şeyx Sənan" əsərində İkinci Korun dilindən deyilən şeirin müqayisəsinə nəzər yetirəcəyik. Hər iki şeirə baxaq:

X.Natavanın qəzəli:

Nə mən olaydım, ilahi, nə də bu aləm olaydı!
Nə də bu aləm əra dil müqəyyədi-qəm olaydı!

Nə hicr atəşinə odlanıb yanaydı dilim ki,
Nə eşqin içrə könül böylə şadü xürrəm olaydı!

Nə sərv qəddin olaydı, nə həsrətinlə gözüm kur,
Nə ruzgari-fəraqində qamətim xəm olaydı!

Nə bəhr olaydı, nə ümman, nə böylə göz yaşı cari,
Nə gül üzündə, ilahi, bu növ-şəbnəm olaydı!

Nə gül olaydı, nə gülzari-gülşənin dəxi seyri,
Nə xari-möhnəti-bülbül səninlə möhkəm olaydı!

Nə Misr olaydı, nə Kənan, nə həzrəti-Yəqub,
Nə xar olub qəmi-hicranda, qərqi-matəm olaydı!

Nə şah olaydı, nə zindan, nə karvan güzəri,
Nə Yusifi bu bəlada görən bir adəm olaydı!

Nə bəzm olaydı, nə bazari-Yusif əhvalı,
Nə rəhgüzərdə Züleyxa qəmlə həmdəm olaydı!

Nə ah olaydı, nə əfsus, nə parə-parə könül,
Nə Natəvanın, ilahi, həvəsi dəhrəm olaydı!

H.Cavid “Şeyx Sənan” əsərində İkinci Korun dediyi şeir:

Nə eşq olaydı, nə aşiq, nə nazlı afət olaydı,
Nə xəlq olaydı, nə xaliq, nə əşki-həsrət olaydı.


Nə dərd olaydı, nə dərman, nə sur olaydı, nə matəm,
Nə aşiyaneyi-vüslət, nə bari-firqət olaydı.


Könüldə nuri-məhəbbət, gözümdə pərdeyi-zülmət.
Nə nur olaydı, nə zülmət, nə böylə xilqət olaydı

.
Nədir bu xilqəti-bimərhəmət, bu pərdəli hikmət?
Bu zülmə qarşı nolur bir də bir ədalət olaydı.


Tükəndi taqətü səbrim, ədalət! Ah, ədalət!
Nə öncə öylə səadət, nə böylə zillət olaydı.

“Nə” inkar şəkilçisinin köməyi ilə yaradılan qarşılıqlı inkar prinsipləri hər iki poetik nümunədə olduqca gözəl əksini tapıb. Şeirin mayasında qəmi, qüssəni, ədalətsizliyi yaradan səbəblərlə yanaşı onlara qarşı gözəgörünməz suallar da ortalığa çıxır:

Niyə eşq var ki, biz də onun həsrətini çəkək?

Niyə aləm var ki, biz bu aləm üçün onun rəbbindən mədəd diləyək?

Niyə Yusifin qəmi olmalıdır ki, Züleyxa da onun həmdərdi olsun?

Niyə Yusifi günahsız yerə quyuya salırdılar ki, sonra da onu kimsə görüb xeyirxahlıq edəydi?

Niyə zillət çəkdirirlər ki, sonra da ədalət umaq?

Niyə əvvəlki səadətlə xoşbəxt olub, niyə zillətli aqibətlə hər şey gözümüzdən tökülməlidir?

Niyə gül yaradılıb ki, xarı-bülbül də onun eşqindən zülm çəkə?

Niyə dərd yaradılıb ki, dərman da onu şəfaya çatdırsın?

Əslində, sadaladığım suallar gözəgörünməz şəkildə hər iki poetik nümunədə var. Eşq olmasaydı həsrət, xaliq olmasaydı xilqət, dərman olmasaydı dərd, Yusif zindana düşməsəydi yolçu xeyirxahlığı, zülm olmasaydı ədalət istəyi olmazdı. Maraqlıdır ki, bu suallar təkcə bir insanın, obrazın dünyaya ünvanladığı suallar deyil, həm də gözəgörünməzdən “soruşulanlardır”. Maraqlıdır ki, hər iki mətn insanın dünyanı anlayıb anlamamağı üstündə qurulub. Fikrimi əsaslandırım:

Biz anlayırıq ki, dərd (xəstəlik) olmalıdır ki, dərmanın qədri bilinsin, amma həm də qəlbimizdə bir sual da özünə yer edir: olmazdımı, dərd olmayaydı ki, dərmana da ehtiyac qalmayaydı?

Burda maraqlı olan nədir? Bu sualı verəndə, cavabını tapan da elə sual verən insandır. Deməli, Allah qəlbimizə şübhəni də inamı da qoyub, sadəcə biz inanmayanda şübhələnirik, inananda cavab tapırıq, hər şey adi görünür. Onda belə bir sual da yaranır: başdan sona suallarla dolu olan hər iki şeir şübhənin – iki şair inamsızlığının məhsuludur? Cavab: Xeyr. Ona görə ki, onlar sualın özündə, əslində, cavabı da təqdim edirlər, sadəcə biz o cavaba məhz o suallar vasitəsiylə çatırıq.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Rejissor öz ölümündən film çəkdi
15:10 21 Sentyabr 2021
Məktəb oxumayan yazıçı Nobeli necə aldı?
14:12 21 Sentyabr 2021
Fotoqraflar arasında müsabiqə elan olundu
13:02 21 Sentyabr 2021
Qardaşının ölümünü ondan gizlədilər, həkimlər övlad qadağası qoydu, “Ağlama, Zaur” şeirini yazdı - Anar Təhminəni onun həyatından götürmüşdü?
12:10 21 Sentyabr 2021
Şəhid anasının əli ilə veriliş bağlayan Tolik
11:33 21 Sentyabr 2021
Səməd Vurğuna görə ianə toplanır – Foto
11:01 21 Sentyabr 2021
Laçında teatr açmaq istəyən aktyor – Müzakirə
10:33 21 Sentyabr 2021
Çingiz Abdullayev Vətən müharibəsindən hekayə yazdı – Mətn
10:05 21 Sentyabr 2021
Məşhur müğənni əməliyyat olundu
09:31 21 Sentyabr 2021
Toy gecəsi mahnıya görə döyülən gəlin – Yeni hekayə
09:01 21 Sentyabr 2021
Vyetnam prezidenti ilə dostluq edən, 4 qardaşını vaxtsız itirən, Türkan Şorayı filmə çəkən Xalq artistimiz - Maraqlı faktlar
21:00 20 Sentyabr 2021
Qarabağda 15 tarix-memarlıq abidəsi pasportlaşdırılıb
18:59 20 Sentyabr 2021
Pikassonun əsərləri Fransa hökumətinə bağışlanacaq
18:31 20 Sentyabr 2021
Britaniya filmi beynəlxalq müsabiqədinin qalibi oldu
18:00 20 Sentyabr 2021
Uşaqları sevməyimizin sirri - Sahib Altay yazır...
17:16 20 Sentyabr 2021
Məmməd Əmin Rəsulzadənin nəvəsinin ölüm anı lentə alınıbmış - İlk dəfə - Video
16:38 20 Sentyabr 2021
Soyuq burnunla toxunursan üzümə - Rasim Qaracadan şeirlər
16:17 20 Sentyabr 2021
Səyyad Əlizadədən xəbər var
15:30 20 Sentyabr 2021
Ölkəmiz Tallində keçirilən festivalda təmsil olunub -Fotolar
15:20 20 Sentyabr 2021
Ramiz, Əkrəm, Seymur... – Oxucular kimi görmək istəyir? - Sorğu
14:41 20 Sentyabr 2021