Bu gün tanınmış argentinalı yazıçı Xulio Kortasarın anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

O, sadəcə yazıçı deyildi; o, reallığın sərhədlərini pozan bir sehrbaz, caz musiqisinin ritmi ilə yazan bir üsyankar idi. Kortasar haqqında diqqət çəkən ilk məqam hər zaman onun fiziki görünüşü olub.

Boyu 1.93 metr olan bu nəhəng adam qəribə bir "lənətə" (və ya lütfə) sahib idi: o, heç vaxt qocalmırdı. Hətta 50 yaşında belə ona 20–25 yaşlı bir gənc kimi baxırdılar; üzündə qırış yox idi, baxışları isə uşaq kimi saf, lakin narahat idi.

Tibbi baxımdan bu hal akromeqaliya ilə əlaqələndirilsə də, ədəbi mühitdə zarafatla deyirdilər: “Kortasar, yəqin ki, öz hekayələrindəki zamanı donduran vampirlərdən biri ilə müqavilə bağlayıb”.

Argentina ədəbiyyatının iki qütbü var idi: Borxes və Kortasar. Borxes mühafizəkar, akademik və soyuq idisə, Kortasar inqilabçı, çılğın və “küçənin səsi” idi. Gənc Xulionun ilk hekayəsini (“Zəbt olunmuş ev”) jurnalda çap edən məhz Borxes olsa da, sonradan siyasi baxışları onları qarşı-qarşıya qoydu. Peron hökumətinə nifrət etdiyi üçün Argentinanı tərk edib Parisə köçən Kortasar ömrünün sonuna qədər “könüllü sürgün” həyatı yaşadı. O, Latın Amerikasındakı solçu inqilabları dəstəklədiyi halda, Borxes onu “sadəlövh kommunist” adlandırırdı. Lakin Kortasar siyasəti də ədəbiyyat kimi qeyri-standart görürdü; o, hətta “Fantomas” komikslərinin qəhrəmanından istifadə edərək transmilli korporasiyalara qarşı siyasi pamfletlər yazacaq qədər cəsarətli və “qeyri-ciddi” idi.

Kortasar ədəbiyyatda ən böyük “xuliqanlığı”nı “Xana-xana” romanı ilə etdi. Bu kitab ədəbi dünyada şok effekti yaratdı. Kortasar oxucuya meydan oxudu: “Bu kitabı istədiyin kimi oxu!” Kitabın fəsilləri qarışıq idi; oxucu 1-ci fəsildən başlayıb sona qədər gedə bilərdi, ya da müəllifin təklif etdiyi mürəkkəb sxemlə bir fəsildən digərinə “tullana” bilərdi. Bəzi tənqidçilər bunu “dahilik”, bəziləri isə “oxucuya qarşı hörmətsizlik və ədəbi xaos” adlandırdı. Amma fakt bu idi ki, Kortasar roman janrının skeletini sındırmışdı və sübut etmişdi ki, həyat kimi ədəbiyyat da xətti deyil, labirintdir.

Onun dünyagörüşündə insanlar iki qrupa bölünürdü: “kronoplar” və “famalar”. Bu bölgü müəllifin “Kronopların və famaların hekayələri” kitabında öz əksini tapmışdı. “Famalar” nizam-intizamlı, darıxdırıcı, hər şeyi planlayan, cəmiyyətin dayaqları sayılan insanlardır. “Kronoplar” isə yaşıl rəngli, dağınıq, xəyalpərəst, daim problemlər yaradan, lakin həyatın dadını çıxaran, şeiriyyət dolu məxluqlardır. Kortasar özünü birmənalı şəkildə “kronop” hesab edirdi. O, məişət qayğılarına, rəsmiyyətə və ciddiyyətə nifrət edirdi. Onun qəhrəmanları metroda, körpülərdə və liftlərdə adi reallıqdan qopub başqa ölçülərə keçirdilər. O, Markesdən fərqli olaraq, möcüzəni ucqar kəndlərdə deyil, Parisin boz küçələrində, metro vaqonlarının səs-küyündə axtarırdı.

Şəxsi həyatı da əsərləri kimi dramatik və gözlənilməz idi. İki dəfə evlənsə də, ömrünün son eşqi Karol Danlop ilə münasibəti əsl faciəyə çevrildi. Onlar birlikdə qeyri-adi bir layihəyə başladılar: Parisdən Marselə gedən yolu 33 günə qət etmək (halbuki bu yol maşınla cəmi bir neçə saatlıqdır). Qayda belə idi: hər dayanacaqda durmalı və bunu qələmə almalı idilər. Nəticədə “Kosmonavtlar şosesinin avtonavtları” kitabı yarandı. Lakin bu səyahət zamanı həm Xulio, həm də Karol ağır xəstə idilər. Karol kitab çap olunmadan vəfat etdi. Kortasar isə sevgilisindən sonra cəmi iki il yaşaya bildi. O, bu kitabı Karolun xatirəsinə həsr etdi və bir daha özünə gələ bilmədi.

12 fevral 1984-cü ildə Kortasar Parisdə vəfat edəndə rəsmi ölüm səbəbi leykoz (qan xərçəngi) göstərildi. Lakin illər sonra ən yaxın dostlarından biri, yazıçı Kristina Peri Rossi ədəbi dünyanı silkələyən bir iddia irəli sürdü. Onun sözlərinə görə, Kortasar leykozdan deyil, o dövrdə hələ adı yeni hallanan və böyük utanc mənbəyi sayılan QİÇS-dən (SPİD) dünyasını dəyişmişdi. İddiaya görə, Kortasar bir neçə il əvvəl Fransanın cənubunda mədə qanaması səbəbindən xəstəxanaya düşmüş və orada ona infeksiyalı qan köçürülmüşdü. Həm özü, həm də sevgilisi Karol bu “lənətli qanın” qurbanı olmuşdular. Bu versiya rəsmi olaraq təsdiqlənməsə də, Kortasarın ölümünün ətrafındakı sirr pərdəsi hələ də tam qalxmayıb. Xulio Kortasar caz musiqisini sevdiyi kimi yaşadı – improvizələrlə dolu, ritmik və gözlənilməz sonluqla. O, bir dəfə demişdi: “Mən ölümsüzlüyə inanmıram, amma pis bir vərdişim var: ölmürəm”.

• Con Dos Passos Ədəbiyyat Mükafatının qalibi açıqlandı
• Acım acıdır, şirinim xoş gəlməz daha - Şaiq Vəli
• Sənətkarlar parazitdir, şairləri şəhərdən qovun... - Dahi, yoxsa diktator?