Bu gün tanınmış Danimarka yazıçısı, müəllim və pasifist siyasətçi, Nobel Sülh Mükafatı laureatı Fredrik Bayerin doğum günüdür.
Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.
Tarixin tozlu səhifələrini vərəqləyərkən qarşımıza çox qəribə talelər çıxır. Bir vaxtlar əlində silahla səngərdə düşmən gözləyən zabitin, illər sonra dünyanın ən ali sülh mükafatını alacağını kim təsəvvür edə bilərdi? Danimarkalı yazıçı, müəllim və pasifist siyasətçi Fredrik Bayer məhz belə bir ziddiyyətli, lakin işıqlı yolun yolçusu idi. Onun həyatı barıt qoxusundan təmizlənib, qələmin və diplomatiyanın gücü ilə yenidən inşa edilmiş bir sülh abidəsidir.
Fredrik Bayerin hekayəsi bir keşiş ailəsində, mənəvi dəyərlərin uca tutulduğu bir mühitdə başlayır. Lakin gənclik illəri onu heç də kilsə kürsüsünə deyil, ordu sıralarına aparır. 1864-cü ildə Danimarka ordusunun baş leytenantı kimi Prussiya və Avstriyaya qarşı döyüşən Bayer, müharibənin soyuq və amansız simasını ən ön cəbhədə görür. Məhz bu qanlı təcrübə onun ruhunda böyük bir qırılma yaradır. O, başa düşür ki, qələbənin də, məğlubiyyətin də qiyməti eynidir: insan həyatı. 1865-ci ildə hərbi geyimini əynindən çıxaran Bayer, ömrünün qalan hissəsini bu geyimin bir daha heç kim tərəfindən geyinilməməsi ideyasına həsr edir.
Kopenhagenə köçdükdən sonra o, müəllimlik və yazıçılıqla məşğul olur, lakin onun əsl missiyası parlament kürsüsündə başlayır. 23 illik deputatlıq fəaliyyəti ərzində Bayer, dövrü üçün inqilabi sayıla biləcək bir fikri müdafiə edir: Beynəlxalq Arbitraj. O, dövlətlər arasındakı münaqişələrin toplarla deyil, hüquq masası arxasında həll edilə biləcəyinə inanırdı. Onun bu inadkar mübarizəsi Danimarkanın neytrallıq siyasətinin təməl daşına çevrilir.
Bayerin mübarizəsi təkcə sərhədlərlə bitmirdi. O, həm də daxili azadlığın - qadın hüquqlarının fədakar müdafiəçisi idi. Həyat yoldaşı Matilde ilə çiyin-çiyinə verərək "Danimarka Qadınlar Cəmiyyəti"ni qurması, onun sülhü təkcə ölkələr arasında deyil, həm də cəmiyyətin daxilində, ailədə və fərdlər arasında axtardığının sübutu idi.
Onun fəaliyyəti dünya miqyasında əks-səda doğurmaya bilməzdi. Beynəlxalq Sülh Bürosunun qurucusu və ilk prezidenti kimi Bayer, Avropada sülh hərəkatının intellektual mərkəzinə çevrilir. 1908-ci ildə layiq görüldüyü Nobel Sülh Mükafatı, əslində illər əvvəl döyüş meydanında silahını yerə qoyan o gənc zabitin humanist ruhuna verilmiş ən böyük dəyər idi.
Fredrik Bayer 1922-ci ildə Kopenhagendə gözlərini əbədi yumanda özündən sonra təkcə kitablar və qanun layihələri deyil, həm də böyük bir ümid buraxdı. O, bizə sübut etdi ki, ən qatı hərbçi belə sülhün ən sadiq əsgərinə çevrilə bilər.
Bu gün onun ədəbi mirası, sülhün sadəcə müharibənin olmaması deyil, ədalətin və insan hüquqlarının təntənəsi olduğu gerçəkliyində yaşamağa davam edir.
