Kulis.az İbrahim Azizin "Məsumiyyət muzeyi" serialı haqqında yazısını təqdim edir.

Nobel mükafatlı yazıçı Orxan Pamukun eyniadlı romanı əsasında çəkilən və 13 fevral 2026-cı ildə "Netflix" platformasında tamaşaçılara təqdim edilən "Məsumiyyət muzeyi" serialı qısa müddət ərzində həm Türkiyədə, həm də dünyada böyük rezonans doğurmağı bacardı. 1970-ci illərin İstanbulunda cərəyan edən bu ekran əsəri sadəcə bir sevgi hekayəsini deyil, həm də dövrün sosial dinamikasını, Qərbə inteqrasiya ilə ənənəvi dəyərlər arasında qalan cəmiyyəti, sinfi fərqlilikləri və cəmiyyətin qadına baxış bucağını ustalıqla əks etdirir. Doqquz seriyadan ibarət olan bu mini-serialın rejissor kürsüsündə "Kulüp" serialından da tanıdığımız Zeynəb Günay əyləşir, ssenarisi isə Ərtan Qurtulan tərəfindən qələmə alınıb. Baş rolları Səlahəddin Paşalı (Kamal) və Eylül Lize Kandemir (Füsun) paylaşır. Aktyor heyətində eyni zamanda Oya Unustası (Sibel), Tilbe Saran, Ərcan Kəsal, Bülənt Əmin Yarar və Gülçin Kültür Şahin kimi təcrübəli adlar yer alır. Hekayə İstanbulun varlı və zadəgan ailələrindən birinin oğlu Kamal ilə uzaq və kasıb qohumu Füsun arasındakı təlatümlü, ehtiraslı və getdikcə böyük bir vurğunluğa çevrilən münasibəti diqqət mərkəzində saxlayır.



Serialın yayımlanması cəmiyyətdə və mədəniyyət sferasında sözün əsl mənasında partlayış effekti yaratdı. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri serialın kitab satışlarına və oxucu marağına göstərdiyi misilsiz təsir oldu. Ekran əsərinin izləyici ilə görüşdüyü ilk həftədə Orxan Pamukun "Məsumiyyət muzeyi" romanının satışları əvvəlki həftəyə nisbətən düz 885 faiz artdı. Eyni dövrdə internet üzərindən axtarışlarda 1528 faizlik rekord bir sıçrayış qeydə alındı və bir çox rəqəmsal platformalarda, eləcə də fiziki mağazalarda kitabın ehtiyatları tamamilə tükəndi. Statistikalar göstərir ki, kitaba maraq göstərən kütlənin 70 faizini qadınlar təşkil edib. Yetmişin üzərində nəşri olan və yeddi yüz mindən çox satan bu əsərin yenidən populyarlaşması, serialın sadəcə vizual bir istehlak məhsulu olmadığını, eyni zamanda ədəbiyyata olan marağı yenidən canlandıran güclü bir katalizator olduğunu sübut edir.

Bununla yanaşı, Türkiyədəki mədəni turizmə və yerli iqtisadiyyata da ciddi təsir müşahidə edildi. İstanbulun Çukurcuma səmtində yerləşən və birbaşa romanın motivləri əsasında illər əvvəl şəxsən Orxan Pamuk tərəfindən qurulan gerçək "Məsumiyyət muzeyi" son on beş gün ərzində öz tarixinin ən sıx ziyarətçi axınına məruz qaldı. İzləyicilər serialda gördükləri detalları – Kamalın Füsunun xatirəsi olaraq böyük bir şövqlə topladığı sırğaları, saç sancaqlarını, qadının dodaq boyasının izi qalmış minlərlə siqaret kötüyünü, köhnə qəzet kəsiklərini və digər xırda məişət əşyalarını real həyatda görmək üçün muzeyin qarşısında uzun növbələr yaratdılar. Bu muzey eşqin uca bir hiss, yoxsa insanı məhv edən bir xəstəlik olması dilemmasını izləyicinin beynində bir daha canlandırır.

Serialın Türkiyədə yaratdığı ən cəlbedici və ictimaiyyətdə geniş müzakirə olunan məsələlərdən biri onun feminizm, gender bərabərliyi və qadın hüquqları kontekstində verdiyi dərindən hiss edilən mesajlar oldu. Əsasən kişi obrazın patoloji sevgisi ətrafında qurulan bir hekayə olmasına baxmayaraq, rejissor Zeynəb Günay həm vizual dil, həm də ssenariyə əlavə etdiyi kiçik detallarla 1970-ci illərin patriarxal cəmiyyətində qadınların necə qurbana çevrildiyini (o cümlədən, qadınların üzləşdiyi psixoloji və ictimai basqıları) xüsusi olaraq ön plana çıxarmağı bacarıb.

Xüsusilə Füsun və Bəlqıs personajları üzərindən qurulan həssas paralellər, eləcə də arxa planda kadrları bəzəyən məişət zorakılığı və qadın cinayətləri ilə bağlı real qəzet xəbərləri dövrün qadın məşəqqətlərini izləyiciyə sakit, lakin son dərəcə sarsıdıcı bir şəkildə çatdırır. Bu cəsarətli detallar serialın sadəcə sevgi üçbucağı ətrafında məhdudlaşmasına imkan vermədi, eyni zamanda qadının cəmiyyətdəki ikinci dərəcəli mövqeyi ətrafında sosial mediada və mətbuatda geniş feminist müzakirələrin alovlanmasına səbəb oldu.

Bütün bu aydın görünən məqamlardan əlavə, ekran əsərinin az bilinən və diqqətçəkən bir neçə pərdəarxası sirri də mövcuddur. Məsələn, serialın çəkilişləri zamanı estetik reallıq hissini maksimum səviyyəyə çatdırmaq və Orxan Pamukun dünyasına sadiq qalmaq üçün muzeydəki tarixi əşyaların eynilə bənzərləri çox böyük zəhmətlə yenidən hazırlanıb. Hətta daha maraqlısı odur ki, bəzi xüsusi və yaxın plan səhnələrində birbaşa Çukurcumadakı muzeydə mühafizə olunan orijinal əşyaların özlərindən istifadə edildiyi məlum olub.

Digər bir maraqlı fakt isə odur ki, serialın təntənəli təqdimat mərasimi məhz İstanbulda – romanın süjetində və Kamalın həyatında xüsusi simvolik yer tutan məkanlardan birində, 'Hilton' otelində baş tutdu. Bu da bədii hekayə ilə gerçəkliyin kəsişdiyi əhəmiyyətli bir addım kimi qiymətləndirildi. Çəkiliş prosesində müəllif Orxan Pamukun tez-tez çəkiliş meydançasında olması və komandaya mənəvi dəstək verməsi aktyorların öz obrazlarını daha dərindən mənimsəməsinə şərait yaradıb. Musiqi seçimləri isə serialın ən çox mübahisə və fikir ayrılığı yaradan tərəflərindən biri oldu; bəzi tənqidçilər və izləyicilər 70-ci illərin o ağır, nostaljik və həzin atmosferini qəfildən pozan müasir rok musiqilərinin (xüsusilə ingilis dilindəki mahnıların) kadrlara daxil edilməsini sərt tənqid etdilər.

Lakin bir çoxları bu musiqi seçimlərinin xarakterlərin, xüsusən də Füsunun daxili üsyanını, səssiz qışqırıqlarını və emosional partlayışlarını ifadə etmək üçün yaradıcı qrup tərəfindən şüurlu şəkildə edildiyini düşünür.

Bütövlükdə, “Məsumiyyət muzeyi” tamaşaçıya sadəcə köhnə İstanbul küçələrində gəzişmək fürsəti verən adi bir sevgi hekayəsi təqdim etmir; o, həm də fərdi yaddaşın necə formalaşdığını və sevginin insan psixologiyasını necə kökündən dəyişdirə biləcəyini bütün incəlikləri ilə araşdırır. Serial yerli bir Türkiyə hekayəsini qlobal səviyyədə başa düşülən, eyni zamanda sosial problemləri gizlətməyən təsirli bir vizual arxivə çevirərək, müasir ekran əsərləri arasında artıq öz güclü və sarsılmaz yerini təmin etmişdir.

• Haaqa məktəbinin ən realist rəssamı - O, qohumu Van Qoqa nə öyrətmişdi?
• Türk ədəbiyyatını ingiliscə oxuyanlar - İbrahim Aziz
• Azərbaycan Omanda beynəlxalq forumda təmsil olundu