Bu gün Livan əsilli yazıçı və jurnalist Əfifə Kərəmin doğum günüdür.

Kulis.az müəllifin “Bədiə və Fuad” romanından bir hissəni təqdim edir:

Qaranlıq otağın pəncərəsindən sızan solğun ay işığı masanın üzərinə səpələnmiş kağızlara həzin bir nur salırdı. Şərqin əsrlərlə formalaşmış və dəyişməz görünən qaydaları ilə Qərbin yeni, lakin hələ tam mənimsənilməmiş azadlıq ideyaları arasında vurnuxan bu gənc qadın üçün gecələr sadəcə istirahət vaxtı deyildi. Gecələr onun daxili dünyası ilə təkbətək qaldığı, ruhunun zəncirlərini qırmağa çalışdığı yeganə sığınacaq idi.

O, qələmi əlinə alaraq bir anlıq tərəddüd etdi. Şərqdə doğulmuş bir qadının öz səsini ucaltması, duyğu və düşüncələrini açıq şəkildə kağıza köçürməsi böyük cəsarət, bəlkə də, dövrün ənənələrinə açıq meydan oxumaq demək idi. Lakin susmaq özünü diri-diri məzara gömməyə bərabər idi.

– Biz nə vaxta qədər başqalarının yazdığı taleyi yaşamağa məcbur olacağıq? – deyə Bədiə pıçıldadı. Onun səsi bomboş otaqda əks-səda versə də, bu pıçıltıda minlərlə susdurulmuş qadının fəryadı gizlənmişdi.

O, pəncərəyə yaxınlaşdı. Uzaqda, mühacirət etdikləri bu yad şəhərin işıqları yanırdı. Nyu-Yorkun gurultulu və soyuq küçələri ilə doğulub-böyüdüyü Livan kəndinin sakit, zeytun ətirli təpələri arasında dərin bir uçurum var idi. Onun doğulduğu torpaqlarda qadın olaraq dünyaya göz açmaq elə ilk andan başqalarının iradəsinə tabe olmaq demək idi. Bu, atanın, qardaşın, həyat yoldaşının kölgəsində yaşamaq, öz arzularını başqalarının rahatlığı yolunda qurban vermək idi... Burada, okeanın o tayında isə insanlar azadlıqdan danışırdılar. Lakin bu azadlıq Şərqdən gələn qadın üçün tam əlçatan deyildi. Çünki cəmiyyətin yazılmamış qanunları coğrafi sərhədləri aşsa da, insanların zehnindəki zəncirlər olduğu kimi qalırdı.

Dəhlizdən Fuadın addım səsləri eşidildi. Bədiə kağızları tələsik gizlətməyə çalışmadı; o, artıq özünü olduğundan fərqli göstərmək istəmirdi. Fuad otağa daxil olanda Bədiənin masaya söykənib ona baxdığını gördü. Kişinin gözlərində həm təəccüb, həm də bir qədər narahatlıq oxunurdu. Fuad Bədiəni sevirdi, lakin bu sevgi dövrün kişilərinə xas sahiblənmək hissindən azad deyildi. O, Bədiənin ağıllı və təhsilli olmasını bəyənsə də, bu ağlın cəmiyyətin qoyduğu çərçivələri aşmasını istəmirdi.

– Hələ də yatmamısan, Bədiə? – deyə Fuad mülayim, lakin təkidli tonla soruşdu. – Yenə o yazılarla məşğulsan? Bu qədər dərinə getməyin nə mənası var? Cəmiyyəti dəyişmək sənin öhdənə düşməyib. Sən qadınsan, öz xoşbəxtliyini ailənin sakitliyində axtarmalısan.

Bədiə yavaşca başını qaldırdı. Onun gözlərindəki qətiyyət Fuadın sözlərini sanki havada dondurdu.

– Ailənin sakitliyi? – Bədiə sakit, amma kəsərli səslə cavab verdi. – Əgər o sakitlik bir insanın öz mənliyini, ruhunu inkar etməsi hesabına başa gəlirsə, ona sakitlik deməzlər, Fuad. Bu, sadəcə rahat görünən bir əsarətdir. Mənim cəmiyyəti dəyişmək kimi bir iddiam yoxdur, amma susa da bilmirəm. Əgər hamı "mən bir nəfərəm" deyib sussaydı, dünya hələ də cəhalət qaranlığında boğulardı.

Fuad masaya yaxınlaşıb əlini Bədiənin çiyninə qoydu. Onun səsində inciklik hiss olunurdu:

– Mən sənə pis baxan adam deyiləm, Bədiə. Sənə hər cür imkan yaratmışam. Başqa qadınların arzuladığı həyatı sənə mən təqdim edirəm. Niyə bunlarla kifayətlənmirsən? Niyə həmişə əlçatmaz xəyalların arxasınca qaçırsan?

Bədiə ayağa qalxdı. Fuadın əli onun çiynindən sürüşüb düşdü.

– Çünki qadına lazım olan tək şey yaxşı geyim, rahat ev və təhlükəsizlik deyil! – Bədiənin səsi bu dəfə daha gur çıxdı. – Bizi var-dövlətlə, rahatlıqla aldatmağa çalışırlar. Lakin qadının da düşünən beyni, duyan ürəyi və öz iradəsi var. Biz sadəcə kişilərin həyatını bəzəyən əşya və ya onların nəslini davam etdirən vasitə deyilik. Mən azad düşünmək, azad sevmək və öz yolumu özüm seçmək istəyirəm. Əgər məni həqiqətən sevirsənsə, mənliyimə hörmət etməlisən, məni çərçivəyə salmağa çalışmamalısan.

Fuad bir anlıq nə deyəcəyini bilmədi. O, qarşısındakı qadının necə dəyişdiyini, daha doğrusu, öz daxili gücünü necə kəşf etdiyini görürdü. Fuad Bədiəni itirməkdən qorxsa da, cəmiyyətin onlar haqqında nə deyəcəyindən də çəkinirdi. Şərq kişisinə xas məğrurluq və kök salmış ənənələr onu geri çəkirdi.

– Cəmiyyət belə qadınları bağışlamır, Bədiə, – deyə Fuad dilləndi. – Səni tənqid edəcəklər, haqqında nalayiq sözlər danışacaqlar. Hətta doğma el-oban belə səndən üz çevirəcək.

Bədiə gülümsədi. Bu təbəssümdə həm kədər, həm də sarsılmaz bir inam var idi.

– Tənqid olunmaqdan qorxsaydım, heç ilk cümləmi də yazmazdım. Tarixdə iz qoyan heç bir həqiqət alqışlarla qarşılanmayıb. Əvvəlcə inkar edirlər, sonra gülürlər, daha sonra səninlə mübarizə aparırlar və nəhayət, həmin həqiqəti qəbul edirlər. Mən bu yola şöhrət üçün çıxmamışam. Mən istəyirəm ki, gələcək nəsillərin qadınları daha az əzab çəksinlər, öz hüquqlarını tələb edə bilsinlər. Əgər mənim çəkdiyim əzab başqa bir qadının gözünü açacaqsa, mən bu mübarizəyə hazıram.

O, yenidən masanın arxasına keçib qələmi əlinə aldı. Fuad bir müddət ona susqunluqla baxdı. Anladı ki, qarşısındakı qadın artıq əvvəlki Bədiə deyil; o, taleyini qələmi ilə yazmağa qərar vermiş bir mütəfəkkirdir. Fuad yavaş addımlarla otaqdan çıxdı və qapını arxasınca örtdü.

Bədiə tək qaldı. Otağa yenidən sakitlik çökdü. Lakin bu sakitlik artıq əvvəlki kimi ağır və boğucu deyildi. Bədiə kağızın üzərinə əyilib yazmağa davam etdi:

"Qadının azadlığı cəmiyyətin azadlığıdır. Şərq öz qadınlarını zəncirdə saxladıqca, heç vaxt həqiqi tərəqqiyə nail ola bilməyəcək. Çünki kor olan ana öz övladına işığı göstərə bilməz. Biz işıq olmalıyıq – həm özümüz, həm də gələcəyimiz üçün..."

Gecənin qaranlığı tədricən çəkilir, pəncərədən dan yerinin ilk şəfəqləri görünürdü. Bədiə bilirdi ki, qarşıda onu çətin və kəşməkeşli bir yol gözləyir. Amma o, artıq qorxmurdu. Çünki o, öz səsini tapmışdı və bu səsi daha heç bir qüvvə susdura bilməyəcəkdi.

• Heç kimin tanımadığı rəssamın şedevri - Adi səhər yeməyi necə sənət əsərinə çevrildi?
• Mədəniyyət sahəsində qrant müsabiqələrinin keçirilməsi Qaydası təsdiqləndı
• AzTV-də tezliklə yayımlanacaq “Uzun Həsən” filminin yeni anonsu yayımlandı