Bu gün görkəmli Meksika rəssamı Frida Kalonun doğum günüdür.

Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.

Maqdalena Karmen Frida Kalo i Kalderon 1907-ci il iyulun 6-da Meksikada, Koyoakan qəsəbəsində yerləşən məşhur "Mavi Ev"də (La Casa Azul) anadan olub. Ancaq o, hər zaman doğum tarixini Meksika inqilabının başladığı 1910-cu il olaraq qeyd edirdi. Frida həyatının inqilabla başlamasını istəyirdi və doğrudan da, onun bütün ömrü sona qədər bir inqilab olaraq qaldı.

Fridanın həyatla ilk mübarizəsi hələ altı yaşında ikən başladı. O, uşaq iflici (polio) xəstəliyinə tutuldu. Aylarla yataqda qalan balaca Fridanın sağ ayağı sol ayağına nisbətən daha qısa qaldı. Həmyaşıdları ona "Taxta qıçlı Frida" deyə gülür, onu ələ salırdılar. Lakin o, sınmadı. Qüsurlarını gizlətmək üçün uzun, rəngarəng Meksika ətəkləri geyinməyə başladı. Bu ətəklər sonradan onun ən böyük vizual simvoluna çevriləcəkdi. Ayağının zəifliyinə baxmayaraq, o, üzgüçülüklə məşğul olur, oğlanlarla güləşir, ağaca dırmaşırdı. Frida həyata meydan oxumağı hələ o yaşlarda, mərhəmətsiz uşaqların arasında öyrənmişdi.

***

1925-ci il sentyabrın 17-si... Bu tarix Fridanın həyatını iki yerə böldü: qəzadan əvvəlki xəyallar və qəzadan sonrakı reallıq. O zaman Fridanın 18 yaşı var idi. Tibb təhsili almaq, həkim olmaq arzusu ilə yaşayan gənc qız sevgilisi Alexandro ilə birlikdə məktəbdən qayıdarkən avtobusa mindi. Lakin onların mindiyi taxta avtobus idarəetməni itirmiş bir tramvayla toqquşdu.

Qəza o qədər dəhşətli idi ki, avtobusun dəmir məhəccəri Fridanın qarnından girib onurğasını parçalayaraq bədənindən çıxdı. Onun körpücük sümüyü, qabırğaları, onurğası, çanaq sümüyü və ayaqları onlarla yerdən sındı. Həkimlər onun yaşayacağına heç bir ümid bəsləmirdilər. Bədəni gipsə salınmış halda, dözülməz ağrılar içində aylarla yataqda hərəkətsiz qaldı.

Məhz bu çarəsizlik və sükut anında sənət onun köməyinə çatdı. Anası onun yatağının tavanına böyük bir güzgü asdı və ona yataqda ikən istifadə edə biləcəyi xüsusi bir molbert düzəltdirdi. Frida tavandakı güzgüyə baxaraq özünü çəkməyə başladı. O deyirdi:

"Mən özümü çəkirəm, çünki çox vaxt yalnızam və ən yaxşı tanıdığım mövzu özüməm".

Bu güzgü Fridanı ölümün pəncəsindən alıb əbədiyyətə qovuşduran ilk vasitə oldu. O, qanayan bədənini kətan üzərində sağaltmağa başlamışdı.

***

Frida Kalo həyatında iki böyük qəza keçirdiyini tez-tez dilə gətirirdi:

"Biri məni az qala öldürən tramvay qəzasıdır, digəri isə Diyeqo. Diyeqo ən pisi idi."

Ayağa qalxdıqdan və yeriməyi yenidən öyrəndikdən sonra Frida rəsmlərini dövrünün məşhur, eyni zamanda çox ziddiyyətli monumentalist rəssamı Diyeqo Riveraya göstərmək qərarına gəldi. Diyeqo Fridanın rəsmlərindəki gücü, fərqliliyi və dərin ağrını dərhal hiss etdi. Onların arasında sənətlə başlayan mənəvi bağ tezliklə qarşısıalınmaz bir ehtirasa çevrildi. 1929-cu ildə onlar evləndilər.

Frida incə və zərif, Diyeqo isə hündür, dolu və kobud idi. Cəmiyyət onların evliliyini "Fil ilə göyərçinin evliliyi" adlandırırdı. Lakin bu evlilik heç də sakit bir liman olmadı. Diyeqo ziddiyyətli bir adam idi və tez-tez Fridaya xəyanət edirdi. Fridanın ürəyinə endirilən ən böyük zərbə isə Diyeqonun onun kiçik bacısı Kristina ilə yaşadığı gizli münasibət oldu. Bu xəyanət Fridanın ruhunda tramvay qəzasından daha ağır yaralar açdı. Onlar bu hadisədən sonra boşansalar da, bir-biriləri olmadan yaşaya bilməyib bir il sonra yenidən evləndilər. Çünki onlar bir-birləri üçün həm ən böyük ağrı, həm də yeganə dərman idilər.

***

Frida Kalo hər bir qadın kimi ana olmaq, Diyeqoya bir uşaq bəxş etmək üçün hər şeyə hazır idi. Ancaq gəncliyində keçirdiyi qəza onun daxili orqanlarında elə fəsadlar qoymuşdu ki, uşaq dünyaya gətirmək onun üçün demək olar ki, mümkünsüz idi. O, bir neçə dəfə hamilə qalsa da, hamısı kədərli uşaq salma ilə nəticələndi.

Bu dərin ağrını o, ən çılpaq, ən sarsıdıcı şəkildə kətanlarına köçürdü. Məşhur "Henri Ford Xəstəxanası" adlı rəsmində Frida özünü qanlı bir yataqda, göbək ciyəsindən asılmış simvollarla, gözyaşları içində çəkmişdi. Avropalı sənətşünaslar onun rəsmlərini sürrealizmə bənzədəndə Frida qətiyyətlə bunu rədd edirdi:

"Mən heç vaxt xəyalları və ya kabusları çəkmədim. Mən yalnız öz reallığımı çəkdim".

Onun tablolarında kəsilmiş damarlar, qanayan ürəklər, mismarlanmış bədənlər var idi. Çünki onun gündəlik reallığı məhz bu bitib-tükənməyən fiziki və mənəvi ağrılardan ibarət idi.

***

Fridanın böyüklüyü təkcə onun çəkdiyi rəsmlərdə deyildi; o özü, bütöv bir sənət əsəri kimi yaşayırdı. Qalın, bitişik qaşları və dodağının üstündəki tükləri ilə o, Avropamərkəzçi gözəllik standartlarına açıq şəkildə meydan oxuyurdu. O, bədənindəki qüsurları gizlətmək yerinə, onları xarakterinin bir parçasına çevirmişdi. Parlaq rənglər, meymunlar, tutuquşular, tropik bitkilər onun rəsmlərinin ayrılmaz hissəsi idi.

Frida yalnız sənəti ilə deyil, həm də siyasi baxışları ilə diqqət mərkəzində idi. O, inqilabi ideyalara sadiq idi. "Mavi Ev" təkcə sənət ocağı deyil, həm də siyasi qaçqınların pənahgahına çevrilmişdi. 1930-cu illərdə SSRİ-dən sürgün edilən Lev Trotski və yoldaşı Natalya Sedova məhz Fridanın və Diyeqonun evində sığınacaq tapmışdılar. Frida həmişə əzilənlərin, inqilabçıların yanında olmuş, vəfatından az əvvəl belə səhhətinin pis olmasına rəğmən əlil arabasında siyasi nümayişlərə qatılmışdı.

Parisdə, Nyu-Yorkda uğurlu sərgilər keçirən Fridanın qüdrətini anlayanlardan biri də Pablo Pikasso idi. O, Fridanın əsərlərini görəndə Diyeqoya heyranlıqla belə yazmışdı:

"Nə sən, nə də mən belə gözəl üzlər çəkə bilirik".

***

Həyatının son illərində Fridanın səhhəti daha da pisləşdi. Onurğasındakı dözülməz ağrılar səbəbindən o, ağır dəmir korsetlər geyinmək məcburiyyətində qaldı. Dəfələrlə ağır cərrahi əməliyyatlar keçirdi. Sağ ayağında yaranan qanqrenə görə, illərlə gizlətməyə çalışdığı o zəif ayağı dizdən kəsildi. Ayağını itirəndə günlüyünə hər kəsin əzbər bildiyi o məşhur cümləsini yazmışdı:

"Uçmaq üçün qanadlarım varkən, ayaqlar mənim nəyimə lazımdır?"

1953-cü ildə Meksikada onun ilk şəxsi sərgisi açıldı. Həkimlər ona yataqdan qalxmağı qəti şəkildə qadağan etsələr də, Frida öz sərgisinə təcili yardım maşınında gəldi. Onu dörd nəfər öz çarpayısı ilə birlikdə qalereyaya gətirdi. O, bütün axşamı yatağında uzanaraq qonaqlarla içdi, mahnı oxudu və zarafatlaşdı. O, ölümün astanasında belə həyatı ən coşğulu şəkildə qeyd etməyi bacarırdı.

Frida Kalo 1954-cü il iyulun 13-də, cəmi 47 yaşında vəfat etdi. Ölümündən bir neçə gün əvvəl o, kəsilmiş qarpız dilimlərini təsvir etdiyi son tablosunu bitirdi və qan qırmızı qarpızın üzərinə yazdı:

"Viva la Vida" (Yaşasın Həyat).

Onun son gündəlik qeydi isə belə idi:

"Ümid edirəm ki, gedişim sevinclidir və ümid edirəm ki, bir daha heç vaxt geri dönməyəcəyəm".

• Sumqayıtda “Vida yeri-Lələtəpə” sənədli filminin təqdimatı keçirildi
• "Göylərin üzünün suyu tökülür..." - Gülbacı Nağdaliyevanın yeni şeirləri
• Messi futboldan böyükdür!