Bu gün gürcü yazıçı və ictimai xadim Paolo Yaşvilinin anım günüdür.
Kulis.az ədib haqqında materialı təqdim edir.
Paolo Yaşvili XIX əsrin sonlarında Gürcüstanın İmereti bölgəsində ziyalı və nüfuzlu bir ailədə dünyaya gəlib. O, müasir gürcü ədəbiyyatına istiqamət verən görkəmli şair və ictimai xadimlərdən biridir. İbtidai təhsilini Kutaisidə aldıqdan sonra Parisdə incəsənət sahəsində təhsilini davam etdirib. Avropa modernizmini, xüsusilə fransız simvolizmini dərindən mənimsəyərək vətəninə qayıdıb.
O, 1916-cı ildə Kutaisidə dövrün ən istedadlı gənc yazarlarını ətrafına toplayıb. Beləliklə, məşhur "Mavi buynuzlar" simvolist ədəbi qrupunu yaradıb və eyniadlı jurnalı nəşr etməyə başlayıb. Paolo bu hərəkatın yalnız ideoloqu deyil, həm də estetik ilham mənbəyi idi. O, klassik gürcü poeziya ənənəsini Avropa avanqardı ilə birləşdirərək dildə, ritmdə və obrazlar aləmində inqilab etdi. Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin kəsişməsində dayanan modernist ruhu və yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti sayəsində o, tezliklə Tiflis ədəbi mühitinin mərkəzinə çevrildi. Boris Pasternak və Osip Mandelştam kimi məşhur rus şairləri ilə yaxın dostluq əlaqələri qurdu.
Lakin 1921-ci ildə Gürcüstanın Sovet Rusiyası tərəfindən işğal edilməsi Paolo və onun qələm dostlarının taleyində qaranlıq bir dövrün başlanğıcı oldu. Sovet rejiminin güclənməsi ilə ədəbiyyatçılardan sosialist realizmi doqmalarına tabe olmaq, ideoloji sifarişləri və rejimi tərifləyən əsərlər yazmaq tələb edilirdi. Paolo Yaşvili uzun illər həm "Mavi buynuzlar"ın estetikasını və öz dostlarını qorumağa, həm də sovet senzurasının təzyiqlərindən yayınmağa çalışdı.
Lakin 1930-cu illərin ortalarında Stalin və onun Zaqafqaziyadakı amansız icraçısı Lavrenti Beriyanın idarə etdiyi "Böyük təmizləmə" adlanan repressiya maşını Paolonu da cənginə aldı. Şair getdikcə psixoloji və mənəvi cəhətdən küncə sıxışdırılırdı. Onun ən yaxın dostları, o cümlədən şair Tisian Tabidze və rejissor Sandro Axmeteli "xalq düşməni" elan edilərək həbs olundular. Beriya şəxsən Paoloya təzyiq göstərir, onu "xain" elan olunmuş dostlarına qarşı ifadə verməyə, onları ələ verməyə və yaxın qələm yoldaşlarını açıq şəkildə pisləməyə məcbur edirdi.
Şair iki ağır seçim qarşısında qalmışdı: ya dostlarına xəyanət edərək vicdanını tapdalamalı, ya da bu alçaldıcı tələbləri rədd edib işgəncələrlə üzləşərək güllələnməli idi. O isə tam fərqli bir etiraz yolunu seçdi. 1937-ci ilin iyulunda Gürcüstan Yazıçılar İttifaqının binasında Paolonun "xalq düşməni" kimi təşkilatdan xaric edilməsi müzakirə olunurdu. İclas davam edərkən o, ov tüfəngi ilə ürəyinə atəş açaraq intihar etdi.
Bu intihar təkcə bir şairin şəxsi faciəsi deyildi. Bu addım sovet totalitarizminin qəddarlığına və insan ləyaqətini tapdalayan repressiya maşınına qarşı atılmış ən cəsarətli mənəvi etiraz aktı kimi tarixə düşdü. Rejim hətta onun ölümündən sonra da sakitləşmədi. Şairin intiharı "partiyaya qarşı təxribat" adlandırıldı və onun adı uzun illər rəsmi yaddaşdan silindi.
Bu gün də Paolo Yaşvili Gürcüstanda aktuallığını qoruyan, sevilən və əziz tutulan ədəbi simadır. Müstəqil Gürcüstanın milli şüurunda və mədəniyyətində o, yalnız modernist poeziyanın böyük ustadı kimi xatırlanmır; Yaşvili həm də sovet repressiyası dövrünün qurbanı, milli azadlıq və şəxsi ləyaqət simvolu kimi qəbul edilir.
Şairin intihar etdiyi Tiflisdəki keçmiş Yazıçılar İttifaqının binası bu gün Repressiya Olunmuş Yazıçılar Muzeyinə çevrilib və onun xatirəsi burada xüsusi ehtiramla yaşadılır. Məktəb proqramlarında şairin şeirləri geniş tədris olunur, Kutaisidəki ev-muzeyi isə ziyarətçilərin üzünə açıqdır. Gürcüstanda azadlıq, senzura və ifadə azadlığı mövzularında aparılan ictimai-siyasi müzakirələrdə Paolo Yaşvilinin adı totalitarizmə müqavimətin ən bariz nümunəsi kimi tez-tez gündəmə gətirilir.
