news-inner
clock08:30 calendar-gray 08 Yanvar 2013 view-gray2322 dəfə oxunub
view-gray2322 dəfə oxunub

Pişiklər öldürülməsəydi, xəstəlik yayılmazdı

“Qara ölüm” kimi tanınan vəba xəstəliyi tarixə ilk dəfə 527-ci ildə daxil olub. 50 ildən çox müddətdə Misirdən tutmuş Aralıq dənizinin liman şəhərlərinə, Yaxın Şərq ölkələrindən Avropaya qədər minlərlə insanın canını alıb. Qurbanlar əvvəlcə ağrılar, qızdırma və ürəkbulanmasından şikayət edirdilər. Sonra insanların dirsəklərində və qasıqlarında çəhrayı qızartılar yaranır, qısa müddətdə yumurta boyda olub bərkiyirdi. Bu yumurtalar partlayanda içindən pis qoxulu qara maddə fışqırır və xəstə 5 gün içində həyatla vidalaşırdı.

"Böyük", yaxud "qara ölüm" adlı, 50 milyondan artıq insan tələfatına səbəb olmuş ikinci pandemiya 1334-cü ildə Çində baş vermiş, sonralar Hindistana, Afrikaya və Avropaya yayılmışdı. 1352-ci ildə Avropanın əhalisinin 1/3 hissəsi, yəni 25 milyon adam taundan məhv olmuşdu.

Vəbanın müalicəsi və səbəbi bilinmirdi, heç bir vaksin, heç bir vasitə işə yaramırdı. Səksən il içində xəstəlik Çin əhalisinin üçdə birini məhv etmişdi. Üstəlik, ticarət yolları vasitəsilə də xəstəlik qərbə doğru yayılır, Hindistan və Mərkəzi Asiyaya qədər gedir və hər gün minlərlə insan həyatla vidalaşırdı.

1347-ci ildə şərqdən gələn düşmən qoşunları Genuya şəhərini tutub xəstəlikdən ölən insanların meyitlərini şəhərə tulladılar. Beləcə şəhərin yarısı da bu xəstəliyə yoluxdu. Düzdür, meyitlər yığılıb yandırıldı, ancaq xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq olmadı. Şəhərdən qaçıb canını qurtarmaq istəyən genuyalılar bunu getdikləri şəhərlərdə də yaydılar. Dəniz yolu ilə vəba digər Avropa ölkələri və Şimali Amerikaya da özünü tanıtdı.

Xəstəliyin son mərhələsində yaraların rənginin tündləşib qaralmasına görə vəbaya “qara ölüm” də deyilirdi. Dərinin qaralması, əslində, qanda oksigenin azalmasından yaranırdı. Xəstəlik bir dəfə bədənə düşdüsə, onu heç bir vasitə ilə bədəndən çıxarmaq olmurdu.

Çoxları vəbanı Allahın onlara göndərdiyi cəza olduğuna inandı. Bəziləri falçıları günahkar bildi, bəziləri sektantları…

Xəstəliyin qarşısını tibbi yolla ala bilməyən xalq xəstə qohumları, qonşuları olanları diri-diri yandırmağı düzgün saydı. Əsas daşıyıcı olduğu əsas gətirilərək minlərlə pişik məhv edildi.

Əslində, avropalılar pişikləri öldürməklə xəstəliyə qarşı ən birinci silahlarını itirdilər. Çünki vəba “Yersinia pestis” adlı siçan birəsi ilə yayılırdı. O vaxtlar hər yer siçanlarla dolu idi. Kanalizasiya sistemi çox az yerlərdə quraşdırılmışdı. Küçələr insan nəcisi, zibil və ölü heyvanların artıqları ilə dolu olurdu. “Qara ölüm”ün daşıyıcı birələri də məhz siçanlarla artmışdı.

Pişiklər öldürülməsəydi, ticarət gəmilərində gələn insanlarla birgə şəhərə dolan siçanları yeyəcəkdilər və xəstəlik çox yayılmayacaqdı. XIV əsrdə vəba Avropada beş dəfə baş qaldırdı, hər dəfəsində də eyni səhvlər təkrarlandı. Beləcə əhalinin üçdə biri öldü. Kim bilir, bəlkə pişiklər öldürülməsəydi, ölüm daha az olardı...

news-inner-user
Rəna Nevzat

297 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Filmimiz Parisdə nümayiş olundu
18:49 19 Oktyabr 2020
Rəssamlar İttifaqı Silahlı Qüvvələrə Yardım Fonduna ianə edib
18:11 19 Oktyabr 2020
Niyə inşa edilmişdi, üstündən kimlər keçdi? - Xudafərin körpüsü
17:28 19 Oktyabr 2020
Azərbaycanlı yazıçı koronavirusa yoluxdu
16:52 19 Oktyabr 2020
Az qalıbdır, Qarabağı qucmağa - Ordumuz haqda şeirlər
16:07 19 Oktyabr 2020
Məşhur meyxanaçılar Qarabağa klip çəkdi - Video
15:28 19 Oktyabr 2020
Atalığı onu zorla diləndirdi, əri ona görə dinini dəyişdi, səhnədə dirijoru söydü – Xalq artistinin film kimi həyatı
14:51 19 Oktyabr 2020
Zamin Hacı Füzulinin azad edilməsindən danışdı: “Sürpriz oldu”
14:10 19 Oktyabr 2020
Şərif Ağayarın romanı Fransada çap olundu
13:30 19 Oktyabr 2020
Cəbhəyə şəkil çəkdirməyə gedən məşhurlar
12:44 19 Oktyabr 2020
Türk ulduzlardan Azərbaycana qardaş dəstəyi: “Hər zaman yanınızdayıq”
12:10 19 Oktyabr 2020
Qadınlar ağlaya-ağlaya bizdən imdad diləyir - Tolstoyun qızı erməni vəhşiliyindən yazır
11:20 19 Oktyabr 2020
Məşhur rus yazıçısı vəfat edib
10:45 19 Oktyabr 2020
Nuri Bilge Ceylanın filminə 470 min avroluq dəstək
10:02 19 Oktyabr 2020
Rus aktyor: “Rusiya TV-ləri erməniləri müdafiə edən yalanlar danışır” – Müsahibə
08:58 19 Oktyabr 2020
Azərbaycan bayrağı – Günün şeiri
11:03 18 Oktyabr 2020
Dostu üzünə durdu, şərlənərək həbs olundu, yaddaşını itirdi... - Məşhur yazıçımızdan maraqlı faktlar
16:30 17 Oktyabr 2020
Şərqli atanı cəzalandıran olacaqmı?
15:33 17 Oktyabr 2020
Dağlar buludlardan uca olardı - Rayonu azad olunan şairdən şeir
14:36 17 Oktyabr 2020
Anası Füzulidə, atası Bakıda dəfn olunan aktyor: "Onları qovuşduracağam"
13:51 17 Oktyabr 2020