writer1

Sevda Sultanova

Məqalə sayı

841
clock10:33 calendar-gray 24 Dekabr 2020 view-gray2511 dəfə oxunub
view-gray2511 dəfə oxunub

Şəhid Xudayar Mirzə Cəlilə necə qalib gəldi?

Kulis.az Sevda Sultanovanın “Müharibənin dəyişdiyi Azərbaycan kişisi” yazısını təqdim edir.

İkinci Qarabağ savaşı, gedişatı və nəticələri bəzi fikirlərimi yenidən dəyərləndirməyə səbəb oldu və bir az düşüncə qarışıqlığı yaratdı. Yazımda bu baxımdan dramaturji nizamsızlıq ola biləcəyinə görə, bəri başdan oxuculardan üzr istəyirəm.

Lap yaxınlarda bir məqaləmdə fikrin kontekstinə uyğun olaraq Mirzə Cəlilin “Danabaş kəndinin əhvalatları” əsərindəki personajlarından biri Xudayarı örnək kimi (neqativ anlamda təbii ki) verdim. Əslində, bu, yeni bir şey deyil. Müxtəlif yazarlar da vaxtaşırı Sabirin, Əbddürrəhim bəy Haqverdiyevin, Mirzə Cəlilin əsərlərindən tənqidi mənada analoji bənzətmələr gətirirlər. Lakin həmin yazımda Xudayar adını bir qədər tərəddüdlə yazdım. Çünki, o anda fərq elədim ki, artıq Xudayar obrazı məndə Qarabağ savaşının simvollarından birinə çevrilmiş Xudayar Yusifzadə ilə assosiasiya olunur. Özümə söz verdim ki, Mirzə Cəlilin bu personajı ənənəvi tənqidi anlamda yazımda sonuncu dəfə xatırlanacaq. Və yəqin ki, Xudayar adı ilə bağlı diskurs da zamanla cəmiyyətdə dəyişəcək. Mənim üçün artıq Mirzə Cəlilin yozumundakı Xudayar yox, Qarabağ savaşının qəhərmanı Xudayar var. Bu vəziyyətin özü təsdiq edir ki, doğrudan da, adlara məna qazandıran məhz fərdin kimliyi, şəxsiyyəti və əməlləridir.

...Bir qayda olaraq, ictimaq nəqliyyatda kişilərin oturduğu yerlərə yaxın dayanmıram. Kişilərin başı üstündə dayanaraq, onların düz gözlərinə baxıb “mənə yer ver” mesajını ötürən, hətta yeri “alandan” sonra dilucu belə “sağ ol” deməyə ərinən bəzi, xüsusən yaşlı-başlı qadınların sırtıq davranışlarından qəzəblənirəm.

Müşahidə etmişəm, həmin cavan kişilərin əksəriyyəti ağır işdən qayıdanlardır: çox yoğrun, bitmiş görünürlər, məişət qayğları ilə yükəndikləri hiss olunur.

Müharibədə həlak olmuş, könüllü getmiş gənclərin fotolarına baxıram. Ordan tanış simalar boylanır - ictimai nəqliyyatda sırtıq qadınların yer tələb etdiyi yoğrun gənc kişilərə çox bənzəyirlər.

Savaşa könüllü gedənlərin arasında güman ki, Aydın Xırdalanlını, Üzeyir Mehdizadəni, Şəbnəm Tovuzlunu, dinləyən, sevənlər az deyil. Halbuki, ayrı-ayrı vaxtlarda bu qism insanı zövqsüzlüyünə - klassik musiqi dinləmədiyinə, Vitgenşteyni, Salman Rüşdini oxumadığına görə ünvanlarına təhqiramiz sözlər yazan, təkəbbürlü davranan, özünü snob kimi aparan, bir sözlə, intellektuallığı imitasiya edən adamlar isti yataqlarında xumarlananda, hər qələbəni bir parç pivə və bir neçə litr araqla qeyd edəndə, Aydın Xırdalanlını, Üzeyir Mehdizadəni sevənlər çətin şərtlərdə vuruşurdular.

Qarabağın işğalda olduğu 27 il müddətində tez-tez işlədilən ifadə o idi ki, indi Qarabağsız nəsil böyüyür. Halbuki, 1996-1998, 2000-2001-ci il təvəllüdlü gənclərin işitrakı müharibədə üstünlük təşkil edirdi. Təbii ki, vuruşmaq təkcə öhdəlik yox, daha çox emosiya, hiss idi. Təkcə bu faktın özü təsdiqlədi ki, biz heç vaxt Qarabağsız olmamışıq. Qarabağ həmişə hardasa lap yaxında olub. Ən çox isə qəlbimizin dərinliyində - sadəcə, uyğun şəraitə ehtiyac vardı ki, unudulmayan sevgi əməllə üzə çıxsın.

Doğrudan da unikal hadisədir: Saysız sosial problemin, məişət qayğılarının, sürətlə dəyişən cürbəcür trendlərin, telekanallardan gün uzunu əskik olmayan çal-çağırın içində Qarabağa yaşlı nəsildən daha yaxın olan gəncliyin yetişməsi...

...Məsələnin paradoksal olan daha bir tərəfi var. Yəqin ki, həlak olmuş gənclər arasında selektiv abort hesabına dünyaya gələnlər az olmayıb. Niyə bunu xatırlayıram?

Özüm də daxil olmaqla başqa müəlliflər də selektiv abortla bağlı çox yazıblar. Kulis-də mövzuyla bağlı çoxdan yayımlanmış bir məqaləmə nəzər yetirirəm. Fikir ondan ibarətdir ki, kişimərkəzçi cəmiyyətimizin əsrlərlə möhkəmləmiş və aktuallığını itirməyən təsəvvüründəoğlan uşağı ailəyə arxa və düşmən çəpəri kimi qavradığından qız uşaqlarınını haqları gözardı edilir. Hərçənd, Qarabağ savaşında oğulun doğrudan da düşmən çəpəri olması bir daha sözün fakt mənasında təsdiqləndi. Lakin hər halda oğlan uşağı arzulayan ailələr “düşmən çəpəri”, “arxa, dayaq” deyəndə güman ki, müharibəni nəzərdə tutmurdular. Çünki cəmiyyətimizdə kişi daha çox ailənin maddi, təhlükəsizliyinin təminatçısı, ağır problemlərin öhdəsindən gələn güc kimi qəbul edilir.

Bütün hallarda geosiyasi maraqlar dünyanın əzəli, əbədi mahiyyətini dəyişməyəcək və müharibə, hədə ritorikası həmişə olacaq. Misalçün, son günlər mediada Böyük Britaniya və Fransa arasında münasibətlərin gərginləşməsi haqda xəbərlər yer alır. Böyük Britaniyanın Avropa Birliyindən çıxması iqtisadi məsələlərdə Birliyin üzv ölkələri ilə problemlər yaradıb. Xüsusən də Fransa ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlər pisləşib və tərəflər müahribədən danışırlar.

...Bizim ailələr oğlan uşağına xüsusi sevgi və qayğı göstərməklə, əslində onların üzərinə böyük yük qoyur. O, hər kəsə görə cavabdehlik daşımağa vadar olunur. Üstəlik, vətənə görə də məsuliyyət daşımalıdır. Ona görə, qadın mövzusunda problemlər (xüsusən, qadınların ayaqda dusrması üçün sosial məsələlər, qadına stereotip yanaşmalar dəyişilməlidir) həll olunmalıdır ki, kişilər bu öhdəliklərin altında əzilməsinlər.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Nizaminin əsərləri ilə bağlı müsabiqə elan olundu
18:54 18 Yanvar 2021
“Şəhərin qış gecələri” tamaşası onlayn nümayiş ediləcək
18:22 18 Yanvar 2021
İsa Hüseynovun hekayəsi Gürcüstan kitabxanasında
17:58 18 Yanvar 2021
"Üç peyğəmbər" xalçasının müəllifi - Ziyadxan Əliyev yazır...
17:43 18 Yanvar 2021
Dəyişən gerçəkliklərdə gizlənən həyat - Aliyə yazır...
17:01 18 Yanvar 2021
Xalq artisti xəstəxanaya yerləşdirildi
16:19 18 Yanvar 2021
"Şanlı tarix" sərgisi açılacaq
16:09 18 Yanvar 2021
Elçiliyə gecə saat 1-də gedən, Cəfər Cabbarlının qızını alan, baba olduğunu eşidəndə dünyasını dəyişən yazıçı – Maraqlı faktlar
15:27 18 Yanvar 2021
Yeşilçam filmlərinin məşhur aktyoru vəfat etdi
14:46 18 Yanvar 2021
Qazilərimizdən bəhs edən film çəkildi
14:29 18 Yanvar 2021
50 yaşı tamam olan yazıçı: “Az qalıram utandığımdan qaçıb gizlənəm” – Müsahibə
13:50 18 Yanvar 2021
Peyvənd vurduran nazir və qərarsız Facebook əhli
13:02 18 Yanvar 2021
Məni sevgi üstə yaxaladılar – Əlizadə Nuridən yeni şeirlər
12:15 18 Yanvar 2021
Muzeyə getməməyi ilə məzələnən xalqım, oy! – Sərdar yazır...
11:42 18 Yanvar 2021
Beyin anevrizması keçirən məşhur repçi sağaldı
11:07 18 Yanvar 2021
Axşama tamaşa var
10:30 18 Yanvar 2021
Nizamini dərin hissiyyatlı kadrlar öyrənməlidir - Cavanşir Yusifli yazır...
10:01 18 Yanvar 2021
Xudu Məmmədovun oğlu: “Mən çatanda atam yerdə uzanmışdı, ona süni nəfəs verirdilər” – Müsahibə
09:00 18 Yanvar 2021
Nana sevirdi - Nərmin Kamaldan hekayə
12:31 17 Yanvar 2021
“Ah, bu uzun sevda yolu” onlayn nümayiş ediləcək
17:20 16 Yanvar 2021