news-inner
clock15:13 calendar-gray 22 Avqust 2019 view-gray6898 dəfə oxunub
view-gray6898 dəfə oxunub

Həsən Turabovun öz qızına faciəvi münasibəti - Sevda qadın haqları və erkən nikahlardan yazır...

Kulis.az Sevda Sultanovanın erkən nikahlar mövzusunda yazısını təqdim edir.

Qızların erkən və ya məcburi şəkildə ərə verilməsinin bir səbəbi mentallığın dəyişməyən qanunlarıdırsa, digər səbəbi ailələrin sosial iqtisadi vəziyyətinə bağlıdır.

Mental aspekt: Maraqlıdır ki, istər Xalq Cümhuriyyəti, istərsə də sovet hakimiyyəti dövründə qadınlara azadlıqlar verilsə də, onların təhsil, seçmək, seçilmək hüququ olsa da, sonrakı dönəmlərdə qız uşaqlarına yük kimi baxmaq stereotipi dəyişmədi. Qız yenə də ailənin, nəslin namus daşıyıcısıdır və bu namus anlayışı hər şeydən əvvəl onun cinsiyyət orqanının nəzarətdə saxlanması ilə şərtlənir. Və qız ailəsi tərəfindən hələ də yük kimi qəbul olunur, lazımsız əxlaq çərçivələrinə salınır.

Qadına patriarxal münasibət təkcə əyalətlərdə özünü göstərmir. Bu yaxınlarda Kulis.az da Həsənağa Turabovun qızının müsahibəsində bir fikir diqqətimi çəkdi: “Atam həmişə deyirdi ki, qız nədir, aktrisalıq nədir? Xoşu gəlmirdi elə şeylərdən. Düzdür, mən ərköyün olmuşam. Amma qardaşlarım da aktrisa olmağıma imkan verməzdirlər. Üç kişinin içərisində böyümək bir az çətindir. Məktəbə də, universitetə də məni maşınla aparıb gətirirdilər”. Misalçün, səslənən fikri, əyalətdə yaşayan kişinin deməsini təbii qəbul etmək olardı. Ancaq bunu azad fikrin, müxtəlifliyin daşıyıcısı olan sənət nümayəndəsinin deməsi əsl mənada faciədir. Bu, bir daha təsdiqləyir ki, keçən əsrin əvvəllərində başlardan çadra atılsa da, qadına hüquqlar verilsə də, ümumilikdə cəmiyyətin altşüurunda qadına mülkiyyətçi münasibət dəyişmədi. Müasir dövrdə də erkən nikahların və ya məcburi ərə verilməsinin kökündə daha çox qadına mülkiyyət kimi yanaşılması dayanır.

İstər qadın olsun, istər kişi – əksərində belə təsəvvür var ki, qadın sərbəst, müstəqil olsa, o, özünü idarə edə bilməz, mütləq hansısa pis yola düşər. Hətta ata məsəlimiz var: Qızı özbaşına qoysan, ya halvaçıya gedər ya zurnaçıya. Çünki “ənənəvi ailədə qız “gəlin” qismətində dünyaya gəlir və onun bütün həyatı bu vəzifəni mərhələ-mərhələ həyata keçirməklə bağlıdır. Onun demək olar ki, uşaqlığı, şəxsi həyat modeli, azad məhəbbət seçimi yoxdur. O, yeni, yararlı ailənin təməlini qoymaq üçün dünyaya gəlir. Qızı daim nalayiq (qadına yaraşmayan) hərəkətinə görə utandıraraq, ona son dərəcə qapalı əxlaq məcrasından kənara çıxmağa imkan vermirlər. Bu cür tərbiyənin nəticəsində valideynlərlə qız uşağı arasında məxfi razılıq əldə olunur: mümkün qədər tez ərə getmək yaşamağın ən yaxşı formasıdır” (Həsən Quliyev, Arxetipik azərilər: mentalitetin simaları).

Sosial-iqtisadi aspekt: Milli kinomuzun “Yay günlərinin xəzan yarpaqları” adlı çox da populyar olmayan bir filmi var. 1986-cı ildə lentə alınıb, rejissoru Tofiq İsmayılovdur. Kəndlərdən birində baş verən əhvalatda törəmə süjet xətlərindən biri erkən nikahlardır. Səkkizinci sinif şagirdini ailəsi ərə verməyə hazırlaşır. Çünki anası qızına yük kimi baxır və onun erkən ərə verilməsinin səbəbi maddi motivdir. Ananın uşaqlarının qayğısına qalmaq üçün yetərli iqtisadi dayaqları yoxdur, dövlət isə sosial yardım ayırmır.

Bu problem sovet dövründən indiyədək aktuallığını itirmir. Bir müddət əvvəl rayonlardan birində hazırlanan reportaj izləmişdim. Reportajda ailə başçısı çarəsizcə azyaşlı qızlarının erkən ərə verilməsinin maddi durumunun yetərli olmaması ilə izah edirdi.

Normalda nikah iki insanın könüllü birlikdəliyidir. Azərbaycanda istər qız, istər oğlan nikaha daxil olmazdan əvvəl ailəsinin, bütün qohum əqrəbanın müdaxiləsinə, mənəvi zorakılığına məruz qalır. Ona görə bütün hallarda erkən və ya məcburi nikahın qaynaqlandığı səbəbləri aradan qaldırmaq üçün, məsələ dövlət və cəmiyyətin iştirakı ilə kompleks şəkildə həllini tapmalıdır. Bunu yalnız ailələrin üzərinə atmaq olmaz.

news-inner-user
Sevda Sultanova

752 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Topu başında aparan kapitan, alnından zəka fışqıran redaktor, müğənnini həbsdən buraxdıran müxbir... – Şərif Ağayar APA-dan yazır...
08:59 15 Noyabr 2019
Bu gün vəfat edən şairin son müsahibəsi: “Şeirimi Süleyman Rüstəmin adına çıxardılar”
21:01 14 Noyabr 2019
"Tanınmış ailənin övladlarından uzaq gəzirəm" - İlqar Xəyal
18:40 14 Noyabr 2019
Bu mahnılarımızdan hansı plagiatdır? - Video
18:00 14 Noyabr 2019
“Kazbek” tüstülədən xumar gözlülər...” – Yazıçılar meyxanadan danışdılar
17:30 14 Noyabr 2019
Noyabr ayı üçün ən çox gözlənilən filmlər
16:50 14 Noyabr 2019
Rəşad Məcidin kitabı Türkiyədə təqdim olunacaq
16:17 14 Noyabr 2019
Nəsimiyə həsr edilmiş şeir müsabiqəsinə yekun vurulub
15:37 14 Noyabr 2019
Azərbaycanlı şair vəfat etdi
14:54 14 Noyabr 2019
Onun adını oğlunun baş daşına niyə yazmadılar? – Rəmiş haqqında inanılmaz faktlar
14:41 14 Noyabr 2019
Meyxananın dözülməz eybəcərliyi - Aliyə yazır...
13:49 14 Noyabr 2019
Musa Yaqubun yeni şeirlər kitabı nəşr edildi
13:10 14 Noyabr 2019
Mənim balaca sərçəm - Müşfiq Şükürlüdən yeni hekayə
12:29 14 Noyabr 2019
Hekayə müsabiqəsinin qalibləri bilinəcək
12:01 14 Noyabr 2019
Amerikalı kinoulduz vəfat edib
11:30 14 Noyabr 2019
Azərbaycanlı rejissorun filmi "Ən yaxşı film" seçildi
10:57 14 Noyabr 2019
“Seriallarımız gənc nəslin tərbiyəsini pozur” – Nuşirəvan Məhərrəmli
10:23 14 Noyabr 2019
Sabir Rüstəmxanlı qardaşının həbsindən danışdı
10:07 14 Noyabr 2019
Xalq şairinin qardaşı həbs olundu
09:54 14 Noyabr 2019
“Sevgi şərbəti” operası nümayiş ediləcək
09:34 14 Noyabr 2019