writer1

Sevda Sultanova

Məqalə sayı

835
clock11:16 calendar-gray 28 Mart 2019 view-gray3637 dəfə oxunub
view-gray3637 dəfə oxunub

Aydın Xırdalanlıya uduzan dayaz intellektuallar

Yunan ədəbiyyatının nüfuzlu nümayəndələrindən biri, yazıçı Nikos Kazantzakis həyatında dərin iz buraxan dörd adamı qeyd edir: Homer, Berqson, Nitsşe və Zorba.

O, adi bir şaxtaçı olan Zorbanı məşhur isimlərlə yanaşı qoyur, ona “Zorba” adlı roman həsr edir. Yazıçı “Zorba mənə həyatı sevməyi və ölümdən qorxmamağı öyrətdi” deyir.

Dediyim kimi Zorba adi bir şaxtaçıydı, çox kitab oxumamışdı, elmlə əlaqəsi yoxuydu. Amma Zorbanı, məsələn, bizim çox kitab oxuyan intellektualdan fərqləndirən mühüm bir üstünlüyü vardı: O, dərin adam idi!

Müşahidələrim, həyat və kino təcrübəm bu qənaəti gücləndirdi: dərinliklə elmli, bilgili olmaq arasında çox hallarda uçurum var.

Kitab oxumaq, analitik təfəkkür, fikir istehsalı - həyatın hər üzünə hazır olmağa, onu hərtərəfli, görünməyən qatlarını görməyə, onun dərkinə, ondan baş çıxarmağa çox vaxt kömək eləmir, hissi, emosional təcrübəni inkişaf etdirmir. Bunun üçün fərdin həyatın, adi, sadə həqiqətlərin dərinliyini görə bilməsi önəmlidir.

Bizim çox kitab oxumağı ilə öyünən bir qisim intellektual da həyati dərinlikdən məhrumdurlar. Meyxanaçı Aydın Xırdalanlının ölümü ilə sosial şəbəkələrdə, özünü intellektual sayan bu kəsimin meyxanaya, aşıq sənətinə və xalqı aşağılamasına yönəlik status-şərhlərini oxudum. Hamıdan Kamyu, Murakami, Nabokov, Mirzə Cəlil oxumağı tələb edən, xalqı öz təsəvvürlərindəki standarta salmaq istəyən bu intellektuallar, əslində natamamlıq kompleksindən əziyyət çəkən infantillərdir: Mao Tszedunun mədəni inqilab təfəkkürü ilə yaşayan, doqmatik düşünən, həyata kitablardan və sitatlardan baxan infantillər.

Doğrudan da, axı, bu nə çürük düşüncədir? Niyə hamı Kamyunu, Nabokovu, lap elə Mirzə Cəlili oxumalıdır? Nədən toplumun belə bir öhdəliyi olmalıdır? Guya Sartrı oxumaqla həyatın keyfiyyətimi, cəmiyyətdə inkişafmı artacaq? Əgər dəyişsəydi, o zaman bu intellektualların özü dəyişərdi, natamamlıq kompleksinə girməzdilər, xalqı aşağılamazdılar, hamını qəlibə soxmağa can atmazdılar, həyata ancaq ədəbiyyat və sənət çərçivəsindən baxmazdılar. Ən azı ortaya fundamental məhsul qoyardılar. Cəmiyyətlərin inkişafı müstəqil hüquq-məhkəmə, siyasi, iqtisadi azadlıqlardan keçir. Bunun ədəbiyyat və ya sənətlə elə bir əlaqəsi yoxdur. Ona qalsa, Rusiya ədəbiyyatı dünyanın ən zəngin ədəbiyyatlarından biridir. Kinosu da o cümlədən. Fəqət, nədən sistemi bu qədər qüsurludur?!

Konkret bizə gəlincə, problemin fokusu başqadır: nədən toplumda meyxana az qala fenomenə çevrildi? Səbəbi, kökləri nədir? Nə baş verdi ki, telekanallarda meyxanalaşma, total şoulaşma, bayağılaşma, çürümə getdi? Axı heç nə özü özlüyündə törəmir. Suallara cavabda lağlağı, rişxənd keçərli deyil, bu, ciddi araşdırma, əmək, düşüncə istəyir. Necə ki, Aydın Talıbzadə “Meyxana” məqaləsində bunu araşdırır, konkret yanaşma ortaya qoyur. Bu, işdir artıq. Arqumentdir. Gerçək intellektual əməkdir. Əlbəttə, sosial şəbəkədə lağlağı etmək asandır, nəinki ciddi işə imza atmaq.

Ayrıca meyxana mədəniyyətimizdə özəllikdir, subkulturadır, ciddi nümunələri var. Onun akademik olmaq kimi dərdi, iddiası yoxdur. Söhbət bayağı meyxanalardan getmir. Ona qalsa, bayağılaşma indi hər yerdədir, həmçinin, lağlağılaşan intellektdə.

Meyxanadan ədəbiyyatda da, incəsənətin başqa növlərində də istifadə etmək olar. Yetər ki istedad, yaradıcı yanaşma, baxış tapılsın.

...Əminəm ki, Aydın Xırdalanlının həyatını, görünməyən tərəflərini araşdırsaq, onun şəxsiyyəti bizim intellektualların düşüncəsindən də, həyatından ağır basar.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Bəy ailəsində doğulsa da kimsəsiz böyüdü, Cəfər Cabbarlı ilə sinif yoldaşı oldu, gözləri görməyə-görməyə tamaşa oynadı – Kinomuzun Rüstəm bəyi
16:30 05 Dekabr 2020
Ceyms Bondun tapançası satıldı
15:45 05 Dekabr 2020
“Humay” mükafatının qalibləri məlum olub
14:35 05 Dekabr 2020
Birinci arvadını öldürməklə fəxr edən adam – Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:30 05 Dekabr 2020
Hüseyn Caviddən gözəl bir qoşma - Günün şeiri
12:30 05 Dekabr 2020
Oskar mükafatının təqdimetmə mərasimi virtual keçirilməyəcək
11:15 05 Dekabr 2020
Həvəskar və peşəkar rəssamlar arasında rəsm müsabiqəsi keçirirlir
10:12 05 Dekabr 2020
Fuad Poladov: "Bir qız zəng vurub evimizə deyib ki, Fuadı Rostovda öldürüblər" - Müsahibə
09:01 05 Dekabr 2020
Beynəlxalq müsabiqədə şəhidlərimiz yad edildi - Ukraynada
20:05 04 Dekabr 2020
"Italyansayağı xoşbəxtlik" tamaşası onlayn nümayiş ediləcək
19:30 04 Dekabr 2020
Aydın sabahların dostu
18:56 04 Dekabr 2020
Sirlərin bədii və elmi sərgüzəştləri – Elçin yazır...
18:10 04 Dekabr 2020
Azərbaycanlı rejissor qəhrəmanlarımızdan film çəkmək üçün müraciət etdi
17:35 04 Dekabr 2020
Şəhid dənizçilərə kitab həsr olunacaq
17:10 04 Dekabr 2020
Xudayar Yusifzadə və bütün Şəhidlərimizin ruhuna: Vətən yaxşıdır
16:28 04 Dekabr 2020
"Ulduz" jurnalının yeni nömrəsi Qarabağa həsr olundu
15:46 04 Dekabr 2020
Bizim üçün ölümə gülə-gülə gedən 2783 adam
15:03 04 Dekabr 2020
Günel Eminlinin yeni kitabı işıq üzü gördü
14:19 04 Dekabr 2020
Kamal Abdulla: “Mənim üçün ad günü kədərli gündür” - Müsahibə
13:37 04 Dekabr 2020
Koronavirusa qarşı qələbə vaksini
13:01 04 Dekabr 2020