news-inner
clock11:00 calendar-gray 10 May 2018 view-gray243 dəfə oxunub
view-gray243 dəfə oxunub

Müharibənin sonuncu şahidləri – danışır uşaqlar

Rəşad Babalı

“Beləcə, 1941-ci ilin 21 iyunu… Müharibədən bir gecə əvvəl… Yəqin artıq sonuncu dəfə “Əgər sabah müharibə olarsa…” filminə baxırdıq. Kino bitsə də, heç dağılışmaq istəmirdik. Nəhayət, atamın səbri daşdı: “Bu gün yatmaq fikriniz var? Sabah bazar günüdür.””

Bu sətirlər Belarus yazıçısı, Nobel mükafatçısı Svetlana Alekseyeviçin “Sonuncu şahidlər” kitabındandır. Müəllif dünyada “Müharibə qadın simalı deyil” əsəriylə tanınır. Ədəbiyyat üzrə ən ali mükafatını da məhz bu əsərinə görə alıb. Savaşın görüntüsünü qadınların baxışlarıyla göstərməyə çalışan Alekseyeviç haqqında danışdığım əsərində isə kiçik uşaqların gözüylə nəzər salır.

Müharibə başlayarkən yaşları 2-dən 14-ə qədər olan yüz nəfər savaşın ilk günlərini anladır. Hər biri bir hekayə olan xatirələr. Əslində xatirə də demək olmaz, travmalar.

Müharibə filmlərinə baxmağı sevirəm. Savaşın gerçək təsvirini verənləri daha çox. İnsan faciəsindən tutmuş əsgərlərin cəsarətinə, dəyanətinə qədər heç bir nüansı qaçırmamağa çalışıram. Lakin uşaqların gözüylə müharibə nə olan şeydi ilk dəfədi qarşılaşıram.

Uşaqlıq yaddaşı özəldir. Həyatında ani dönüşə səbəb olan hadisələrə qarşı həssasdır. Adicə sülh şəraitində, normal həyatda böyümüş insanların mütləq uşaqlıqla bağlı hansısa travmatik olayları olur. Elə özümdən götürüm. 4 yaşım olardı. Kəndə xalamın toyuna getmişdik. Gözümün önündə dananı kəsdilər. O mənzərəni indiyə qədər unuda bilmirəm. Elə həmin yaşda həyətdə üstümə it cummuşdu. Uzun illər yuxuda itlərin üzərimə hücum etdiyini görürdüm. Bu hələ mənim sülh, sabitlik dövründə yaşadığım uşaqlığımla bağlıdı. Şəxsiyyəti formalaşmamış uşaqların müharibə travmalarını təsəvvür etmək istəsəm də mümkün olmur.

Almaniya 1939-cu ilin sentyabrın birində Polşaya soxulandan artıq İkinci Dünya Savaşı başlamışdı. Almaniyanın Polşa və Çexiyanın ərazilərinin bir hissəsini özünə qatması, buna müqabil SSRİ-nin də gizli danışıqların nəticəsi olaraq Baltikyanı üç ölkəni və Polşanın şərq əyalətlərini işğalı vəziyyəti daha da qəlizləşdirdi. Molotov- Ribbentrop paktıyla Şərqi Avropa tərəflər arasında bölüşdürülsə də etimadsızlıq davam edirdi. Ona görə də hər iki ölkə sərhədlərin böyük hərbi qüvvələr yığırdılar. Vəziyyətin gərgin olduğunu hər iki ölkənin rəhbərliyi və hadisələri izləyən hər kəs bilirdi. Amma bunu mülki əhali, xüsusilə uşaqlar bilmirdi. İki hikkəli dövlətin, ideologiyanın fəsadını daha çox uşaqlar çəkməli oldu.

Kitabda olan qeydə görə uşaqlığı müharibənin başlanğıcına düşən şəxslərin xatirələri 1978-ci ildə qeydə alınıb. Amma kitab kimi 1985-ci ildə nəşr olunub. İlk adı “Uşaqlar üçün olmayan nağıl kitabı” («Книга недетских рассказов») olub. Kitabın əsasında 2009-cu ildə Aleksey Kitayçevin rejissorluğu ilə “Müharibənin uşaqları. Sonuncu şahidlər” sənədli filmi çəkilib. Kitabı oxuyandan sonra filminə də baxdım. Eyni şeyi sizlərə də məsləhət görürəm.

Hekayələr toplusunu oxuya-oxuya bizdə də buna bənzər şeylər olubmu deyə düşündüm. İlk ağlıma gələn Xocalı oldu. Elə orada da durdum.

Kitabdan bəzi hissələri seçdim. Daha doğrusu körpə şahidlərin hekayələrindən bir neçə cümlə. Bunları da dağınıq seçdim. Lakin axtarsanız hər bir hekayədə ən azı bir belə təsirli cümlə taparsınız.

Gena Yuşkeviç-12 yaş

“… Əvvəlcə at leşi gördüm… Sonra da qadın meyiti… Heyrətə gəldim. Axı mən elə bilirdim ki, müharibədə təkcə kişiləri öldürürlər…”

Vasya Xarevski-4 yaş

“… Mənə hətta elə gəlirdi ki, böyüklərdən daha çox şey düşürəm, çünki mən ağlamıram, onlarsa ağlayırlar…”

Lida Poqorjetskaya-8 yaş

“… Bir dəfə küçədə atama çox oxşayan bir kişi ilə rastlaşdım. Arxasınca düşüb xeyli getdim. Axı atamın ölüsünü görməmişdim…”

Volodya Çistoklev-10 yaş

“…Müharibə illərində bir dəfə də olsun rastıma uşaq əşyası çıxmamışdı. Onların mövcudluğunu unutmuşdum. Uşaq oyuncaqlarının…”

Volodya Korsuk-7 yaş

“…Niyə özünə atəş açıblar? Anam elə gözəl idi ki…”

news-inner-user

15781 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020
Qarabağda “iki” alıb, sinifdə qaldığım Vətən - Ramiz Qusarçaylıdan şeirlər...
16:23 08 İyul 2020
Kuklada uşaqlar üçün tamaşa
15:37 08 İyul 2020
Məşhur rəssamın əsəri tapılıb
14:59 08 İyul 2020
Azərbaycanda orkestr rəhbəri həbs edildi
14:18 08 İyul 2020
Xəsil adam - İlham Əzizdən yeni hekayə
14:10 08 İyul 2020
Səməd Vurğunun tutdurduğu Xalq yazıçısı: sürgündən qayıdanda arvadı başqası ilə evlənmişdi - İnanılmaz faktlar
13:18 08 İyul 2020
Elzanın başındakı qıjıkimilər - Sərdar Amin yazır
12:36 08 İyul 2020
Türkiyəli aktrisa vəfat etdi
12:01 08 İyul 2020
Bu, Allaha qarşı küfrdür – Gənc şair həmkarını tənqid etdi
11:20 08 İyul 2020
“Üzüklərin hökmdarı” geri qayıdır
10:47 08 İyul 2020
Elzanın yeni şəkli müzakirəyə səbəb oldu - Foto
10:12 08 İyul 2020
Kitabxana maraqlı layihəyə başlayır
09:30 08 İyul 2020
Üzündəki ipəyi qaldıranda oğlum özünü çölə atdı - Bircə atasının ölümündən yazır...
09:00 08 İyul 2020
“Çəkməli pişik” onlayn göstəriləcək
18:44 07 İyul 2020
Əfsanəvi musiqiçi vəfat etdi
18:09 07 İyul 2020
Bizim üçün qızılgül – Cavanşir Yusifli yazır...
17:30 07 İyul 2020