news-inner
clock11:29 calendar-gray 07 May 2017 view-gray139 dəfə oxunub
view-gray139 dəfə oxunub

Arzularımız uçurumun bir addımlığında – ROMAN HAQQINDA QEYDLƏR

Kulis.az şair-ədəbiyyatçı Elşən Əzimin Şərif Ağayarın yeni çap olunmuş romanı haqda yazdığı “Gülüstan”dan sonrakı Yaşıl vadi” məqaləsini təqdim edir.

Əslində, Gülüstan Yaşıl vadidən sonra gəlir, ancaq Şərif Ağayarın “Gülüstan” və “Arzulardan sonrakı şəhər” romanlarının xranoloji ardıcıllığı mənim bu qənaətimlə tərs mütənasibdir. Gülüstan arzuları puç olan toplumun bir yerə cəm olduğu məkandır. Adəm Həsənin davamıdır. Tanıdığı insanları, hətta itirdiyi sevgisini belə tamamilə dəyişmiş, başqalaşmış şəkildə Gülüstanda tapır. Hər iki əsərin müqayisəli təhlilinə ehtiyac duyuram. Bu isə peşəkar tənqidçilərin işidir.

“Arzulardan sonrakı şəhər” romanını şeir kimi oxudum. Bir neçə saatdan sonra ayıldım ki, əsər başa çatıb. Təəssüfləndim, düşündüm ki, kaş cirəylə oxuyaydım... Doya-doya... Əli Kərim demiş, dadına daha çox vara-vara...

Bu əsər heç də maraqlı süjet xəttinə görə tez oxunmur. Əslində əsərin süjeti ağırdır. Çünki burada adi həyat hadisələrinin axarı deyil, mifik, mistik məqamların sıxlığı əyləncə axtaran oxucunu yora bilər. Əsərin şeir kimi oxunması isə sırf dil, ifadə faktoruyla bağlıdır.

Həsənin ilk sevgi həyəcanı “mədəmdən boğazıma kəpənək uçdu” deyimiylə ifadə olunur. Belə deyimlərlə zəngin bal kimi təhkiyənin poetikliyi oxucunu sehirləməyə bilməz.

Fərqli zaman, fərqli məkan, oxşar talelər...

Min illərin o tayındakı Amanislə yaxın tariximizdəki Həsəni birləşdirən isə müharibədir. Həsən müharibənin içindən gəlib, ancaq müharibələrə inanmır, tarix kitablarını nağıl hesab edir. Çünki onun arzularındakı şəhər ədalətin, mehribanlığın, sevginin bərqərar olduğu məkandır.

Əslində, məkan deyil arzulara çatılacaq məqamdır. Arzular şəhəri də, Yaşıl vadi də məkan deyil. Müharibə dəhşətlərinin ilk və son məqamlarıdır; Amanislə Həsənin, şairlə Sərdar müəllimin, cadügərlə nənənin, Miladeslə Gülsümün, mizraqçı arvadıyla Mərmər xanımın taleyini birləşdirən məqamlar...

Bütün dövrlərdə müharibənin səsi, nəfəsi, havası eynidir. Qılınc şaqqıltısı ilə ən müsair silahların səsi əvvəl buğda boyda, sonra noxud, gilas, alma, qarpız böyüklükdə eşidilir. Ən axırda isə paraşüt kimi göydən insanın arzularının, xəyallarının, ümidlərinin üzərinə enir.

Əslində, Həsən də Amanis kimi qul taleyi yaşayır. Bircə qəlbindəki arzular azaddır. Onun taleyini, arzularını isə idarə edənlar var. Müharibənin yaratdığı qarışıq mühitin, nənənin, Kiyevdəki dayının diktəsiylə yaşamağa məhkumdur. “Elə nənəm özü də arzular nənəsidir. Gələcəyim üçün elə planlar qurur, sanarsan ömür yaşamayacam, uzunmüddətli layihə həyata keçirəcəm”.

Nənə nəsrimiz üçün tamamilə yeni, o cümlədən ziddiyyətli obrazdır. Həm müharibənin bütün dünya gavurları tərəfindən törədildiyini deyir, onları lənətləyir, həm də qatil Mirzəmmədi nəslin rəhbəri hesab edir. Qatilin ruhuyla yaşayan toplumun müharibələr etməsi təəccüblü deyil. Müharibələrə inanmaq istəməyən Həsən isə qatil ruhların təsirindən yaxa qurtarmağa çalışır. “Mənə qalsa, Mirzəmməd öləndən sonra da nəslimizin ağsaqqalıydı. Bütün qohum-əqrabamızı , xüsusən nənəmi onun qatil ruhu idarə edir, bizi adam balası kimi yaşamağa qoymurdu.”

Amanisin Yaşıl vadiyə qayıdışı yüksək sənətkarlıqla təsvir edilir. Firon əsgərləriylə döyüşlər real müharibə səhnəsidirsə, timsahlarla döyüşlər xeyirlə şər arasında gedən mübarizənin məcazıdır. Ağzından üfunət qoxusu gələn timsahlar müharibələri, qətlləri, bir sözlə bütün pislikləri ifadə edir.

Xeyirlə şərin mübarizəsi min illərdir gedir. Qalibiyyətlər gecəylə gündüz kimi bir-birini əvəz edir. Bu döyüşlərin İterü çayında getməsi də təsadüfi deyil. Qədim buddist inanclarına görə, su müqəddəsdir. İterü də müqəddəsdir. Həm şair, həm Amanis onunla söhbət edir, suların dilini anlayır və Arzularındakı Yaşıl vadini şər qüvvələrin əlində gördükdə son çıxış yolu İterüyə qovuşmaq olur.

Əsərin baş qəhrəmanları daha çox mifik, mistik ricətlərlə yadda qalsa da, epizodik obrazlar realdır. Ədalət, Aqqadan kimiləri ilə müharibənin içində yaşadığım dövrlərdən tanışam. Namaz dayı isə tipik kənd adamıdır. Bəşəri ideyalarla zəngin romanın yeganə milli obrazıdır, dil, üslub koloritidir.

Yaşıl təpələr üzərində çəhrayı, ağzıbağlı atlar...

Misir piramidalarının divarlarında at başının təsviri...

Heç vaxt həyata keçməyən kölə arzuları...

Yuxarıda şairlə Sərdar müəllimin tale oxşarlığını qeyd etmişəm.

Sonda şairin dediyi olur.

Sonda Sərdar müəllimin qovluqları tapılır, yuxulardakı atların sirri açılır.

“At muraddır” demişlər.

Nə qədər ki, müharibələr var, yuxulardakı atların ağzı bağlı qalacaq…

Nə qədər ki, atların ağzı bağlıdır, arzulardan sonrakı şəhərə qovuşmaq mümkün olmayacaq.

Adəm də, Həsən də, Şərif də, mən də müharibənin içindən gəlmişik və hələ də müxtəlif ölçülərdə müharibə səslərini eşidirik. Arzularımız Xaxas xəndəyinin bir addımlığındadır.

“Arzulardan sonrakı şəhərin adı Mehribanlıq olsun. Ölüm-itim dünyasıdır”.

news-inner-user

16044 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Feysbuk məşhur yumor ustasının hesabını bağladı - Yəhudi düşmənçiliyinə görə
18:57 04 Avqust 2020
Məşhur romana çəkilən serialın ilk görüntüləri yayıldı - Foto
18:02 04 Avqust 2020
III Beynəlxalq Animasiya Festivalına daxil olan filmlərin siyahısı açıqlandı
16:21 04 Avqust 2020
Gözyaşardıcı qazlar elektron ağlamaqdır vətən üçün - Güneyli şairin şeirləri
15:18 04 Avqust 2020
Rənglərə aldanan uşaqlar – Cavanşir Yusifli müharibə hekayələrindən yazır...
15:14 04 Avqust 2020
Pelevinin yeni kitabı bu tarixdə nəşr olunacaq
14:28 04 Avqust 2020
Bəy qızını qaçıran, üç övladını itirən, on dörd il sürgündə qalan Xalq artisti - Səməd Vurğun onun həyatını necə xilas etdi?
13:22 04 Avqust 2020
Anar Nağılbazı kim öldürdü?
12:33 04 Avqust 2020
"YARAT" uşaqlar üçün sərgi açdı
11:50 04 Avqust 2020
Selfi çəkərkən tarixi abidəni qırdı
10:58 04 Avqust 2020
Məşhur yazıçının hekayəsinə film çəkilir
10:10 04 Avqust 2020
Ataqamdan yeni hekayə: Dişlək alma
09:00 04 Avqust 2020
Azərbaycan rəssamlarından Kazanda "Məxməri etiraflar"
17:03 03 Avqust 2020
Kim unudub məni yol ayrıcında? - Zərdüşt Şəfinin anım günü
15:58 03 Avqust 2020
Heyvanlar nə vaxtdan qurbana çevrildi? - Qurbanetmə aktının yaranması
14:53 03 Avqust 2020
Şəhid generalımız haqqında kitab nəşr edildi - Pulsuz paylanacaq
13:48 03 Avqust 2020
Şon Penn özündən 31 yaş kiçik qızla gizlin evləndi
13:08 03 Avqust 2020
Ramiz Rövşənin "Yenə bu şəhərdə üz-üzə gəldik" şeirinə rok yazıldı - Video
12:05 03 Avqust 2020
Məşhur aktyor dünyasını dəyişdi
11:14 03 Avqust 2020
Azərbaycan bəstəkarının musiqisi ABŞ festivalında səsləndirildi
10:33 03 Avqust 2020