news-inner
clock12:27 calendar-gray 02 Fevral 2016 view-gray209 dəfə oxunub
view-gray209 dəfə oxunub

Cavanşir Yusifli: “Yazıçılar zövqlə yox, klişe ilə düşünürlər” - SORĞU SÖHBƏTİ

Tənqidçi Cavanşir Yusifli "Beş ən yaxşı Azərbaycan hekayəsi" sorğusu ilə bağlı Kulisin suallarını cavablandırır.

- “Poçt qutusu”nun qalib gəlməsi sizi təəccübləndirdimi?

- Təəccübləndirmədi. “Poçt qutusu”nun özü bizim hekayəçiliyimiz baxımından bir neçə yöndən maraqlı və simvolikdir. Onun yekdilliklə seçilməyi milli nəsrin inkişafında oynadığı rolla bağlıdır. Yüz ilin bir neçə ilk on ilinə nəzər salsaq, yaxud bu dövrdə yazılan hekayələrin adlarını nəzərdən keçirsək, çox maraqlı bir mənzərənin şahidi olarıq. “Poçt qutusu”, “Usta Zeynal”, “Bomba”, “Zırrama”, “Mütrüb dəftəri”, “İt oyunu”, “Qəssab” (”...Bir dəfə bunu eşitdim ki, Məşədi Məmmədəli qızını verir qəssab Şamilə. Bir dəfə də eşitdim ki, daha vermir. Axır vaxtlarda deyirdilər ki, Məşədi Məmmədəli qızını qəssab Şamilə verməyə razı olub. Ən axırda genə dedilər ki, Məşədi Məmmədəli qəssab Şamildən inciyib....), “Astana”, “İncə dərəsində yaz çağı”, “Şaqqulunun xeyir işi”, “Sərhəd məsələsi”, “Cənnətin qəbzi”... Bir sıra hekayələrin adını çəkmədim. Bura “Gürcü familiyası”, Şahmarın hekayələri və sair daxildir. Bu hekayələrdən hər biri səsvermədən asılı olmayaraq qalib ola bilərdi. Şahmarın hekayələrinin xatırlanmaması və yer tutmaması mənə xeyli təəccüblü gəldi.

- Ümumiyyətlə, təqribən yüz illik hekayəçilik tarixi və yüz hekayə... Gəldiyimiz yerdən razısınızmı?

- Sizin sorğunun məqsədi, mən başa düşdüyümə görə, bizim hekayəçilik tariximizə ekskurs etmək, ordan bu günə qayıdıb, nəyin qazanılıb, nəyin itirildiyini təsbit etmək olub. Bu nöqtədə artıq “Poçt qutusu” və o dövrdə yazılan digər hekayələrin bədii-estetik keyfiyyətlərini bir daha, yenidən qiymətləndirmək gündəliyə daxil deyil. Bizim adlarını çəkdiyimiz mətnlər artıq tarixin sınağından keçiblər, ancaq, məsələn “Poçt qutusu” və “Usta Zeynal”, yaxud digər mətnlərin filoloji təhlili tarixin sınağına korrektələr edə bilməsə də, bu gün nəsrdə hökmran olan xaosun səbəblərinə müəyyən mənada işıq sala bilər. Şübhəsiz ki, klassik hekayələri şablon kimi qəbul etməmək şərti ilə. Həm də axı, sorğuda iştirak edənlərin böyük əksəriyyəti elə yazıçılar olub, yəni, mənim, sizin, digərlərinin mətnlərini oxuduğumuz, tənqid etdiyimiz yazarlar. Həm də o adamlar ki, mətndə bəzən adi dialoqu qurmaqda çətinlik çəkirlər, yaxud dili elə dəyişdirirlər ki, bir anlığa çaşır və sonra Sabir kimi acı-acı gülürsən.

Yəni, gəldiyimiz yerdən qəti razı deyiləm. Bunun bir səbəbi də, hətta yazıçılarımızın belə bu və ya digər mətnə öz zövqü ilə deyil, klişelər əsasında dəyər verməsidir.

İndi yazılan hekayələrin bir çoxu, belə demək olarsa, “quru, yavan” hekayələrdir, ancaq əhvalat var, bir də, milli-mənəvi, ictimai-siyasi ovqat. Bir də havada oynaşan ideyalardan maket düzəldib sırımaq eşqi. Klassik dövrün ən dəyərli mətnlərində bir nağıl və lətifə, hətta qaravəlli ruhu var. Yəni oxucu ilə oyun canlı və dinamikdir.

Sorğuda iştirak edənlər müasir dövrdə Güney Azərbaycan nəsrində gedən prosesləri, bu nəsri yaradan ən layiqli isimləri də nəzərə alsaydılar, yaxşı olardı. Maraqlı imzalar var orda.

- “Qətl günü” ən yaxşı roman olmuşdu, “Bayatı-Şiraz” isə ikinci... Burda məsələ nədir? Niyə həmişə Yusif?

- Bu sualın cavabını yuxarıda müəyyən dərəcədə cavablandırdıq artıq. Klişe məsələsi. Məncə, “Qətl günü” ən yaxşı romanımız deyil, “Bayatı Şiraz” da ikinci… Onun “Astana” hekayəsi daha maraqlıdır. Bu mülahizənin bir izahı var. Ən yaxşı mətndə ən önəmli cəhət yeni ideyanın olmasıdır. İkinci əldən ötürülən “ənənə” bu mənada aydın və anlaşıqlı bir şeydir.

- Əkrəm Əylislinin hekayələrinin bir neçə siyahıda yer alıb. İlk yeri isə “Ürək yaman şeydir” hekayəsi tutub. Doğrudanmı, ürək yaman şeydir?

- Məncə, Əkrəm Əylislinin ən yaxşı hekayəsi “Ceviz ağacının kölgəsi”dir.

- Əsəd Cahangir isə deyir ki, indi hekayəçiliyin dövrü, zamanı keçib...

- O deyə bilər. Həm də, hərə bir cür düşünür

- Sorğuda 80-cilərin mövqeyi xeyli zəif görünür...

- Doğrudur, görünür. Şahmar da həmin illərdə çap olunmağa başlamışdı. Şahmar o illərin ən diqqətəlayiq nasiridir.

news-inner-user

19988 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Pekində beynəlxalq film festivalı başlayıb
18:55 21 Sentyabr 2021
Gənc yazarın ilk şeirlər kitabı nəşr edildi
18:15 21 Sentyabr 2021
Aqşin Yenisey: “Bu, milli biabırçılıqdır” – Müsahibə
17:47 21 Sentyabr 2021
Seviş mənimlə, gecədir! – Məlihə Əzizpurun şeirləri
17:30 21 Sentyabr 2021
Ailə dəyərləri, qadın azadlığı və fahişəlik
16:44 21 Sentyabr 2021
Bizi zibilə salanlar - Sevda Sultanova yazır...
15:50 21 Sentyabr 2021
Rejissor öz ölümündən film çəkdi
15:10 21 Sentyabr 2021
Məktəb oxumayan yazıçı Nobeli necə aldı?
14:12 21 Sentyabr 2021
Fotoqraflar arasında müsabiqə elan olundu
13:02 21 Sentyabr 2021
Qardaşının ölümünü ondan gizlədilər, həkimlər övlad qadağası qoydu, “Ağlama, Zaur” şeirini yazdı - Anar Təhminəni onun həyatından götürmüşdü?
12:10 21 Sentyabr 2021
Şəhid anasının əli ilə veriliş bağlayan Tolik
11:33 21 Sentyabr 2021
Səməd Vurğuna görə ianə toplanır – Foto
11:01 21 Sentyabr 2021
Laçında teatr açmaq istəyən aktyor – Müzakirə
10:33 21 Sentyabr 2021
Çingiz Abdullayev Vətən müharibəsindən hekayə yazdı – Mətn
10:05 21 Sentyabr 2021
Məşhur müğənni əməliyyat olundu
09:31 21 Sentyabr 2021
Toy gecəsi mahnıya görə döyülən gəlin – Yeni hekayə
09:01 21 Sentyabr 2021
Vyetnam prezidenti ilə dostluq edən, 4 qardaşını vaxtsız itirən, Türkan Şorayı filmə çəkən Xalq artistimiz - Maraqlı faktlar
21:00 20 Sentyabr 2021
Qarabağda 15 tarix-memarlıq abidəsi pasportlaşdırılıb
18:59 20 Sentyabr 2021
Pikassonun əsərləri Fransa hökumətinə bağışlanacaq
18:31 20 Sentyabr 2021
Britaniya filmi beynəlxalq müsabiqədinin qalibi oldu
18:00 20 Sentyabr 2021