news-inner
clock08:30 calendar-gray 05 Noyabr 2015 view-gray358 dəfə oxunub
view-gray358 dəfə oxunub

Ayıb nədir? – ALİYƏ YAZIR

Cəmiyyətlərin ən təhlükəlisi, ən dəhşətlisi bir düşüncənin hakim olduğu monoton, birrəng cəmiyyətlərdir. Avtoritar, totalitar idarə formaları belə cəmiyyətlər yaratdığına görə qorxuludur. Polemikaya açıq olmaq, alternativ fikirlər irəli sürmək “bizdən olanlar və bizdən olmayanlar cəmiyyətin”də qəbul olunmur. Fərqli danışanlar qaralar içində ağ qarğaya dönür.

Amma incəsənətin, ədəbiyyatın alternativ fikirləri birbaşa, publisistik dillə yox, özünəməxsus formalarda çatdırmaq kimi heyrətamiz bir üstünlüyü var. İnsanı bütün situasiyalarda araşdıran, anlamaq istəyən, empati hissini verən, ona insanca yanaşmağı öyrədən, azadlığın, həyatın hüdudsuzluğunu tanıdan xüsusi bir imkan... Görünməz olanı üzə çıxarmaq imkanı.

Məsələn, balaca bir nümunəyə - türk şairi Sunay Akın “Fahişə” şerinə baxaq:

İncitirim korkusuyla
Yıkarken
Nasıl da usulca
Gezdirirdi ellerini
Teninde annen

Etiraf edin ki, müştərilərin ağlagəlməz zorakılıqlarla davrandığı, təhqir etdiyi fahişə bədənində ana sevgisini görmək hər adamın, özəlliklə hər kişinin işi deyil....

Beləcə kinematoqrafiyadan, fotoqrafiyadan, musiqidən, rəsmdən minlərlə misal göstərmək olar. Bizim gerçək sənət dediyimiz. Məlum.

İndi bunları yazmağa nə hacət vardı? Sənətin missiyası haqda bəlli məsələləri niyə götürüb indi - 21-ci əsrdə yazmalıyıq?

Bu yazının yerində təsirli bir hekayə, sarsıdıcı bir rəsm, gözəl bir şeir ola bilərdi axı.

Olmadı. Çünki, bir müddət əvvəl sosial şəbəkədə adamların mübahisəsini gördüm. Bir rejissorun bir heykəltəraşla, ya rəssamla mübahisəsi maraqlı olmalı idi. Amma Mənzərə tamam başqa idi; rejissor homoseksualların onlarla bir dünyada yaşamasına dözə bilməyən heykəltəraş dostlarını inandırmağa çalışırdı ki, insanı təkcə cinsi oriyentasiyasına görə öldürmək vəhşilikdir. Onlara “Mikelancelonu, Leonardo da Vinçini oriyentasiyasına görə öldürsələr, dünya nələr itirərdi?” - sualını verirdi. Heykəltəraşlar və rəssamlar səs çoxluğu ilə dünyanı əxlaqiləşdirmək üçün radikallığın vacib olduğunu, bu adamların onların əxlaqını təhdid etdiyini, dinin də bu məsələdə tolerant olmadığını səbəb gətirirdilər. Görünəni cinsi azlıq sözü onlarda cinsi pozğunluqla assosiasiya olunurdu. Rejissor tamam təklənmişdi. Deyəsən, rəssam və heykəltəraş dostlarından bunu gözləmirdi. Bu artıq fikir ayrılığı yox, məslək ayrılığı idi.

Yazını oxuyanlar irad tutub deyə bilərlər ki, çox da rəssam və heykəltəraşdırlar, iki-üç adamın mübahisəsi nə üçün əhəmiyyətli olmalı, yazıya çevrilməlidir?

Əlbəttə elədir.

Amma onlarla misal xatırlayıram:

Məsələn, AMEA-nın tarix institutu Vikipediyadakı Azərbaycanda LGTB tarixi adlı məqaləyə cavab olaraq bir məqalə hazırlamışdı. Sosiologiya institutu qala-qala onların münasibət bildirməsi maraqlı idi. İş orasındadır ki, tarix institutu bu, ola bilsin ki, təbliğat xarakterli və ya qəsdli məqaləyə elm rakursundan yox, əxlaq (burada əxlaq cinsi tərbiyə, cinsi həyat tərzi anlamındadır) prizmasından yanaşmışdı. O boyda institutun məqaləsi oxucuya tarix barədə heç nə demirdi; nə əsaslandırma, nə hansısa bir elmi yanaşma. Bu fikirləri çilingərlikdən təqaüdə çıxmış yaşlı adam, ömrü boyu hesablamalar aparmış mühasib də yaza bilərdi.

Ya da, məsələn, ölkənin xalq artistləri tamaşada yalnız açıqda qalmış bədənləri görüb ona reaksiya verirsə, oxucuları, tamaşaçıları qınamaq nəyə lazımdır?

Xahiş edirəm ki, düz anlayasınız. Məsələ cinsi azlıqlar, mentalitet və ya sənət-filan deyil. Məsələ sənət adamlarının öz predmetlərinə peşəkarca yanaşa bilməməsidir. Bu, həkimin xəstənin müalicə etməli olduğu orqanlarına baxıb “Ayıbdır e...” - deməyinə oxşayır.

Həm də bu işin bir tərəfidir. O biri tərəfdə bu qıcıq mövzularla epataj yaratmağa çalışan, ədəbiyyatın və sənətin tirajını qaldırıb amma missiyasını aşağılayan ədəbiyyat və sənət adamları, saytlar, təşviqedici xəbər başlıqları ilə tık və xal qazanan KİV dayanır.

Əgər nə vaxtsa gələcəkdə tamamən birrəng, qeyri-tolerant, müzakirənin yox, hökmün verildiyi bir yerdə yaşasaq, bunun baiskarı tamaşaçı, oxucu və ya izləyici, “orta statistik” insanlar yox, məhdud düşüncəsinin hüdudlarından çıxa bilməyən, seçdiyi məsləyin missiyasını anlamayan rəssamlar, heykəltəraşlar, rejissorlar, insanı yox, qafalardakı instinktləri, kompleksləri, cəhaləti qıcıqlandırmaqla populizmə qaçan yazarlar, TV aparıcıları, jurnalistlər, redaktorlar, şairlər olacaq. Bu yazıya media menecerləri babat bir başlıq qoysalar, deməli, sənətin missiyasını xatırladan bu yazı da qeyr-tolerant bir mühitə dəstək olacaq.

Ura!

Hamımızı təbrik edirəm!

news-inner-user
Aliyə

997 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Türkiyəni Avroviziyada təmsil edən qrupun solisti vəfat etdi
19:07 11 Avqust 2020
Azərbaycanda doğulmuş yəhudi rəssamın sərgisi olacaq
18:46 11 Avqust 2020
Tarantino filmdən imtina etdi
18:15 11 Avqust 2020
Nəşriyyat yeni müsabiqə elan etdi - Şərtlər
17:39 11 Avqust 2020
Dünyanın sonuncu tənha adamı - Kamal Abdullanın romanları haqda...
16:58 11 Avqust 2020
Nənəmin laylası öpür üzümdən – Şeirlər
15:44 11 Avqust 2020
Məşhur şairin məzarı tapıldı - Foto
14:52 11 Avqust 2020
İntihar edən məşhur aktyorun həyatı film olur
14:01 11 Avqust 2020
Sevdiyi kişidən məcbur ayırdılar, əri xalası qızıyla evləndi, gənc yaşında xiffətdən öldü – Faciələrə dözməyən “Nəsimi”nin Şəmsi
13:11 11 Avqust 2020
Uşaqlıqda hərbçi atamın, gənclikdə hərbçi sevgilimin yolunu gözləmiş adamam – Fəridə yazır...
12:06 11 Avqust 2020
"Azərbaycan Böyük Vətən müharibəsi illərində" kitabı nəşr olunub
11:27 11 Avqust 2020
Əri hamilə yoldaşını dənizdə niyə boğdu? - Günel Natiq yazır...
10:42 11 Avqust 2020
Sevda Ələkbərzadə yeni mahnısını təqdim etdi - Video
10:05 11 Avqust 2020
Atamın əlləri - Sərdar Aminin yeni hekayəsi
09:01 11 Avqust 2020
Özünü Ancelina Coliyə çevirən gənc oğlan - Fotolar
18:43 10 Avqust 2020
İlğım - Şəhla Nihanın yeni hekayəsi
17:59 10 Avqust 2020
Kinonun böhrana təsiri - Çarli Çaplin nə demək istəyirdi?
17:14 10 Avqust 2020
Mədəniyyət nazirinin müşaviri və şöbə müdirləri vəzifəsindən azad edildi
16:24 10 Avqust 2020
Rusların Yer planetində açdıqları "Cəhənnəm qapısı": Əlli ildir, bağlaya bilmirlər - Foto
16:02 10 Avqust 2020
Yazıçı Səfər Alışarlının yeni kitabı çap olundu
15:45 10 Avqust 2020