news-inner
clock18:04 calendar-gray 16 Sentyabr 2015 view-gray360 dəfə oxunub
view-gray360 dəfə oxunub

Soyunan qadınlar və “AZDRAMA”

Bir neçə gün öncə Parisdə iki feminist müsəlmanların qadın mövzusu ilə bağlı konfransının gedişatını pozub. Femen qadın haqları təşkilatının üzvü olan gənc qadınlar çadrada qəfildən səhnəyə daxil olub. Onlardan biri çadrasını çıxararaq onu “Qadınları döymək olarmı?” mövzusunda çıxış etməyə hazırlaşan vaizlərin üzərinə atıb...

Üç dəqiqəyə yaxın səhnədə davam edən vəziyyət teatr tamaşasına bənzəyir...

Bu üç dəqiqəlik tamaşa uzun müddətdir, qalmaqallarla gündəmə gələn, Akademik Milli Dram Teatrının həyata toxuna bilməyən ruhsuz tamaşalarından fərqli olaraq diridir, hisslərə toxunur, düşüncəyə təsir edir. Və bu üç dəqiqəlik etiraz aksiyası mahiyyətcə Dram Teatrının narazı aktyorlarının monoton etirazından çox daha kreativdir.

Yalnız ona görə yox ki, qadınların sərgilədiyi tamaşa dokumentaldır, həyatla birbaşa əlaqəsi var, mahiyyətində dayanan problem aktualdır və s. Əsas odur ki, onlar etirazlarını müəyyən formaya salaraq təqdimat üsulunu tapıblar. Əvvəlcədən düşünülmüş hərəkət – çadra atılır və maraqlı, spontan səhnə mizanı ortaya çıxır. Vaizlər arxa fonda gözlənilməz durumdan çaş-baş qalıb nə etmək lazım olduğunu bilmirlər, onlardan biri sifətinə çırpılan çadranı əlinə götürərək səhnəni tərk edir. Qadınlardan biri çox çevik hərəkətlə natiqin əlindəki mikrofonu alır, şüarlar səsləndirir.

Çılpaq sinələrinə “Məni kimsə tabe etdirə bilməz”, digəri isə “Mən öz mülkiyyətiməm” kimi sloqanlar yazılmış qadınları kişilərin cumaraq səhnədən çıxarması, zaldan ucalan “iyrənc fahişlər,” “öldürün onları” kimi sərt çağırışlar Artonun “qəddar teatr”ını yada salır.

Üç dəqiqəlik tamaşa kifayət elədi ki, zal coşsun, əsəblər tarıma çəkilsin, emosional şok yaşansın və konfransın mahiyyəti açılsın...

Dram Teatrının “həyata toxunmayan tamaşaları” deyəndə tamaşaların neorealizm üzərində qurulmasını nəzərdə tutmuram. Məsələ qətiyyən bunda deyil.

Dram Teatrının ən böyük problemi bəlkə də, onun xüsusi statusunun vurğulanmasında – yəni adını “biz digərlərindən daha üstünük” vurğusu ilə çəkmələrində, teatrı yeri gəldi-gəlmədi korifey sənətkarları yetişdirən, müqəddəs məbəd ocağı kimi dəyərləndirməsində, bir qisminin ucadan etiraf etməsə də, özlərini də bura aid etməsində və teatrın adındakı “akademik” sözündədir.

Kollektiv pafoslu, elmi, “Bu şəhərdə”nin personajları demiş, “elitnı” səslənən “akademik” sözünün mücərrəd yükünün, xüsusi statusun ağırlığının altında əzilirlər...

Yerinə düşmüşkən, bir hadisəni danışım. Tanışım danışırdı ki, Azərbaycan Dövlət Televiziyası Yeni il şənliyinə necə olursa, Gənclər Teatrının da aktyorlarını dəvət edir. Milli Dram Teatrının bir neçə aktyoru efirdə onlarla birlikdə görünməyi özünə sığışdırmayıb. Çünki onlar ölkənin ən “elitnı” teatrının aktyorlarıdır.

Qayıdım “akademiklik” məsələsinə. “Akademiklik” məndə həmişə “azad sənət” anlayışı ilə əks assosiasiya doğurub. Bu sözün mənalarından biri sənətdə ənənələrə, klassik qaydalara ciddi riayətdir. Və bu mənadakı akademizm həm də bizim yeniliyə heç cürə alışıq olmayan mentallığımızla da uyuşur. Yəqin ona görə də İsrafil İsrafilovun teatrın çox illik ənənələrindən birini pozmasından - baş rejissor “titulunu” ləğvindən özlərini narahat hiss etməyə başladılar.

Bir qisim aktyorun Dram Teatrının ənənələrinə zidd estetikaya qarşı çıxması, ənənəyə sədaqətdən çox, yəqin ki, yeniliyi təcrübələrində sınamaq, özünü realizə edə bilməmək qorxusundan irəli gəlir.

Əslində bu, klassik əhvalatdır. Köhnəlikdən, alışdıqları sabit ritmdən çıxıb, fərqli yolda yürüməkdən ehtiyatlanmaq. Elə ona görə də onların müsahibələrində nostalgiya, sənətdə ağbirçək-ağsaqqal ehkamı hakimdir: “Onda başqa cür idi, ağzımız nəydi filan sənətkarın yanında belə danışaq...”

Nostalgiya, ağbirçək-ağsaqqal ehkamı olan yerdə sənətdə yeni tendensiyalardan, inkişafdan, aktuallıqdan danışmaq mənasızdır.

Teatrın adından “akademik” sözü çıxarılsa, xüsusi status ümumiyə ensə, yəqin, burda çalışan bir qisim aktyor, rejissor özünü hansısa bəşəri, kosmik, mühüm, həyati əhəmiyyətli sənət məbədini qorumaq kimi missiyadan azad olmuş hiss edər, hansısa ənənəvi qaydalara məhkumluqdan qurtular, sənətə bir yox, müxtəlif rakursdan baxar, alternativləri normal qəbul edər və s.

Qalmaqala qoşulan aktyorlar müsahibələrində dözülməz dərəcədə primitiv, məişət səviyyəsində etiraz edirlər. Hətta qızışan konflikt belə təəssürat yaradır ki, onlar teatrsız yaşaya bilər, fəqət, teatrın kulisində baş verən intriqasız yaşaya bilməz.

Əsl sənətkarın etirazı da gərək yaradıcı, sanballı olsun axı. Əgər İ.İsrafilovun idraəetməsindən çox narazısınsa, məsələn, bir tamaşanın premyerasında, elə səhnədəcə, elə publika qarşısında roldan çıxıb, etiraz nitqi söyləyin, fərdi qiyamınızı Tükəzban səviyyəsində yox, yaradıcı adama layiq şəklində edin.

Dram Teatrında problemlərin həlli yollarından biri, maliyyənin dayandırılması, ya da layihələrə qrantlar şəklində verilməsidir. Belə olan halda ortada sənəti doğrudan da sevən adamlar qalacaq və bu, onları tamaşaçı toplamaq üçün modern düşüncəyə, formaya, üsluba, parlaq ifadə vasitələri tapmağa sövq edəcək.

Necə ki, bunu onlardan qat-qat təcrübəsiz Oda teatrı edir.

P.S. Belə bir fransız aktrisası olub, Rene Janna Falkonetti. Daha çox teatrda oynayıb, vur-tut bir neçə filmə çəklib. Onun Karl Dreyerin “Janna Darkın iztirabları” filmindəki Janna rolunu çox kino mütəxəssisi aktyorluq sənətinin zirvəsi hesab edir. Amma əminəm ki, Fransada ona “korifey sənətkar” demirlər.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Biz tərəflər – Şərif Ağayardan hekayə
16:30 31 İyul 2021
"Memati" yeni serialda rol alacaq
15:00 31 İyul 2021
Aydın Xırdalanlı ölüm anında hansı videoya baxıb – Maraqlı Faktlar
13:30 31 İyul 2021
ADU-da Pakistan Mədəniyyət Mərkəzinin açılışı olub
12:52 31 İyul 2021
Flora Kərimova "Şərəf" ordeni ilə təltif olundu
11:48 31 İyul 2021
Ayaz Salayev: "O Ittifaqın başında bizə yaraşmayan insan dayanıb" - Müsahibə
11:33 31 İyul 2021
Tünzalə Ağayeva Türkiyəyə yardım göndərdi
10:26 31 İyul 2021
Ən başıbəlalı mahnımız: Onu Fatimeyi-Zəhraya, Şah İsmayıla və Cəfər Cabbarlıya nə bağlayır?
09:02 31 İyul 2021
Facebookda tənha insanları necə tanımaq olar?
21:00 30 İyul 2021
Ssenaristlər üçün Yay Məktəbi təşkil olunur
19:00 30 İyul 2021
Şəhidlərə həsr olunmuş kitab işıq üzü görüb
18:05 30 İyul 2021
Ürək dil acır ki, sönməmiş odum - Səməd Vurğundan şeir çələngi
17:30 30 İyul 2021
Qısa hekayə: Yanğın
16:23 30 İyul 2021
Hüquqşünas teatra rəhbər gəldi
15:30 30 İyul 2021
Xalqı efirdən partizan hərəkatına çağıran Xalq artisti - O, İlhamə Quliyeva ilə eşq yaşamışdımı?
14:26 30 İyul 2021
Türkiyə evimizdir - evimiz yanır
13:51 30 İyul 2021
Rejissorumuz beynəlxalq festivalda jüri sədri oldu
13:06 30 İyul 2021
İçimizi yanır! – Türk sənətçilərin yanğın harayı
12:20 30 İyul 2021
Yazıçımız Beynəlxalq ədəbiyyat festivalında qalib gəldi
11:41 30 İyul 2021
Ssenarimiz Ukraynada ən yüksək balı topladı
11:05 30 İyul 2021