news-inner
clock18:06 calendar-gray 15 Dekabr 2014 view-gray152 dəfə oxunub
view-gray152 dəfə oxunub

Orxan Fikrətoğlunun “İtki”si

Bilirmisiz nələr oldu? Ötən həftə Yuğ Teatrında “Fəna” adlı tamaşanın premyerası keçirildi...

Tamaşa pis idi, yaxşı idi, bunlar bir tərəfə. Amma soyuqda, qaranlıqda adamların teatra inanıb ona doğru addımlamağı nə qəribədir... İnsanların işığa can atmaları. Bu işıq nə qədər zəif olursa, mənzərə o qədər gözəldir. Çünki, tamaşadakı qəhrəmanın dediyi kimi “quş qanadına inanır, insan ümidinə”.

Rejissor Mir Sahib yazıçı publisist Orxan Fikrətoğıunun “İtki” hekayəsi əsasında səhnələşdirdiyi “Fəna” tamaşasını “bir nəfəslik mərifət oyunu” kimi təqdim edib. “Mərifət oyunu” nədir? Bu da təzə janrdır? – deməyə tələsməyək.

Proqramda tamaşanın janr təyinində yalnız komediya, faciə və ya dram görməyə alışıq tamaşaçılar az-az olar Yuğda. Amma olsa da olsun. Bu təyini sadəcə oxuyub, keçməli. Bu tamaşanın necəliyinə dair bir eyhamdır, başqa bir hoqqa axtarmaq gərəkməz.

Bəs niyə “mərifət oyunu”?

Mərifət təsəvvüfdə kamilliyə bir pillədir. Tamaşanın özünü itirmiş, bu itkini qəfil dərk etmiş qəhrəmanı üçündür. Qasım Nağı bu qəhrəmanını itkinin təşvişinə salmağa çalışır: harada nə zaman oldu deyə.

“Belə götürəndə normal adamam – deyir - nə pisəm, nə yaxşı. Deyim ki pisəm? Yox. Deyim ki yaxşıyam? Yox. Başım pul qazanmağa qarışıb. Yıxılana təpik çalmışam, ucadan danışana çəpik...”. Əsl zəmanə qəhrəmanıdır ha, yox? Demək belə birisi birdən hiss edir ki, özünü itirib. Mövcud ola-ola yox olub gedib. Yox olub. “Güzgüdən ona sönük, çəlimsiz, sözü, əməli içində sınıb qalmış qorxaq bir adam baxırdı”. Yuğçular O.Fikrətoğlunun mətnini parçalaya-parçalaya deyir. Əlbəttə, mətnə əlavələr də var.

Mizanlar səhnədəki bir mizin dövrəsində qurulub. Adam (Qasım Nağı) özünü ora-bura vurur. İtirdiyini soraqlayır - arvadından (Natəvan Qeybani) xəbər alır. Dostu da arvadı da, sən demə, müdrik adamlar imiş: onun özünü itirdiyindən həm də 20 il qabaq itirdiyindən xəbərləri var imiş. Dayan, dayan.... Bəs bu adamlar belə müdrikdirlərsə, belə hər şeyin fərqindədirlərsə onunla-daha doğrusu özünü itirmiş adamın yerindəki boşluqla necə yaşayıblar? Sual mənasızdır. Çünki tamaşa bu sualın dalınca düşmür. Dostu qəhrəmana “hamı belə edir, yaşa getsin” deyir, arvadısa hansısa filmdə aktrisanın gördüyü ayaqqabıdan istəyir.

Qasım Nağı hərəkətlərini təkrarlayır - bu onun itki həyəcanına saxta bir pafos qatır. Hal rəqsi səhnəsi də mərifətə qədəm qoyan qəhrəmanların halından çox immitativ təsir bağışlayır.

Bu, aktyordan çox, verilmiş materialdan asılıdır. İtki dərki və mərifət məqamı arasında dramaturji və səhnə boşluğunu doldurmaq aktyor imkanları xaricindədir.

Qəhrəmanları (eləcə də tamaşaçıları) mərifət məqamına yetişdirmək daha çox musiqinin üzərinə düşüb. Və deyəsən alınıb da. Novruz Novruzlunun ifası finalı daha vurucu edir. Aktyorlar seçilmiş tamaşaçıları səhnədəki mizin ətrafında əyləşib çay içməyə və söhbət etməyə dəvət edirlər. Adamlar çay süfrəsi ətrafında əyləşir. Əslində bu daha bir tamaşa olmalıdır. Ətrafında bu qədər adam yerində əyləşib sənin stol ətrafında çay içməyini izləyirsə nə etməlisən? Bu stolda əyləşib çayla söhbət etmək haqqını qazandıran ziyalı tipini oynamalısan. Bizim seçilmişlər bundan mümkün qədər tez imtina edirlər...

“Fəna” günü-gündən konformistləşən, gücə, pula tapınan kapitalist cəmiyyətdə ruhunu düşünmək üçün balaca bir fürsət, kiçik bir xatırlatmadı. Bu vurhavurda ruhu kim xatırlayır ki? Pul desən, hə. “Heç kim pulunu itirmək istəmir” – tez-tez bu cümləni söhbətində istifadə edən tanış qadın var. Onu az qala hər gün çeynədiyi həqiqətindən onu necə qoparmaq olar? “Yerini doldurmaq mümkün olmayan itkilər var”- deməklə deyil. Üz tuturuqsa, teatr ruhumuzu soraqlamalıdır...

Qaldı “Fəna”ya. Tarixən hamam olmuş binaya - Yuğa adamlar yenə də təmizlənməyə-ruhunu təmizləməyə üz tuturlar. Bunun nəyi fənadır?

news-inner-user
Aliyə

997 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

O mən idi, mən o deyildim - Şəhla Nihandan yeni hekayə
16:34 27 May 2020
Arxanca gələn tünbətün olsun - Yeni qəzəllər
15:27 27 May 2020
"Peyğəmbəri adam"ın qeydləri - Aydın Talıbzadə yazır...
14:27 27 May 2020
"Harri Potter"in müəllifinin yeni kitabı pulsuz olacaq
13:27 27 May 2020
Dilimizi göyə qaldıran rus yazıçı: "Avropada fransız, Asiyada Azərbaycan dili..." - Maraqlı qeydlər
12:31 27 May 2020
Ögey qızı ilə evli olan məşhur rejissor danşdı: "35 yaş böyük olsam da..."
11:19 27 May 2020
Azərbaycan filmi ABŞ-da qranta layiq görüldü
10:31 27 May 2020
Qatıqsatana qibtə edən, rus qadını heyrətləndirən dahi Azərbaycan şairi – Maraqlı adam
09:30 27 May 2020
Qızılı yarpaqlar altında zülmətə təslim ol - Nobelli şairdən şeirlər
16:33 26 May 2020
Azərbaycanlı aktyor karantinə alındı
15:12 26 May 2020
Rüstəm İbrahimbəyovdan qızına məktub: “Cinayət məcəlləsini unutma”
14:29 26 May 2020
Mənim gey dostum
13:35 26 May 2020
Xalq yazıçısı Elçin: “O xəbəri atamdan ölənəcən gizlədim” – Müsahibə
12:41 26 May 2020
Venesiya Film Festivalı nə vaxt keçiriləcək?
11:23 26 May 2020
Qadın sərnişini bıçaqlayan sürücü - Narıngül yazır...
10:30 26 May 2020
Məşhur sənətçi ölümdən döndü
10:07 26 May 2020
Bağçada uşaq döyən Solmaz - Şahmarın hekayəsi
09:00 26 May 2020
Tanınmışlar "Əl açdım göylərə" layihəsində - Video
17:22 25 May 2020
Qarışqanın edamı – Təranə Vahidin hekayəsi
16:30 25 May 2020
"Oyuncaqların hekayəsi"nin yaradıcıları geylər haqqında cizgi filmi çəkdi
15:45 25 May 2020