Bu gün məşhur argentinalı yazıçı və publisist Ernesto Sabatonun doğum günüdür.
Kulis.az onun "Tunel" və "Qəhrəmanlar və məzarlar" romanlarından müəyyən hissələri Sevinc Mürvətqızının təqdimatında təqdim edir.
"Tunel" romanından:
Ölüm də mənə görə deyil, buna baxmayaraq, çox vaxt məni özünə çəkir.
***
İndi sevginin insanı nə dərəcədə kor etdiyini və necə sehirli bir çevrilmə gücünə malik olduğunu düşünürəm. Dünyanın gözəlliyinə bax!
***
...Məni bircə nəfərin də olsa, nə vaxtsa məni anlayacağına dair zəif bir ümid yaşadır. Heç olmasa bircə nəfərin.
***
Milyonlarla ildir ki, yoxluğa doğru sürətlə qaçan kiçik bir planetdə biz kədər içində doğuluruq; böyüyürük, mübarizə aparırıq, xəstələnirik, əzab çəkirik, başqalarına əzab veririk, fəryad edirik, ölürük, başqaları ölür və bu mənasız komediyaya yenidən başlamaq üçün yeni varlıqlar dünyaya gəlir.
***
Beynim qaranlıq bir labirintdir. Bəzən bəzi dəhlizləri işıqlandıran şimşəklər çaxır. Müəyyən şeyləri niyə etdiyimi heç vaxt tam dərk edə bilmirəm.
***
...Bir anlıq onun baxışları yumşaldı və mənə bir körpü uzatdı sanki; lakin hiss etdim ki, bu, uçurumun üzərindən asılmış müvəqqəti və kövrək bir körpüdür.
***
Sonrakı aylar ərzində yalnız onu, onu yenidən görmək ehtimalını düşündüm.
***
Şöhrətpərəstliyə ən gözlənilməz yerlərdə rast gəlmək olar: xeyirxahlığın, fədakarlığın və alicənablığın lap yanında...
***
İncəsənət ruhu uğursuzluqlardan və acılardan xilas edən bir töhfədir. O, bizi taleyimizə yazılmış o utopiyanı gerçəkləşdirməyə ruhlandırır.
***
Amma ümumiyyətlə, bəşəriyyət mənə həmişə ikrah doğurucu görünüb. Gizlətmirəm, bəzən bir insanda gördüyüm bircə xüsusiyyət bütün gün yemək yeməyimə və ya bir həftə boyu rəsm çəkməyimə mane olurdu; hərisliyin, paxıllığın, təkəbbürün, kobudluğun, tamahkarlığın və ümumiyyətlə, insanı insan edən bütün bu keyfiyyətlər məcmusunun bir insanın üzündə, yerişində, baxışında necə əks oluna bildiyini görmək inanılmazdır. Mənə elə gəlir ki, belə bir qarşılaşmadan sonra insanın nə yemək yeməyə, nə rəsm çəkməyə, nə də ümumiyyətlə yaşamağa həvəsi qalır.
***
Mən yığıncaqlardan, təriqətlərdən, dərnəklərdən, həmkarlar ittifaqlarından - bir sözlə, peşə, maraq və ya buna bənzər hər hansı bir çılğınlıq bayrağı altında birləşən o həşərat qruplarından nifrət edirəm. Çünki bu qruplaşmaların gülünc vərdişləri var: eyni hərəkətləri təkrarlamaq, peşə terminlərindən istifadə etmək və özlərini başqalarından üstün hesab etmək təkəbbürü.
***
Oturub mənanın yoxluğu ideyası üzərində düşünürdüm. Məgər bizim həyatımız laqeyd ulduzlar səhrasında adsız qışqırıqların ardıcıllığından başqa bir şey deyildimi?
***
Maraqlıdır, amma yaşamaq gələcəyin xatirələrini qurmaqdan ibarətdir.
***
Vacib məktubları bütün mümkün nəticələr tam aydın görünənə qədər, ən azı bir gün saxlamalısınız.
***
Hər halda, yalnız bir tunel var idi, qaranlıq və kimsəsiz; mənim uşaqlığımı, gəncliyimi, bütün ömrümü keçirdiyim öz tunelim. Və mən bu qızı daş divardakı şəffaf pəncərələrin birindən görmüşdüm və sadəlövhlüklə elə zənn etmişdim ki, o, mənim tunelimə paralel olan başqa bir tuneldən gəlir, halbuki o, əslində geniş dünyaya — tunellərdə yaşamayanların o hüdudsuz dünyasına aid idi. Bəlkə də o, sadəcə maraqdan mənim o qəribə pəncərələrimdən birinə yaxınlaşmış və mənim əbədi tənhalığımın mənzərəsi ilə qarşılaşmışdı. Və o zaman, mən öz yeraltı keçidlərimdə addımlamağa davam edərkən, o, çöldə öz adi həyatını yaşayırdı — çöldəkilərin yaşadığı o səs-küylü, rəqslərlə, ziyafətlərlə, şənlisik və əyləncələrlə dolu o qəribə, mənasız həyatı.
***
Haradasa oturdum və ağladım. Aşağıdakı o çirkli su məni durmadan özünə çəkirdi: əzab çəkməyə nə ehtiyac var? İntihar yox etməyin asanlığı ilə insanı cəlb edir: bircə saniyədə bütün bu absurd kainat nəhəng bir ilğım kimi çökür.
***
Çünki milyonlarla ildir ki, yoxluğa doğru irəliləyən kiçik bir planetdə biz ağrılar içində doğuluruq, böyüyürük, çarpışırıq, xəstələnirik, əzab çəkirik, başqalarına əzab veririk, səs-küy salırıq və ölürük; bəzi insanlar ölür, digərləri isə bu faydasız komediyanın təkrarına yenidən başlamaq üçün doğulur.
***
Bu qadını ilk və son dəfə görürəm. Ömrümdə bir daha onu görməyəcəyəm. Bir anlıq o düşüncələr saman damın altındakı qadının ətrafında fırlandı. Onun mənə nə aidiyyatı var idi? Lakin o fikri beynimdən ata bilmirdim ki, o, bir anlıq mənim həyatımın bir daha təkrarlanmayacaq bir parçası idi; mənim nəzərimdə o, artıq ölmüş kimi bir şey idi: qatarın qısa bir ləngiməsi, evdən gələn bir çağırış və o qadın mənim həyatımda heç vaxt mövcud olmaya bilərdi. Hər şey ötəri, keçici, faydasız, dumanlı görünürdü. Beynim yaxşı işləmirdi, lakin Mariya tez-tez təkrarlanan bir xəyal idi, dumanlı və qəmli bir şey.
"Qəhrəmanlar və məzarlar" romanından:
Məncə, həqiqət riyaziyyatda, kimyada, fəlsəfədə yaxşıdır. Həyatda yox. Həyatda xəyal, təxəyyül, arzu və ümid daha vacibdir. Həm də biz ümumiyyətlə həqiqətin nə olduğunu bilirikmi? Əgər mən sizə pəncərənin o mavi parçasını göstərib bu barədə danışsam, doğru bir şey demiş olaram. Amma bu, natamam bir həqiqətdir və deməli, bir növ yalandır. Çünki o pəncərə parçası tək deyil; o, bir evdə, bir şəhərdə, bir mənzərədə yerləşir. O, beton divarın bozluğu, göy üzünün açıq maviliyi, o uzanan buludlar və daha sonsuz sayda başqa şeylərlə əhatə olunub. Və mən hər şeyi, tamamilə hər şeyi deməsəm, yalan danışmış oluram. Lakin hər şeyi demək qeyri-mümkündür, hətta fiziki reallığın sadə bir parçası olan bu pəncərə misalında belə. Reallıq sonsuzdur və üstəlik, sonsuz rəng çalarlarına malikdir; bircə çaları belə unutsam, artıq yalan danışıram. İndi isə insan reallığının necə mürəkkəb, qarmaqarışıq, ziddiyyətli və dəyişkən olduğunu təsəvvür edin. Çünki insan hər an dəyişir və bir az əvvəl kim idiksə, artıq o deyilik. Məgər biz həmişə eyni insan olaraq qalırıq? Məgər duyğularımız həmişə eynidir? İnsan birini sevə bilər və qəfildən ona dəyər verməməyə, hətta ondan nifrət etməyə başlaya bilər. Və əgər ona dəyər vermədiyimiz an bu səhvi edib bunu onun üzünə desək, bu, bəli, bir həqiqətdir, amma ötəri bir həqiqətdir; bir saat sonra və ya ertəsi gün, yaxud başqa şəraitdə artıq həqiqət olmayacaq. Qarşımızdakı insan isə buna inanacaq, bunun həmişəlik və əbədi bir həqiqət olduğunu düşünəcək. Və ümidsizliyin dərinliyinə qərq olacaq.
***
Aleksandranın (bütün insanlarda olduğu kimi) malik olduğu çoxsaylı simalardan Martınə ən çox aid olanı və ya ən azı vaxtilə aid olmuş olanı bu idi: qeyri-mümkün olduğunu öncədən bildiyi bir şeyi canından çox arzulayan insanın o dərin və bir az qəmli çöhrəsi; həm təşvişli (yəni ümidli), həm də sanki daha əvvəldən ümidini itirmiş bir sima — elə bil təşvişlə ümidsizlik eyni anda özünü büruzə verə bilərdi. Üstəlik, o simada nəyəsə, bəlkə də Tanrıya, bütün bəşəriyyətə və ya daha böyük ehtimalla onun özünə qarşı demək olar ki, hiss olunmayan, lakin şiddətli bir saymazlıq ifadəsi var idi. Yaxud da hər şeyə qarşı eyni anda. Bu, sadəcə saymazlıq deyil, həm də xor baxma, hətta ikrah hissi idi.
***
İnsan bəzən özünü bəşəriyyətdən üstün hesab edir, lakin çox keçmədən nə qədər rəzil, çirkli və xain olduğunu anlayır.
***
Həyat elə qısa, yaşamaq sənəti elə çətindir ki, insan onu öyrənməyə başlayanda artıq ölmək vaxtı gəlib çatır.
***
Hər hansı bir gündə başımıza gələnlərin bir tarix, yoxsa sadə bir təsadüf, hər şey (nə qədər əhəmiyyətsiz görünsə də) yoxsa heç nə (nə qədər ağrılı olsa da) olduğunu son anadək əsla bilmək olmur.
***
Ruhun bədənini amansız bir diktator kimi idarə edir.
***
Pessimistlər keçmiş ümidlilərin arasından çıxırlar, çünki dünya haqqında qara bir baxışa sahib olmaq üçün əvvəlcə ona və onun imkanlarına inanmış olmaq lazımdır. Və daha maraqlı və paradoksal olanı odur ki, pessimistlər, bir dəfə məyus olduqdan sonra, davamlı və sistemli şəkildə ümidsiz qalmırlar; əksinə, müəyyən mənada, metafizik bir utancaqlıq ucbatından bunu öz qara, acı qabıqlarının altında gizlətsələr də, hər an ümidlərini yeniləməyə hazır görünürlər; sanki pessimizm, güclü və həmişə gümrah qalmaq üçün vaxtaşırı yeni və amansız bir məyusluqdan doğan yeni bir təkana ehtiyac duyur.
***
"Onu heç vaxt tam mənası ilə tanımayacağam", — deyə qəfil və ağrılı bir kəşflə düşündü. O, elə oradaydı, əlinin və dodağının çatacağı yerdə. Müəyyən mənada müdafiəsiz idi, amma necə də uzaq, necə də əlçatmaz idi! Hiss edirdi ki, böyük uçurumlar onları ayırır (təkcə yuxu uçurumu deyil, digərləri də) və onun daxilinə, mərkəzinə çatmaq üçün püskürən vulkanların kənarında, alovlar və qaranlıqlar arasında qorxulu günlərlə yol getmək lazım gələcək. ‘Heç vaxt’, — deyə düşündü, ‘heç vaxt’.
"Amma onun mənə ehtiyacı var, o məni seçdi", — deyə həm də düşündü. Necə isə onu axtarmış və tam anlaya bilmədiyi bir şey üçün məhz onu seçmişdi. Və ona elə şeylər danışmışdı ki, əmin idi, bunları heç vaxt heç kimə deməmişdi; və hiss edirdi ki, ona hələ danışdıqlarından daha dəhşətli və daha gözəl olan başqa şeylər də danışacaqdı. Lakin onu da hiss edirdi ki, bəzi şeylər var idi ki, onları heç vaxt, amma heç vaxt öyrənə bilməyəcəkdi. Və o sirli, narahat edici kölgələr — məgər onun ruhunun ən gerçək, ən mühüm tərəfləri deyildimi?
***
Və o tənhalıq sığınacağında oturub hekayələr yazmağa başlayırdım. İndi anlayıram ki, hər dəfə bədbəxt olanda, özümü tənha hiss edəndə və ya doğulduğum bu dünya ilə uyğunlaşa bilməyəndə yazırdım. Və düşünürəm, görəsən həmişə belə deyilmi: dövrümüzün o gərgin, parçalanmış incəsənəti hər zaman bizim bu uyğunsuzluğumuzdan, təşvişimizdən və narazılığımızdan doğmurmu?
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/kulis_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
