Bu gün tanınmış İsveç yazıçı Astrid Lindqrenin doğum günüdür.

Kulis.az müəllif haqqında materialı təqdim edir.

Uşaq ədəbiyyatı deyildikdə ağıla gələn ilk və ən parlaq yazıçılardan biri isveçli yazıçı Astrid Lindqrendir. Onun qələmə aldığı "Uzuncorab Peppi", "Damda yaşayan Karlson", "Lönneberqalı Emil" kimi personajlar onilliklər ərzində bütün dünyada uşaqların ən sevimli qəhrəmanlarına çevrilib. Dünyanın 100-dən çox dilinə tərcümə edilən və indiyədək 167 milyondan artıq nüsxədə satılan əsərləri ilə o, təkcə İsveçin deyil, bütün dünyanın ən çox tərcümə olunan müəlliflərindən biridir. Astrid Lindqrenin yaradıcılığı sadəcə uşaqları əyləndirməklə qalmır, bu əsərlər uşaqların fərdi hüquqlarını və daxili azadlığını müdafiə edir, onlara çərçivələri qırmağı öyrədir və dünyanı cəsarətlə kəşf etmələrinə zəmin yaradır.

Astrid Lindqren 14 noyabr 1907-ci ildə İsveçin cənubunda, Smoland əyalətindəki Vimmerbi yaxınlığında yerləşən kiçik Nes xutorunda, ənənəvi fermer ailəsində anadan olub. Samuel və Hanna Eriksonların ailəsində dünyaya gələn dörd övladın ikincisi olan Astridin uşaqlıq illəri təbiətin qoynunda, heyvanların əhatəsində, saysız-hesabsız macəralarla, oyun və kəşflərlə dolu olub. O, müsahibələrində keçmiş illərini həsrətlə xatırlayır, qələmə aldığı kitablardakı təbiət təsvirlərinin məhz bu xoşbəxt mühitdən qaynaqlandığını vurğulayırdı.

1923-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra Astrid yerli mətbuatda ilk addımlarını atır. "Wimmerby Tidningen" adlı yerli qəzetdə işə düzələrək jurnalistikanın sirlərinə yiyələnir, redaktə işləri görür və müxtəlif hesabatlar yazır. Lakin çox keçmədən gənc qızın həyatı çətin bir sınaqla üz-üzə qalır; 18 yaşında olarkən işlədiyi qəzetin baş redaktorundan hamilə qalır. İsveç cəmiyyətinin o dövrdəki sərt qaydalarına baxmayaraq, o, qalmaqallardan çəkinərək evli bir şəxslə ailə qurmaqdan imtina edir və təkbaşına ana olmaq kimi cəsur qərar verir. 1926-cı ildə Kopenhagendə oğlu Larsı dünyaya gətirir. Maddi vəziyyətinin ağırlığı səbəbindən gənc ana oğlunu dörd illik başqa bir himayəçi ailəyə verməyə məcbur olur. Bu ağrılı ayrılıq ona dərin mənəvi təsir göstərir. Daha sonra Stokholma köçən Astrid burada katibəlik kursları keçir. Vəziyyəti düzəlib Kral Avtomobil Klubunda katibə kimi işə qəbul edildikdən sonra oğlunu öz yanına, Stokholma gətirir. 1931-ci ildə o, öz müdiri Sture Lindqrenlə ailə qurur və 1934-cü ildə onların qızı Karin dünyaya gəlir.

Yazıçının dünya şöhrətinə aparan yolu kiçik bir ailə qayğısı ilə başlayır. 1941-ci ildə qızı Karin sətəlcəm xəstəliyinə tutulub yataqda qalarkən, anasından ona nağıl danışmasını xahiş edir və anidən uydurduğu adla "Mənə Uzuncorab Peppi haqqında danış" deyir. Qızının təxəyyülündən doğan bu ad Astridi dərhal ruhlandırır və o, qəbul edilmiş itaətkar uşaq profillərini inkar edən, son dərəcə müstəqil, azad və dünyanın ən güclü qızı Peppinin macəralarını hekayələşdirməyə başlayır.

1944-cü ildə qarlı havada ayağını burxduğu üçün evdə yataq rejimində qalan Astrid bu hekayələri qızı üçün 10 yaş hədiyyəsi kimi kağıza köçürür. Həmin dövrdə əsər bəzi nəşriyyatlar və mühafizəkar pedaqoqlar tərəfindən etirazla qarşılanır, uşaqlara "pis nümunə" olacağı, asilik və tərbiyəsizlik yaradacağı iddia edilirdi. Çünki o dövrdəki uşaq ədəbiyyatı yalnız didaktik xarakter daşıyır, öyüd-nəsihət verirdi. Ancaq 1945-ci ildə kitab nəhayət "Rabén & Sjögren" nəşriyyatında işıq üzü görəndə İsveç ədəbiyyatında əsl inqilab baş verir. "Uzuncorab Peppi" misilsiz uğur qazanır və uşaqlar bu cəsur, azad ruhlu obrazı hədsiz dərəcədə sevirlər.

Bu müvəffəqiyyətin ardınca yazıçı ədəbiyyat xəzinəsinə onlarla yeni şedevr bəxş edir. O, xarakter cəhətdən fərqlənən unikal obrazlar yaradır: bir tərəfdən damda yaşayan, bir qədər eqoist lakin son dərəcə sevimli "Karlson", digər tərəfdən yaramazlıqları ilə tanınan ancaq ürəyi çox təmiz kənd uşağı "Emil". Yazıçının bütünlükdə 34 fəsil kitabı və 41 şəkilli kitabı nəşr edilmişdir. Bununla yanaşı, o, "Şir ürəkli qardaşlar" və "Quldur qızı Ronya" kimi kədərli tonları olan hekayələrində sadəcə əyləncə təqdim etmirdi; uşaqların hissiyatını ciddiyə alaraq onlara ölüm, itki, ziddiyyət, dostluq və fədakarlıq kimi mürəkkəb həyat həqiqətlərini də fəlsəfi tərzdə başa salırdı.

Astrid Lindqren sadəcə yazı masası arxasında deyil, eyni zamanda işgüzar və ictimai mühitdə də fəal şəxsiyyət idi. O, 1946-cı ildən başlayaraq düz 24 il ərzində "Rabén & Sjögren" nəşriyyatında uşaq ədəbiyyatı şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. Yazıçı həmin dövrdə iflas ərəfəsində olan nəşriyyatı böhran vəziyyətindən çıxararaq Skandinaviya bölgəsinin ən nüfuzlu uşaq kitabları mərkəzindən birinə çevirməyi bacarmışdı.

O, fəal bir ictimai xadim kimi zorakılığa və uşaqların cəzalandırılmasına kəskin şəkildə qarşı çıxırdı. Onun hüquq müdafiəsi sahəsində səyləri uşaq psixologiyasına olan yanaşmanı köklü şəkildə dəyişdi. Bundan əlavə, yazıçının qələmə aldığı siyasi və iqtisadi məqalələr, vergi siyasəti tənqidləri hətta seçkilərin nəticələrinə, hökumət dəyişikliklərinə belə dolayısı ilə təsir edə biləcək miqyasda rezonans doğururdu. Heyvan hüquqları ilə bağlı yorulmaz fəaliyyəti nəticəsində yazıçının 80 illik yubileyi ərəfəsində İsveç hökuməti heyvanların mühafizəsini təmin edən qanun qəbul etdi ki, bu da cəmiyyətdə yazıçının şərəfinə "Lex Lindgren" (Lindqren Qanunu) adlandırıldı. Ədalətə sadiqliyi və təbiətə sevgisinə görə Astrid 1994-cü ildə nüfuzlu beynəlxalq mükafat olan "Doğru Həyat Tərzi" (Right Livelihood Award) ilə təltif edildi.

1957-ci ildə ədəbi fəaliyyətinə görə İsveç dövlət mükafatına layiq görülən ilk uşaq yazıçısı olan Lindqren dünyada həyatda olarkən abidəsi ucaldılan nadir qadınlardan biridir. Stokholmun mərkəzində ucaldılan bu heykəlin təntənəli açılış mərasimində müəllif şəxsən iştirak etmişdir.

Böyük mütəfəkkir 2002-ci il yanvarın 28-də, 94 yaşında olarkən uzun illər yaşayıb yaratdığı Stokholmdakı mənzilində həyata gözlərini yumdu. Onun dəfni cəmiyyət tərəfindən milli itki kimi qarşılandı. Vəfatından qısa müddət sonra yazıçının uşaq ədəbiyyatına olan zəngin tarixi irsini yaşatmaq üçün İsveç hökuməti tərəfindən "Astrid Lindqren Xatirə Mükafatı" təsis edildi. Astrid Lindqrenin sirri onun öyüd-nəsihətdən tamamilə qaçıb dünyanı uşaqların saf gözü ilə görməyi bacarmasında idi. Bu gün onun yazdığı əsərlər bəşəri məhəbbət dərsi kimi milyonlarla insanın qəlbində böyük təsirini qoruyub saxlayır.

• Dreykə qarşı müəlliflik hüququ iddiası geri götürüldü: “Janice STFU” işi hələlik bağlandı
• Fiksiya həyatda qalma forması kimi - Silvia Goteanschi
• Selin Dionun ikonik "Titanik" görünüşlü Barbi gəlinciyi hazırlandı