Bu gün görkəmli macar yazıçı Şandor Brodinin doğum günüdür.

Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.

Şandor Brodi 23 iyul 1863-cü ildə Macarıstanın Eger şəhərində, yəhudi mənşəli sənətkar ailəsində anadan olub. Hüquq təhsili almağa başlasa da, ədəbiyyata və mətbuata olan böyük həvəsi onu tezliklə bu sahədən uzaqlaşdırıb. O, gənc yaşlarından Kolojvar və Budapeşt qəzetlərində jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb.

Budapeştin sürətli sənayeləşmə dövründə Brodi şəhər həyatının, kafelərin, teatrda pərdəarxası intriqaların və yoxsul məhəllələrin canlı şahidinə çevrildi. Bu təcrübə onun gələcək yaradıcılığı və bədii dili üçün zəngin material mənbəyi oldu.

Brodinin ədəbiyyata gəlişi macar nəsrində əsl dönüş nöqtəsi hesab edilir. O, həmin dövrə qədər macar ədəbiyyatında hökm sürən, kənd həyatını ideallaşdıran ənənəvi və romantik üsluba qarşı çıxdı. Emil Zola və fransız naturalizminin təsiri ilə cəmiyyətin görünməyən, "qaranlıq" tərəflərini qələmə almağa başladı.

Yazıçı ilk dəfə fahişələrin, yoxsul sənətkarların, cəmiyyətdən təcrid olunmuş insanların həyatını, ehtiraslarını və sosial bərabərsizliyi bütün çılpaqlığı ilə ədəbiyyata gətirdi. Brodinin dili də inqilabi idi — o, əsərlərində akademik macar dili əvəzinə küçə jarqonundan, kafe danışıq üslubundan və canlı şəhər dialektindən istifadə edirdi.

Yazıçının 1905-ci ilin iyulunda Avstriyanın Semmerinq kurort qəsəbəsində intihara cəhd etməsi, şəksiz ki, onun həyatının ən ağrılı və faciəvi məqamı idi. Bu hadisə sadəcə təsadüfi bir bədbəxtlik deyil, yazıçının daxilində illərlə toplanan mənəvi, emosional və maliyyə böhranının şiddətli partlayışı idi.

Brodi Budapeşt bohem həyatının mərkəzində dayanan, çox sevilən, lakin eyni zamanda dərin emosional dalğalanmalara meyilli bir insan idi. O dövrdə məşhur rəssam Erji Rozenberqlə yaşadığı fırtınalı, qarşılıqsız və ziddiyyətli məhəbbət macərası onun ruhi müvazinətini tamamilə pozmuşdu. Bununla yanaşı, yaradıcılığındakı psixoloji gərginlik, qumar aludəçiliyi səbəbindən xirtdəyə qədər batdığı borclar və mətbuatdakı rəqiblərinin ona qarşı apardığı amansız qaralama kampaniyası yazıçını mənəvi baxımdan küncə sıxışdırmışdı.

1905-ci il iyulun 20-də, mənəvi əzabların pik həddə çatdığı bir anda Brodi Semmerinqdəki otel otağında tapançanı döş qəfəsinə — tam ürəyinin üstünə tuşlayaraq tətiyi çəkdi. Güllə onun ağciyərini deşib keçdi. Otel heyəti onu qan içində taparkən yazıçı artıq ölüm ayağında idi. Vyana və Budapeştin ən yaxşı həkimləri həftələrlə onun həyatı uğrunda mübarizə apardılar. Möcüzə nəticəsində sağ qalsa da, bu ölümcül atəş Brodinin bədənində və ruhunda silinməz izlər qoydu.

Aldığı xəsarət səbəbindən o, ömrünün sonuna qədər şiddətli tənəffüs ağrılarından və fiziki zəiflikdən əziyyət çəkdi. İntihar cəhdi mətbuatda böyük qalmaqal kimi təqdim edildi; bəzi dairələr onu "diqqət çəkmək üçün teatr oynamaqda" ittiham edərək yarasına az qala duz basdılar.

Bu hadisədən sonra Brodi bir daha əvvəlki şən, nikbin, enerjili insan ola bilmədi. O, ölümün soyuq nəfəsini şəxsən hiss etmiş, daxilən parçalanmış bir adam kimi yaşamağa davam etdi.

Təbii ki, bu ağır hadisə onun yaradıcılığına da dərin təsir göstərdi. Bərpa dövründə qələmə aldığı əsərlərdə, xüsusilə "Müəllimə" pyesində insanın çəkdiyi mənəvi əzablar, cəmiyyətin riyakarlığına qarşı fərdi müqavimət və ölüm qorxusu motivləri daha tünd və realist boyalarla öz əksini tapdı.

Şandor Brodi təkcə roman və hekayələri ilə deyil, həm də pyesləri ilə Macarıstan teatr səhnəsində böyük əks-səda doğurub.

Onun diqqətçəkən əsərləri:

"Dadayın xanımı" — Kəndli qızın şəhər burjuaziyası mühitində mənəvi və fiziki istismara məruz qalmasını amansızcasına təsvir edən dram əsəri.

"Müəllimə" — Brodinin ən məşhur teatr pyesidir. Əsər əyalət kəndinə dərs deməyə gedən gənc müəllimənin yerli nüfuzlu kişilərin əxlaqsız təkliflərinə və cəmiyyətin riyakarlığına müqavimətini nəql edir. Pyes dəfələrlə teatrda səhnələşdirilib və ekranlaşdırılıb.

"Günəş cəngavəri" — Jurnalistika dünyasının korrupsiyalaşmış və intriqalarla dolu pərdəarxası məqamlarını ifşa edən felyeton-roman.

Şandor Brodi bu gün Macarıstanda heç də unudulmayıb; əksinə, o, müasir macar şəhər ədəbiyyatının və jurnalistikasının "atası" kimi aktuallığını qoruyub saxlayan bir simadır.

Brodinin “Müəllimə” pyesi hazırda da Macarıstanın milli və özəl teatrlarının repertuarında tez-tez yer alır. Əsərdə qaldırılan gender bərabərsizliyi, sosial təzyiq və mənəvi dürüstlük mövzuları müasir macar cəmiyyəti üçün hələ də çox aktual hesab edilir.

Ədib macar ədəbiyyatı tarixində XIX əsrdən XX əsrə keçid körpüsü kimi məktəb və universitet dərsliklərində geniş tədris olunur. Doğulduğu Eger şəhərindəki mərkəzi kitabxana, həmçinin Budapeştin mərkəzində, Macarıstan Radiosunun yerləşdiyi məşhur küçələrdən biri onun adını daşıyır.

Brodinin nəsli Macarıstan mədəniyyətinə başqa görkəmli simalar da bəxş edib. Onun nəvəsi Yanoş Brodi bu gün ölkənin ən məşhur, əfsanəvi rok musiqiçisi və bəstəkarlarından biridir. Bütün bunlar ədibin adının mediada və gündəlik həyatda daim ehtiramla anılmasına səbəb olur.

• “Shahin Novrasli Festival-2026” ədəbi müsabiqəsinin nəticələri açıqlandı
• "Mən ucuz viski və keyfiyyətsiz jurnalist təhriflərinin doğurduğu uydurmayam" - Riçard Metison
• İlyas Yalçıntaş həbs edildi