Bu gün alman əsilli tanınmış filosof, yazıçı, şair, ədəbi tənqidçi və tərcüməçi Fridrix Şleqelin doğum günüdür.
Kulis.az bu münasibətlə onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.
XVIII–XIX əsrlərin Avropa ədəbiyyatında romantizm yalnız bir ədəbi istiqamət deyil, həm də düşüncə inqilabı idi. Bu inqilabın nəzəri memarlarından biri isə alman filosofu, yazıçı və ədəbi tənqidçisi Fridrix Şleqel idi.
1772-ci ildə Almaniyada doğulan Şleqel həm romantizmin ideoloqlarından biri, həm də müasir ədəbi tənqidin və müqayisəli ədəbiyyatşünaslığın öncüllərindən sayılır. Onun ideyaları Avropa düşüncəsinin istiqamətini dəyişdirib. Şleqelin həyatı isə ən az əsərləri qədər dramatik və maraqlıdır.
Alman romantizmi haqqında danışarkən Şleqelin adı mütləq çəkilir. O, qardaşı Avqust Şleqellə birgə 1798-ci ildə “Athenäum” adlı jurnal yaratmışdı.
Bu jurnal romantizmin mərkəzi tribunası olmuşdu. Burada romantik poeziyanın fəlsəfəsi, sənətin azadlığı və yaradıcılığın sərhədsizliyi haqqında məqalələr dərc edilirdi. Əslində, romantizmin bir çox ideyası məhz bu jurnalın səhifələrində formalaşdı.
Şleqelin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun yazı forması idi. O, uzun traktatlardan çox qısa, paradoksal və fəlsəfi fikirlərlə dolu fraqmentlər yazmağı sevirdi.
_1773138894.jfif)
Bu qısa mətnlər bəzən bir neçə cümlədən ibarət olurdu, amma içində böyük ideyalar gizlənirdi. Bu üsul sonradan modernist yazıçılar və filosoflar üçün də ilham mənbəyinə çevrildi.
Şleqelin şəxsi həyatı da roman kimi idi. O, Parisdə tanış olduğu Doroteya Fayt adlı qadına aşiq olur. Doroteya məşhur yəhudi filosofu Moses Mendelsonun qızı idi və o zaman başqa biri ilə evli idi. Buna baxmayaraq, Doroteya həyatını dəyişir və Şleqel ilə birlikdə yaşayır.
Bu münasibət dövrün Avropa cəmiyyətində böyük qalmaqal yaratdı. Şleqelin “Lusinde” adlı romanı da məhz bu sevgi hekayəsinin bədii və bir qədər cəsarətli təsviri kimi qəbul edilir.
Şleqel Avropada Şərq mədəniyyətinə maraq oyadan ilk intellektuallardan idi.
Parisə köçəndən sonra o, sanskrit dilini öyrənməyə başlayır və hind fəlsəfəsi ilə məşğul olur. 1808-ci ildə yazdığı “Hindlilərin dili və müdrikliyi haqqında” kitabı Avropada böyük rezonans doğurur. Bir çox alimlər bu əsəri hind-avropa dillərinin müqayisəli tədqiqinin başlanğıcı hesab edirlər.
Şleqelin həyatı təkcə yaradıcılıq baxımından deyil, düşüncə baxımından da kəskin dönüşlərlə dolu idi.
Gəncliyində o, fransız inqilabının ideyalarına simpatiya ilə yanaşan radikal fikirli intellektual idi. Lakin illər keçdikcə onun dünyagörüşü dəyişdi.
Daha sonrakı dövrdə Şleqel katolik düşüncəsinə yaxınlaşdı və Avropa mədəniyyətinin əsasını xristian dəyərlərində görməyə başladı.
1808-ci ildə Şleqel həyat yoldaşı Doroteya ilə birlikdə katolikliyə keçdi. Bu hadisə onun həyatında böyük dönüş nöqtəsi oldu. Bundan sonra o, romantizmi təkcə estetik deyil, həm də dini və mənəvi bir layihə kimi izah etməyə başladı.
Napoleon müharibələri dövründə Şleqel yalnız filosof kimi deyil, həm də siyasi publisist kimi fəaliyyət göstərirdi.
O, Avstriya dövlət aparatında çalışdı və Napoleona qarşı alman milli müqavimətini dəstəkləyən siyasi yazılar hazırladı.
Şleqelin ən böyük xidmətlərindən biri də ədəbiyyata yeni baxış gətirməsidir.
O deyirdi ki, ədəbiyyat yalnız bir millətin çərçivəsində öyrənilməməlidir. Əksinə, müxtəlif xalqların ədəbiyyatları bir-biri ilə müqayisədə araşdırılmalıdır.
Bu yanaşma sonradan müqayisəli ədəbiyyatşünaslığın əsas metodlarından birinə çevrildi.
_1773138937.jfif)
Şleqel Vyanada oxuduğu məşhur mühazirələrdə Avropanın gələcəyini “yeni orta əsrlər” kimi təsəvvür edirdi.
Onun fikrincə, modern dünya bir gün yenidən mənəvi və dini dəyərlərə əsaslanan bir mədəniyyətə qayıdacaq.
1829-cu ildə vəfat edən Fridrix Şleqel romantizmin ən böyük şairlərindən biri kimi deyil, onun nəzəri memarı kimi tarixə düşdü.
Onun ideyaları romantik ədəbiyyatı formalaşdırdı, ədəbi tənqidin istiqamətini dəyişdi və Avropa humanitar elmlərinin inkişafına güclü təsir göstərdi.
Bu gün romantizm haqqında danışarkən Şleqelin adı çox vaxt kölgədə qalsa da, əslində həmin ədəbi inqilabın ən mühüm düşüncə adamlarından biri məhz o idi.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/kulis_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
