Bu gün görkəmli ABŞ yazıçısı, Pulitser mükafatı laureatı Kormak Makkartinin doğum günüdür.

Kulis.az Rəna Nevzatın yazıçı haqqında materialını təqdim edir.

Çarlz Kormak Makkarti 1933-cü il iyulun 20-də Rod-Aylend ştatında dünyaya göz açıb. Lakin onun uşaqlıq və gənclik illəri əsasən Tennessi ştatının Noksvill şəhərində keçib. Atası tanınmış hüquqşünas olsa da, Makkarti rahat və imkanlı həyatı seçmədi. O, gənc yaşlarında təhsilini yarımçıq qoyaraq hərbi hava qüvvələrində xidmət edib. Yazıçı kimi formalaşdığı ilk illərdə kəskin maddi problemlərlə üzləşib. Hətta elə vaxtlar olub ki, o, isinmək və yazı yazmaq üçün kifayət qədər pul tapa bilməyib, ucuz kafelərdə işləməyə məcbur olub. Lakin heç vaxt öz bədii prinsiplərindən güzəştə getməyib, kommersiya məqsədli mətnlər yazmaqdan imtina edib. Makkartinin ilk romanı olan "Bağban" 1965-ci ildə nəşr edilib. Bu əsər onun məşhur redaktor Albert Erskinlə uzunmüddətli əməkdaşlığının təməlini qoyub.

Kormak Makkarti gənclik illərində

Makkartini digər yazıçılardan fərqləndirən ən başlıca xüsusiyyət onun unikal dilidir. Yazıçı durğu işarələrindən, xüsusən də dırnaq və nida işarələrindən istifadə etməyi heç sevmirdi. O hesab edirdi ki, lazımsız işarələr mətni yükləyir və oxucunun diqqətini əsas mətləbdən yayındırır. Cümlələri bəzən son dərəcə qısa və sərt, bəzən isə qədim mətnlərin ritminə bənzəyən uzun, axıcı və poetikdir. Onun əsərlərinin ana xəttini insanın təbiət qarşısındakı acizliyi, xeyirlə şərin əbədi mübarizəsi və amansız şiddət təşkil edir. O, zorakılığı təkcə qorxu yaratmaq üçün yox, insan təbiətinin gizli və qaranlıq tərəflərini göstərmək üçün bir alət kimi istifadə edir.

Müəllifin şah əsəri hesab olunan "Qanlı meridian"

1985-ci ildə nəşr olunan "Qanlı meridian" romanı Makkartinin şah əsəri hesab olunur. Bir çox tənqidçilər bu kitabı birmənalı olaraq XX əsr Amerika ədəbiyyatının ən vacib hadisələrindən biri adlandırırlar. Əsər XIX əsrin ortalarında ABŞ-Meksika sərhədində baş verən qanlı hadisələrdən bəhs edir. Baş qəhrəman olan "Uşaq" ləqəbli gənc və qəddar, lakin yüksək intellektə malik Hakimin rəhbərlik etdiyi quldur dəstəsinin vəhşilikləri kitabın əsas mövzusunu təşkil edir. "Qanlı meridian" ənənəvi Vestern janrını tamamilə alt-üst edərək Amerikanın yaranma tarixinin qanla yazıldığını bütün çılpaqlığı və dəhşəti ilə ortaya qoyur.

"Qocalara yer yoxdur" filminin afişası

Makkarti uzun illər yalnız məhdud və seçilmiş oxucu kütləsi tərəfindən tanınsa da, 2000-ci illərdə vəziyyət kökündən dəyişdi. 2005-ci ildə yazdığı "Qocalara yer yoxdur" romanı böyük səs-küy yaratdı. Kitabın Koen qardaşları tərəfindən ekranlaşdırılması və 2007-ci ildə ən yaxşı film nominasiyası daxil olmaqla "Oskar" mükafatlarını qazanması Makkartini bütün dünyada məşhurlaşdırdı. Qatil Anton Çiqurun amansız obrazı yazıçının yaratdığı ən unudulmaz xarakterlərdən biri kimi kino tarixinə düşdü. Bu əsər Makkartinin triller janrına gətirdiyi bənzərsiz fəlsəfi dərinliyin ən yaxşı nümunəsidir.

"Yol" filminin premyerasında baş rol ifaçısı Viqqo Mortensen

2006-cı ildə oxuculara təqdim edilən "Yol" romanı isə yazıçının yaradıcılığında tamam fərqli bir mərhələnin başlanğıcıdır. Bu post-apokaliptik əsərdə məhv olmuş, külə dönmüş bir dünyada sağ qalmağa çalışan ata və oğulun hekayəsindən bəhs olunur. Əsərdə qəhrəmanların adları yoxdur, yalnız mütləq ümidsizlik və insanın içindəki kiçik, sönməkdə olan işıq zərrəsi var. "Yol" Makkartiyə hər yazıçının arzusu olan nüfuzlu Pulitser mükafatını qazandırdı. Əsər daha sonra ekranlaşdırılaraq milyonlarla tamaşaçının qəlbinə yol tapdı. Yazıçı bu kitabı kiçik oğluna həsr etdiyini xüsusi olaraq vurğulamışdı.

"Qocalara yer yoxdur" romanının üz qabığı

Kormak Makkarti həyatının son onilliklərini Nyu-Meksiko ştatında, Santa Fe İnstitutunun elmi araşdırmalar mərkəzində alimlər arasında keçirib. O, ədəbiyyatşünaslardan və yazıçılardan daha çox fiziklər, bioloqlar və riyaziyyatçılarla söhbət etməyi xoşlayırdı. Elmə, kvant mexanikasına və riyaziyyata olan böyük marağı onun son dövrlərdə yazdığı əsərlərində də öz əksini tapıb. 2022-ci ildə, düz 16 illik səssizlikdən sonra o, eyni vaxtda "Sərnişin" və "Stella Maris" adlı iki bir-birinə sıx bağlı roman nəşr etdirdi. Bu əsərlər onun həyata, elmə və insan şüurunun mürəkkəbliyinə son baxışı oldu.

Kormak Makkarti 2023-cü ilin iyun ayında, 89 yaşında vəfat etdi. Lakin onun yaratdığı sərt, kəskin və heç bir halda güzəştə getməyən bədii dünyalar hələ uzun illər boyu oxucuları sarsıtmağa, düşündürməyə davam edəcək. O, Amerika ədəbiyyatının həm ən böyük, həm də ən sirli səsi kimi tarixə qızıl hərflərlə həkk olundu.

• Lent.az-ın 18 yaşı tamam oldu
• "Xatirə və gerçəklik arasında incə sərhəd..." - "Torpağın ruhu" oxucuya nə deyir?
• Şuşada çərkəz musiqiləri ifa edildi