Kulis.az görkəmli italyan bəstəkar Ennio Marrikone haqqında materialı təqdim edir.

Ennio Marrikone 1928-ci il noyabrın 10-da Romanın mərkəzində, səs-küylü və musiqili bir ailədə dünyaya göz açıb. Atası Mario caz və opera orkestrlərində truba çalırdı. Balaca Ennionun musiqi ilə ilk tanışlığı da elə atasının trubası ilə başladı. O, hələ yeddi yaşında ikən ilk bəstələrini yazır, not dəftərlərini kiçik xəyalları ilə doldururdu. Musiqi akademiyasına qəbul olunanda müəllimləri onun istedadına heyran qalmışdılar; 4 illik harmoniya kursunu cəmi 6 aya bitirmişdi.

Amma onun həyatını dəyişən hadisə akademiyada deyil, hələ ibtidai sinifdə oxuyarkən baş vermişdi. O, parta arxasında gələcəyin böyük rejissoru Serco Leone ilə yanaşı əyləşmişdi. Onların uşaqlıq dostluğu illər sonra dünya kinosunda əsl inqilab edəcək, adlarını tarixə qızıl hərflərlə yazdıracaqdı.

***

1960-cı illərdə Serco Leone "Bir ovuc dollar üçün" (A Fistful of Dollars) filmini çəkəndə musiqi üçün köhnə dostu Ennioya müraciət etdi. Lakin böyük bir problem var idi: filmin büdcəsi o qədər az idi ki, böyük simfonik orkestr icarəyə götürmək mümkün deyildi. Məhz bu "yoxsulluq" Marrikonenin potensialını üzə çıxardı.

Böyük skripkalar və nəfəsli alətlər əvəzinə, Ennio tamamilə fərqli, ucuz, amma sarsıdıcı səslərdən istifadə etdi: fit səsi, qamçı şaqqıltısı, qoyun zınqırovları, qəribə insan qışqırıqları və elektro-gitara. Kimsəsiz çöldə əsən küləyin səsini, tənha bir heyvanın ulamasını xatırladan bu melodiyalar "Spagetti Vestern" janrının vizit kartına çevrildi. "Yaxşı, Pis, Çirkin" (The Good, the Bad and the Ugly) və "Bir zamanlar Qərbdə" (Once Upon a Time in the West) filmlərinin musiqiləri kinoteatrlarda səslənəndə tamaşaçılar kadrları yox, elə bil musiqini izləyirdilər. Marrikone sübut etdi ki, hətta bir fit səsi belə, ən bahalı orkestrdən daha güclü emosiya yarada bilər.

Marrikoneni sadəcə "Vestern bəstəkarı" adlandırmaq ona qarşı ən böyük haqsızlıq olardı. O, hər janrda – qorxu, dram, romantika, komediya – şedevrlər yaratmağı bacarırdı. Rejissor Cüzeppe Tornatorenin "Cinema Paradiso" filminə yazdığı musiqi insanı uşaqlığına qaytaran, xatirələri göz önündə canlandıran bir ağıya bənzəyirdi. Bu melodiya səsini itirmiş köhnə kadrların mənəvi səsinə çevrilmişdi.

Daha sonra Rolan Joffenin "Missiya" (The Mission) filmi üçün bəstələdiyi musiqi gəldi. Cənubi Amerika cəngəlliklərində qaboyun (oboe) kədərli sədaları altında səslənən həmin bəstə bir çox tənqidçilər tərəfindən kino tarixinin ən gözəl musiqi əsəri hesab olunur. Ennio musiqini yazanda ssenarini oxumur, sadəcə rejissorun ona danışdığı hekayəni dinləyir və gözlərini yumaraq melodiyanı görürdü.

***

Ennio Marrikone 400-dən çox filmə musiqi yazsa da, Hollivudun təmtəraqlı həyatından həmişə uzaq qaçdı. O, ingilis dilini öyrənməkdən qətiyyətlə imtina etdi. Amerika kinostudiyaları ona Los-Ancelesdə dəbdəbəli villalar, milyonluq müqavilələr təklif etsələr də, o, qəti şəkildə "yox" deyirdi. O, doğma Romasını, səhərlər gəzdiyi dar küçələri heç nəyə dəyişmədi. Onunla işləmək istəyən rejissorlar – Kventin Tarantino, Brayan De Palma, Terrens Malik – məcbur olub İtaliyaya, onun ayağına gəlirdilər.

Bu inadkarlığına görə Hollivud ondan illərlə "qisas" aldı. O, 5 dəfə "Oskar" mükafatına namizəd göstərilsə də, hər dəfə heykəlciyi başqasına verdilər. Akademiya bu haqsızlığı ancaq 2007-ci ildə, ona kinoya verdiyi töhfələrə görə Fəxri "Oskar" təqdim etməklə yumağa çalışdı. Lakin əsl ədalət gec də olsa, yerini tapmalı idi.

***

Kventin Tarantino hər zaman Marrikonenin xüsusi pərəstişkarı olmuşdu. O, illərlə ustadı öz filminə orijinal musiqi yazmağa razı salmağa çalışırdı. Nəhayət, "Mənfur Səkkizlik" (The Hateful Eight) filmində bu arzu reallaşdı.

Marrikone Vəhşi Qərb üslubuna qayıtsa da, bu dəfə tamam fərqli bir iş ortaya qoydu. Tapança səsləri əvəzinə qarlı dağların soyuğunu, insanların daxili vəhşiliyini əks etdirən qorxunc və gərgin bir simfoniya yaratdı. Və məhz bu musiqi 2016-cı ildə 87 yaşlı bəstəkara çoxdan layiq olduğu əsl, rəqabətli "Oskar"ını qazandırdı. O, səhnəyə çıxanda bütün zal, dünya kinosunun ən böyük ulduzları ayağa qalxaraq onu dəqiqələrlə alqışladılar.

Ennio Marrikone heç vaxt özünü sadəcə "kino bəstəkarı" hesab etmirdi. O, klassik musiqinin qanunlarını bilən, təməl riyaziyyatla duyğuları birləşdirən bir sənətkar idi. Ölümündən qısa müddət əvvəl yazdığı vida məktubunda sadəcə "Mən, Ennio Marrikone, öldüm. Bütün dostlarıma xəbər verirəm..." deyərək, ən az musiqiləri qədər sadə və təsirli bir şəkildə həyatla vidalaşdı.

• Gözlərimə doldurmuşam yağışı... - Nüsrət Kəsəmənli
• “Stalin – İzm” tamaşasına ictimai baxış oldu
• Bizə düşünməyi unutduran şey